Кіріспе

Сандар ойыны, сондай-ақ сандар рэкеті, итальяндық лотерея, мафия лотереясы немесе күнделікті сан деп аталады, бұл АҚШ-тың кедей және жұмысшы табының аудандарында кең таралған заңсыз құмар ойынының немесе лотереяның түрі. Ойыншы келесі күні кездейсоқ таңдалатын үш цифрды дұрыс болжауға тырысады. Көп жылдар бойы "сан" Нью-Йорктегі жарыс журналдары мен ірі газеттерде жарияланған, үлкен жарыс жолындағы ойыншылардың салған сомасының ("қалып") соңғы үш цифрынан тұрды. Ойыншылар букмекермен ("буки") тавернада, барда, шаштаразда, әлеуметтік клубта немесе заңсыз ставкалар қабылдайтын кез келген жартылай жеке орында ставка жасайды. Жүгірушілер ставкаларды және ақшаны ставкалар салондары мен бас кеңсе арасында, яғни "сандар банкісі" деп аталатын орынға жеткізеді. Бұл ойынға ұқсас "саясат" деп аталатын құмар ойыны да бар, оны "саясатпен айналысу" немесе "саясат ойыны" деп те атайды. "Саясат" атауы болашаққа жасалған құмар ойынға ұқсас, арзан сақтандыруға негізделген.

Тарих

"Политикалық кеңселер", онда тікелей ставка жасаушылар нөмірлерді таңдайтын, 1860 жылға дейін АҚШ-та жұмыс істеді. 1875 жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналысының арнайы комиссиясы "Нью-Йорк қаласындағы құмар ойындардың ең төменгі, жаман, нашар түрі – осы саяси ойын" деп мәлімдеді. Ол ерекше түрде жұмысшы табының афроамерикандық және итальяндық американдық қауымдастықтарында гүлденді, бірақ ирландтық американдық және еврей американдық жұмысшы табының қауымдастықтарында да аз дәрежеде ойналды. Кубалық американдық және Пуэрто-Рико қауымдастықтарында ол "болита" ("кішкентай доп") деп аталды. Басқа дереккөздерде саяси ойынның пайда болуы, кем дегенде, ең танымал түрінде 1885 жылы Чикагода болған деп айтылады. 1868 жылдан 1892 жылға дейін Луизиана лотереясы 1-ден 78-ге дейінгі бірнеше нөмірлерді тартуды қамтыды, ал адамдар өздерінің ставкаларын салатын нөмірлерді таңдайтын. Бастапқыда ол сериялық нөмірленген билеттерді сату арқылы жүргізілді, кейін тартылған нөмірлер 1-ден 75-ке дейін болды. 20-шы ғасырдың басында бұл ойын кедей және жұмысшы табының қауымдастықтарымен байланысты болды, себебі оны бір центке ойнауға болады. Сонымен қатар, мемлекеттік лотереялардан айырмашылығы, букмекерлер тікелей ставка жасаушыларға несие бере алатын және саяси ойынның жеңімпаздары табыс салығын төлеуден жалтарды. Әртүрлі кеңселер әртүрлі ставкалары ұсынды, бірақ 600:1 төлем мөлшері әдеттегідей болды. Жеңіс мүмкіндігі тікелей ставка жасаушыларға қарсы 999:1 болғандықтан, рэкетшілер үшін күтілетін пайда зор болды. Джерри Анджиуло 1950 жылы Бостон мафиясының басшысы болғаннан кейін, пайданы бөлісу жоспарын енгізді, онда оның әрбір төрт жүгірушісі тапсырған нөмір үшін біреуін тегін алатын. Бұл Бостондағы сандық ойынның қарқын алуына әкелді. Хауи Каррдың сөзіне сәйкес, "The Boston American" газеті күнделікті санды жариялағандықтан, бизнесте қала алды. 1970 жылдарға қарай, Уинтер Хилл тобы, сол кезде Уайти Булгер басқарды, өздерінің қорғауындағы букмекерлерді сандық ойыннан спорттық ставкаларға көшірді, себебі штат өзінің лотереясын бастады. Штаттық лотерея құрылғанға қарамастан, Массачусетс штатындағы сандық ойынның тоқтауы бірден болған жоқ, себебі штаттық лотерея төлемдері төмен және салық салынатын. 1900 жылдардың басында бірнеше афроамерикандық пасторлар өз қауымдастықтарындағы кең таралған саяси тәртіпсіздікке қарсы күшті айтыс жасады. Саяси синдикат 1903 жылы Дирборн және 38-ші көшедегі шіркеуді жардыру арқылы жауап берді. 1905 жылы Иллинойс штатының заң шығарушы органы заң жобасын қабылдады, ол саяси букмекерлерге де, ойыншыларға да жазаларды күшейтті. Бұл Чикагоның саяси тәртіпсіздігіне күшті әсер етті, 1907 жылға қарай оны жүргізу үшін шамамен 300 жеке кеңсемен барлық дерлік екі ғана дөңгелек қалды.

