Кіріспе
Кава мәдениеттері – Батыс Океания аймағында кава ішетін діни және мәдени дәстүрлер. Әртүрлі мәдениеттер мен аралдарда кава қолдануда ортақ белгілер бар, бірақ әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері де кездеседі.
Kava cultures are the religious and cultural traditions of western Oceania which consume kava. There are similarities in the use of kava between the different cultures and islands, but each one also has its own traditions.
Австралия
Австралияда каваның жабдықталуы Кава басқару жөніндегі ұлттық кодекс арқылы реттеледі. Австралияға саяхаттайтын адамдарға, егер олар 18 жастан асқан болса және кава тамыр немесе кептірілген түрінде болса, багаждарында 4 кг-ға дейін кава әкелуге рұқсат етіледі. Медициналық немесе ғылыми мақсаттар үшін лицензиямен ірі көлемде коммерциялық импортқа рұқсат беріледі. Бұл шектеулер 2007 жылы жергілікті қауымда каваның дұрыс пайдаланылмауына байланысты туған алаңдаушылықтардан кейін енгізілді. Алғашқыда импорт шегі бір адамға 2 кг болды; ол 2019 жылдың желтоқсанында 4 кг-ға дейін көтерілді, ал 2021 жылдың 1 желтоқсанында коммерциялық импортқа рұқсат беретін пилоттық бағдарлама іске қосылды. Австралияның емдік тауарлар жөніндегі басқармасы 24 сағат ішінде 250 мг-дан аспайтын кавалактон мөлшерін қабылдауды ұсынады. Солтүстік территорияда кава иелігі ересек адамға 2 кг-ға дейін шектеледі. Бұрын Батыс Австралияда 2000-шы жылдарда тыйым салынған болатын, бірақ Батыс Австралияның денсаулық сақтау департаменті 2017 жылдың ақпанында тыйымды алып тастағанын хабарлады, осылайша Батыс Австралияны "басқа штаттармен үйлестіріп", қатаң реттелгенімен, әрқашан заңды болып қала берді.
Фиджи
Фиджиде кава ("грог" немесе "якона" деп те аталады) күнінің кез келген уақытында, қоғамдық және жеке орындарда ішіледі. Осы сусынды ішу – құрмет көрсетудің бір түрі және маңызды әлеуметтік-саяси оқиғаларда маңызды рөл атқарады. Еркектер мен әйелдер екеуі де кава ішеді.
Футуна
Футунада кава ішу арқылы жаңа басшы орнатылады.
Гавайи
Гавайиде кем дегенде 13 түрлі (кава) өсімдігі медициналық, діни, саяси, мәдени және әлеуметтік мақсаттарда барлық әлеуметтік топтар мен ерлер де, әйелдер де қолданған. Гавайиде 13 ерекше сорт болғанымен, Океанияның басқа аймақтарынан әкелінген тағы да көп сорттар кездеседі.
Жаңа Зеландия
Кава дәстүрлі түрде қолданылған кезде Тамақ стандарттары кодексіне сәйкес азық-түлік ретінде реттеледі. Кава шөптік ем ретінде де қолданылуы мүмкін, онда ол Диеталық қоспалар ережелерімен реттеледі. Жаңа Зеландияда тек кава өсімдігінің дәстүрлі түрде тұтынылатын бөліктері мен формалары (яғни, кава өсімдігінің таза тамырлары, осы тамырлардан алынған су экстракттары) ғана тамақ немесе диеталық қоспа ретінде заңды түрде сатылуы мүмкін. Өсімдіктің жер үстіндегі бөліктері (жерден өсіп шығатындары), тамырлардан айырмашылығы, салыстырмалы түрде аз мөлшерде кавалактондарды қамтиды; олардың орнына, шамалы улы алкалоид (пиперметистицин) бар. Көбінесе тұтылмаса да, ауадағы өсімдік бөліктері мен суға негізделмеген экстракттардың (мысалы, ацетондық немесе этанолдық экстракттар) адамдарға қолдану мақсатымен сатуына тыйым салынады (бірақ оларды косметикалық құралымдардың немесе адамдарға қолдануға арналмаған басқа да өнімдердің құрамында қолдануға болады). Жаңа Зеландияда бұл жаңа Зеландия мен жақын орналасқан Норфолк және Лорд-Хау аралдарына ендемик кавакаваға (Piper excelsum) қатысты қолданылды. Маорилер кава туралы алдыңғы білімдеріне сүйене отырып, оны пайдаланды, себебі кава Жаңа Зеландияның суық климатында өмір сүре алмайтын еді. Маори тіліндегі өсімдіктің атауы – кавакава, ол кава атауымен бірдей этимологиялық түбірге ие, бірақ қайталанған. Бұл Маори халқы үшін қасиетті ағаш. Ол өмір символы болып табылатын рангьораға (Brachyglottis repanda) сәйкес келетін өлім символы ретінде қарастырылады. Дегенмен, кавакаваның психоактивті қасиеттері жоқ. Оның кавамен байланысы тек сыртқы ұқсастығына негізделген.