Детройт

1941 жылғы сот процесі Детройттегі кең ауқымды сандық операцияларды әшкереледі. "Big Four Mutuale" (боксшы Джо Луистің менеджері Джон Роксбороға тиесілі), "Yellow Dog" (Эверетт Уотсонға тиесілі), "Tia Juana", "Interstate", "Mexico and Villa" (Луис Вайсберг басқаратын), "Нью-Йорк", "Мичиган" және тағы да басқа сақтандыру кеңселерi жұмыс істеген. Куәліктерде "Үлкен төрттік" жылына 800 мың долларлық іскерлікпен айналысып, аптасына 6000 долларға дейін пайда тапқандығы айтылды. "Yellow Dog" компаниясы күніне 4900 доллар табыс тауып, жылына 1,5 миллион долларға жеткен. 71 айыпталушының ісін қараған үлкен қазылар алқасы 10 сақтандыру кеңсесінің полиция бастығына, бас прокурорға және қала әкіміне тең бөлінген айына 600 доллардан пара бергенін, ал жеке полиция сержанттары мен лейтенанттарына 25-50 доллар көлемінде ұсақ пара бергенін мәлімдеді. Бұрынғы қала әкімі Ричард Рединг 18000 доллар пара алған. Рединг, Роксборо, Уотсон және тағы бірнеше адамдар заговор жасады деген айыппен сотталды, Роксборо 2,5 жылдан 5 жылға дейін, ал Рединг 4 жылдан 5 жылға дейін бас бостандығынан айырылды.