Папуа - Жаңа Гвинея
Папуа-Жаңа Гвинеяда Маданг провинциясының жергілікті тұрғындары өздерінің кавасын вайлд коньяк ("жапайы коньяк" ағылшын тілінде) деп атайды.
Ротума
Ротумада каваның екі мағынасы бар: рәсімдік және бейресми. Кава рәсімі, кез келген рәсімдік шараның бір бөлігі ретінде өткенде, өте саяси шара болып табылады, онда адамдар лауазымына қарай қызмет көрсетеді. Еуропалықтар келгенге дейінгі дәуірде каваны бикеш қыздар (шаштарына жағылған әкпен белгіленген) шайнап, сосын суға араластырып ішетін.
Самуа
Самоада кава, яғни "ава", барлық маңызды жиналыстар мен рәсімдерде ішеді. Каваны "аумаға" деп аталатын адамдар тобы дайындайды. Оны әр қатысушыға "таутуаʻава" – "кава әкелуші" адам, "туфаʻава" – "кава таратушы" белгілеген тәртіппен жеткізеді. Әдетте, келген топтың ең жоғары басшысы бірінші болып қызмет көрсетеді, одан кейін үй иесі топтың ең жоғары басшысы, сосын қалған қатысушылардың мәртебесіне қарай қызмет көрсетіледі. Самоа кавасы "ипу тау ʻава" деп аталатын жылтыратылған кокос жартысында ұсынылады. Рәсімнің өзі өте қатаң ережелермен жүзеге асырылады, әртүрлі сәттерде қолданылатын нақтырақ қимылдар мен сөздер бар. Әдетте, оны кез келген рәсімде жоғары басшының қызы дайындайды, бірақ басшының қызы болмаған жағдайда, "аумаға" тобының бірі оны дайындауы тиіс.
Тонга
Тонгада каваны түнде калапуда (тонга тілінде "клуб") ішуге болады, оны фаикава ("кава жасау") деп те атайды. Қазіргі мәдениетте каваны тек ерлер ішеді, бірақ оған қызмет ететін әйелдер болуы мүмкін. Дәстүр бойынша каваны әйелдер де ішкен, әсіресе Хикуле'о сияқты ежелгі Тонга құдайларымен байланысты болған. Каваға қызмет ететін әйелдер әдетте тұрмысқа шықпаған, жас қыздар болады, оларды "туа" деп атайды. Бұрын бұл қызмет тек әйелдерге беріліп, күйеуге шығар алдындағы еркектерге құрмет көрсетілген. Қазіргі кезде туаның калапудағы ешкіммен туыстық байланысы болмауы керек. Егер біреу туаның туысы болып табылса, ол (туа емес) сол түнде клубтан кетеді, әйтпесе бауыр-қарындас табуы ашық әңгімелесуге, әсіресе махаббат мәселелеріне кедерілді етеді. Шетелдік қыздар, әсіресе шетелден келген еріктілер жиі бір түнге туа болуға шақырылады. Егер әйел туа табылмайтын болса немесе жиын өте шағын, ресми емес болса, кава тамырын дайындау жұмысын еркектердің бірі орындайды, бұл "факатаңата" ("барлық еркек") деп аталады. Кава кезең-кезеңмен беріледі. Әдетте, туа алдымен каваны куметеде араластырып, содан кейін ипуға (кокос тостағандарына) құяды, олар алыста отырғандарға қолдан-қолға жеткізіледі. Олар ішіп болғаннан кейін, бос тостағандар да қолдан-қолға қайтарылады. Барлығы отырып, аяқтарын қиып отырады, бірақ қажет болғанда аяқтарын созуға рұқсат етіледі. Осы уақытта туа ең алыстағыларға басқа тостағандарды толтырады, содан кейін құмтеге жақын отырғандар да ішіп болғанша ішу жалғасады. Содан кейін ерлер қайтадан әңгімелеседі (саясат, спорт, дәстүр мен мәдениет, әзілдер немесе басқа да тақырыптарда) немесе дәстүрлі махаббат әнін орындайды, көбінесе гитарамен сүйемелдейді. Кейбір танымал музыкалық топтар фаикавада пайда болған. Соңында келесі ішу кезеңі басталады. Тонганың кейбір шеткі аралдарында каваны әр түн ішеді, бірақ Тонгатапу аралында оны көбінесе тек сәрсенбі және сенбі күндері ішеді. Кава ішу жиі сегіз-тоғыз сағатқа созылады. Теледидардың енгізілуімен, кава ішетіндер көбінесе регби маттарын тамашалайды және жарнамалық үзілістерде әндер орындайды. Сенбі күндері түн ортасында, күннің басталуымен қысқа дұға жасалады, содан кейін махаббат әндерімен қатар гимндер орындалады. Бұл гимндер көбінесе ағылшын тіліндегі дәстүрлі әуендерге тонга тіліндегі жаңа сөздер қосылып жасалған.
Ресми нұсқалары
Сондай-ақ, барлық маңызды оқиғалар, оның ішінде үйлену тойы, жерлеу рәсімі, университетті бітіру және патшалық мерекелер кава ішудің әдеттегі ресми рәсімімен аталады. Каваның ресми рәсімі Тонга королінің таққа отыру рәсімінің бір бөлігі болып табылады, ол өзінің билігін ресмилеу үшін понгпипонгиге қатысуы тиіс. Ресми кава жиындары мүлдем басқа ережелерге бағынады. Қазіргі кезде еркек бас – туа, ал кава тамырлары ұнтақталған күйінде емес, дәстүрлі түрде ұрып-соғылып дайындалады (дайын ұнтақ сатып алудың орнына). Каваның түсіне қарап күші анықталған соң, рәсімді жүргізуші ескіше формуламен (кава куо хэка) бірінші ішетін адамның есімін атайды. Туа тостақанды толтырады, содан кейін, көбінесе жас қыз алып келеді, тостақан арналған басқа жеткізіледі, сосын қайтарылып алынады. Одан кейін келесі есім аталады, және осылай жалғаса береді.
Увеа (Уэльс)
Увеада (Уэллс аралы) кава ішетін бейресми жиындарда, жас ұлдар тостақандарды келесі адамға жеткізу үшін жүгіріп аралайды. Олар каваны алғанда, оны жанындағы адамға немесе әлі ішпеген адамға береді, ал кішкентай балалар каваны араластыру үшін су әкеледі.
Вануату
Вануатуда кава әдетте түнде накамаль деп аталатын жерде ішеді. Накамаль – бұл ауылдық клубтар, және көптеген жерлерде тек ер адамдарға ғана арналған. Кава көбінесе бос кокос қабығынан ішіледі. Вануатудың қалалық аймақтарында ерлерге, ал кейбір жағдайларда әйелдерге де ашық көптеген кава барлары бар. Каваның бар екендігі кіреберістегі шам арқылы көрсетіледі, ал көптеген кава барлары шамның түсімен анықталады. Мұндай барларда кава көбінесе кокос қабығының орнына пластик немесе шыны ыдыстарда беріледі. Бұл орындардың барлығында кава ішудің рухани немесе емдік қасиеттеріне қарағанда көңіл көтеру мен әлеуметтесуге көбірек мән беріледі. Вануатудың солтүстік және орталық бөліктерінде кава тамыры дәстүрлі түрде қолмен ұсталатын тас диірмендермен ұнтақталады, ал оңтүстік Вануатуда дәстүрлі дайындау әдісі тамырларды шайнауды, содан кейін түкірген пастаны ыдысқа құюды қамтиды. Қазіргі әдістерге қошқарларда (кава құбыр бөлігінде соғылатын) дайындау, ет тартқыштар және механикалық диірмендер жатады. Ұнтақталғаннан кейін кава сумен араластырылып, бермес бұрын сүзіледі. Кава дайындау қалдықтары, макас (бислама тілінде "мегасс" – "қант құмырасының қалдықтары") аталса, олар ішімдіктің қосымша партияларын дайындау үшін қайта қолданылуы мүмкін, бірақ олар бастапқы партиядан әлдеқайда әлсіз болады. "Survivor: Vanuatu" бағдарламасында қатысушы Чад Криттенден жергілікті рәсімде өте күшті кава ішкеннен кейін қысқа уақытқа ауырып қалды.
Құрама Штаттар
Кава АҚШ-та заңды және көбінесе арнайы кава барларында ұсынылады. Кава барларына келушілердің арасында оны демалыс үшін пайдаланатындар (лицензияланған сатушылары бар штаттарда алкоголь немесе заңды марихуана сияқты) және оның емдік қасиеттеріне сенетіндер болады, бірақ бұл қасиеттер FDA тарапынан дәлелденбеген және тексерілмеген. Кава кейде АҚШ-та құрамында опиаттарға ұқсас әсер ететін жапырақтан жасалған кратоммен бірге ұсынылады, оны шай немесе тұрым ретінде ішеді. АҚШ-тағы алғашқы кава-бар 2000 жылы Флорида штатының Бока-Ратон қаласында ашылды.