Кливленд

Бени Мейсон, "B&M" саясат үйінің өкілі, және Бастер Мэтьюс "Goldfield" саясат үйінің өкілі, 1930 және 1940 жылдардағы Кливлендте сандар ойынының басты тұлғалары болды. 1935 жылы E. 46-шы көшедегі B&M үйіне жасалған шабуылда полиция 200 саясат жазушыны тапты, олар өтініштерін тапсырып, төлем күтіп отырды. 1949 жылы жасалған қамау кезінде полиция 35 жастағы Робинсон есімді әйелді ұстады, ол соңғы бір жарым айдан бері аптасына 40 доллар жалақымен саясат жазушысы болғанын айтты. Ол Old Kentucky, Goldfield және Last Chance ойындары үшін тізімдер толтырып жатты, ал оның жоғарғы тізімінде сол күні (ол Күнтіз күніне тап келді) 500 долларлық бизнес жазғаны көрсетілген. 1950 жылдары Кливлендтің қара нәсілді тұратын аудандарында сегіз бәсекелес сандар ойыны жұмыс істеді, олардың ішінде "California Gold", "Mound Bayou" және "T. & O." болды. 000-ден 999-ға дейінгі үш таңбалы жеңіс нөмірі кешкі газеттердегі қор нарығының жағдайына сәйкес анықталды, әрбір таңба алға жылжу, төмендеу және өзгеріссіз қалған сомалардан алынды. 2 долларға дейінгі ставкалар қала бойынша жүздеген сандар жазушыларына жасалды, олар ставкаланған ақшаның 25% -ын өтемақы ретінде алып қалды. Түстен кейін жүгіруші (жергілікті жерде "алушы" деп аталды) жазушылармен кездесіп, саясат тізімдерін және ақшаны жинады, олар орталық орынға жеткізіліп, жеңімпаздарды анықтау алдында есептеу машиналарын қолданып қосылды. Жүгірушілер ставкаланған ақшаның 10% -ын өтемақы ретінде алып қалды. Әр долларлық ставкадан 65 цент "тазалау орталығына" жіберілді, онда жеңімпаздар есептелді және 500:1 коэффициентімен төленді, орташа күні, ешқандай "жеңіс" саны түспегенде, өздері үшін доллардың 15 центын сақтап қалды. Кешке жүгіруші тағы да айналып, жеңіс ақшасын олардың клиенттері жеңіс нөмірін тапқан жазушыларға жеткізді, ал жеңімпаздарға төлем жасалды. Қаланың айналасындағы бірқатар барлар, жеке клубтар мен таверналар, соның ішінде "Tia Juana", ставка жасаушылар мен жазушылар жиналатын және жеңімпаздардың жариялануын күтетін орталықтар болды. 1955 жылы Артур "Кішкентай бауыр" Дрейктің қатыны қаза болған көлік бомбалағаннан кейін полиция шығыс жағындағы 28 оператор мен жүгірушіні ұстады, олардың ішінде Дрейк, Гич Белл, Дон Кинг, Эдвард Килинг, Дэн Бун, Томас Тюрк және басқалар болды. Келесі жылы еврей гангстері Шон Бирнс бейбітшілікті сақтауға тырысып, Кливлендтегі жетекші қара операторлардың 5 мүшесінен тұратын синдикат құрды, олардың ішінде Дон Кинг, Вирджил Оглетри, Бун және Килинг болды, ойынды бақылау үшін, "жеңіс" саны көп ставкаланғанда үлкен ұтыстарды төлеуге кепілдік беру үшін және төлем коэффициентін 500:1 деңгейінде ұстау үшін. Бирнс жеңіс нөмірін анықтаудың жаңа әдісін енгізуге тырысты. Ойын өте танымал болды; 1950 жылдары Кливлендтегі бір сандар үйі күніне 20 000 доллар табатыны айтылды.

Атланта

Атлантада бұл ойын "құртты ұстау" деп аталды. 1936 жылы «Атланта Конституциясы» газетінде былай деп жазылған: «Іскерлік және тұрғын үй аудандарының барлығында, таңертең әр кеңсеге және әр үйге бір немесе бірнеше жинаушылар келіп тұрады. Ал түстен кейін, "төлем алушылар" сол маршруттармен қайтадан айналып өтеді. Олардың клиенттері – Атлантаның барлық топтарының азаматтары: кәсіби мамандар, бизнесмендер, үй шаруасындағы әйелдер, тіпті балалар». Полицияның пікірінше, 1937-1938 жылдары «құртты ұстаудың» ең жақсы кезеңінде күніне қала бойынша 30 000 долларға дейін ставкалар жиналған. 1943 жылы полиция ұйымдастырған рейд кезінде билік өкілдері ойынның төмендеп бара жатқанын және "күнде 12 000-15 000 доллар табуға шамалары келсе, олар өте бақытты болар еді" деп мәлімдеді, Парсонс көшесіндегі болжамды штаб-пәтерге шабуыл жасағаннан кейін. 1944 жылы қалада сегіз «құртты ұстау» тобы жұмыс істеді деп есептелді, олар күніне орташа есеппен 15 000-20 000 долларға дейін ставкаларды қабылдады. Жазушылар күнінің түсімдерінен 25% комиссия алып, қалғанын үйге тапсыратын. «Құртты ұстаудың» жазушылары полицияны жаңылыстыру үшін түрлі схемаларды қолданды: 1936 жылы полиция күннің ставкаларын алып жүрген жазушылардың Нельсон көшесіндегі теміржол өткелінің астында жиналатынын көрді. Лотереялық топтың қызметкерлері бақылап тұрғанда, көпірдің үстінде бір көлік тоқтады, жазушылар ставкалары бар қағаз қаптарды жоғары лақтырды, ал көлік жылдамдықпен кете берді. 1937 жылы Атлантадағы «құртты ұстау» ойынының «бас көшбасшылары» – Боб Хогг, Холл ағайындылары (Альберт және Леонард), Флем Кинг, Вилли Картер, Уолтер Катклифф, Гленн Хаус және Генри Ф. Шортерге қарсы айыптамалар қойылды. Генри Шортер шаштараз болған және ойынды шаштараздық дүкенінен басқарған. 1944 жылы Шортер 20 афроамерикандық қоғамдық қайраткерлердің ішінен сайлауда дауыс беруге тырысқанда сайлау комиссиясынан кері қайтарылған топтың бірі болды; бұл наразылыққа Мартин Лютер Кингтің әкесі, пастор М. Л. Кинг қатысты.

Багам аралдары

Багам аралдарының көптеген қауымдарында сандар ойындары танымал. Багам аралдарына сапар шегетін туристер үшін казинолардағы құмар ойындар заңды болғанымен, багамдықтар үшін бұл тыйым салынған. Багамдық азаматтар үшін заңдастырылған лотерея да жоқ. Осының салдарынан, тұрғындар арасындағы басым құмар ойын түрі – сандар ойыны болып табылады.

Нью-Йорк қаласы

Италиялық лотерея американдық мафия үшін алаялық схема ретінде жұмыс істеді, бастапқыда Кіші Италия, Манхэттен және Итальяндық Гарлем сияқты итальяндық-американдық аудандарда Морелло қылмыстық отбасының мафиозилері арқылы. Бонанно қылмыстық отбасының болашақ басшысы, жас Джозеф Бонанно итальяндық лотерея операцияларын Бруклиннің барлық аудандарына кеңейтіп, пайдасын көптеген заңды бизнеске инвестициялады. 1930 жылдары Вито Женовезе, Женовезе қылмыстық отбасының басшысы, Нью-Йорк пен Нью-Джерсидегі итальяндық лотереяны басқарды, жылына 1 миллион доллардан астам табыс тапты, Гринвич Виллидждегі төрт түнгі клубқа, Вирджиниядағы тасқынбасқа және басқа да заңды бизнеске ие болды. Голландтық Шульц бұл жүйені, Отто Берманның идеясы арқылы, белгілі бір жарыстарға көп сомада тікелей тіке бастап, жеңіс, екінші орын және үшінші орын сандарын өзгертіп, жеңімпаз лотерея нөмірін анықтау арқылы бұрмалады деген қаңқу бар. Мұның мафияның табысына 10 пайыз қосымша әкелгені айтылады.

Гарлем

Франсис А. Яни өзінің "Black Mafia: Ethnic Succession in Organized Crime" атты кітабында былай деп жазады: "1925 жылға қарай Харлемде отыз қара нәсілді адамдарға арналған лотереялық банктер болды, олардың кейбіреулері жиырма шақырымдық аумақта және үш-төрт көше бойында тікелей ставкаларды қабылдауға жете білді". 1931 жылға қарай Харлемдегі ірі сандық лотерея операторларының қатарында Джеймс Уорнер, Стефани Сент-Клэр ("Мадам Куин"), Каспер Холштейн, Эллсворт "Бампи" Джонсон, Уилфред Брундер, Хосе Миро, Джозеф Исон, Масжо Исон және Симеон Фрэнсис болды. Полицияның мерзімік шабуылдарына қарамастан, бұл ойын сақталып қалды.

Заңдық лотереялар

Бүгінде көптеген мемлекеттік лотереялар ұқсас "күнделікті нөмірлер" ойындарын ұсынады, көбінесе нөмірді тарту үшін механикалық құрылғыларды пайдаланады. Мемлекет алатын үлесі әдетте сандар ойынының 20-40%-ы емес, 50%-қа жетеді. Нью-Йорк лотереясы мен Пенсильвания лотереясы тіпті "Номберлер" және "Күнделікті нөмір" деп аталады. Заңды баламалар болғанына қарамастан, кейбір құмар ойыншылар бірнеше себептермен букмекерлік кеңселерде ойнауды қалайды. Олардың ішінде несиеге ставка қою мүмкіндігі, жоғарырақ төлемдер, телефон арқылы ставка жасаудың қолайлылығы, заңды жасқа толмағандардың ойнауы және мемлекеттік салықтан қашу мүмкіндіктері бар.

Ойын процесі

Ойынның басындағы мәселелердің бірі – кездейсоқ санды анықтаудың жолын табу болатын. Алғашқыда жеңіс нөмірлері жергілікті нөмірлер ұйымының кеңсесінде нөмірленген шарларды кездейсоқ тарту арқылы немесе "саясат дөңгелегін" айналдыру арқылы белгіленетін. Күнделікті нәтижелер жеребеден кейін кеңседе жарияланып, көбінесе "бұрмаланған" болатын. Ойыншыларды алдау және бәсекелестерді бизнестен қуу мақсатымен жасалған, сондай-ақ заңсыз лотерея өткізудегі қиындықтар, кейіннен АҚШ Қаржы министрлігінің күнделікті жарияланған балансындағы соңғы үш сан немесе Нью-Йорк қор биржасында күні бойы саудаланған акциялардың санының ортаңғы үш цифры сияқты, кеңінен таралған және болжауға келмейтін сандарды пайдалануға алып келді. Осының нәтижесінде, 1-ден 78-ге дейінгі 12 немесе 13 сан таңдалатын және ойыншылар төрт немесе одан аз санды қамтитын комбинацияларға ставка жасайтын "саясат ойынынан" үш таңбалы санды таңдап ставка жасайтын "сандар ойынына" көшілді. Орталықтан, тәуелсіз түрде таңдалған санды пайдалану, үлкен аумақтан ойыншылардың бір ойынға қатысуына және ірі жеңістерге мүмкіндік берді. Бұл клиенттерге ойынның әділдігіне сенімділік сыйлады, тіпті адал түрде жүргізілсе де, үлкен пайда табуға болатын, себебі әр 1000 долларға шамамен 600 доллар төленетін.

Сақтандыру полистерінің дилерлері

Альберт Дж. Адамс (1845–1906), 1900 жылдардың басында Нью-Йорк қаласында лотерея ойынын ұйымдастырушы. Стефани Сент-Клэр (1886–1969), "Мадам Куин" атымен танымал, 1920 және 1930 жылдардың басында Гарлемде лотерея ойынын ұйымдастырушы.

Танымал мәдениетте

Уолтер Эллисонның 1935 жылы салған «Ескі лотерея дөңгелегі» суреті Чикагодағы жертөледегі ставка қойылған орынның көрінісін бейнелейді. «Criminal» подкастының 108-ші эпизоды «Сандар» атты эпизоды Детройттегі Фанни Дэвис анасының өмірін баяндайды, ол отбасын асырау үшін лотереяда банкир болады. Эпизодта «арман кітаптарының» қолданылуы сипатталған, олар армандардағы символдар мен оқиғаларды мүмкін сандық комбинациялармен байланыстырады, сондай-ақ балауыз жанып біткеннен кейін сандық комбинацияларды көрсететін шамдар сияқты заттар да айтылады.