Кіріспе

Киевтегі мемлекеттік университет, Украина Киев Могилян академиясының ұлттық университеті (НаУКМА) – Украинаның Киев қаласының тарихи бөлігінде орналасқан жоғары сапалы ұлттық зерттеу университеті. Университет украин және ағылшын тілдерінде білім береді және Украинадағы халықаралық деңгейде танылған дипломдарды ұсынатын сирек университеттердің бірі болып табылады. NaUKMA Еуропалық университеттер қауымдастығы сияқты көптеген халықаралық университеттермен ынтымақтастық жасайды. Шамамен 4000 студенті бар NaUKMA Украинадағы ең кішкентай университеттердің бірі. Университет өзінің атын 1615 жылы құрылып, 1819 жылға дейін жұмыс істеген, өзінің негізгі алдыңғысы саналатын Киев Могилян академиясынан алған. NaUKMA осы академияның жерінде, ежелгі Подил ауданында орналасқан. 1991 жылы қазіргі заманғы университет құрылды және келесі жылы оқу басталды. Киев Могилян академиясының түлектері 17-18 ғасырларда Украина мен Ресейдің рухани және интеллектуалдық өмірінде маңызды рөл атқарды. Ең танымал түлектерінің қатарында гетман Иван Мазепа және философ Григорий Сковорода бар. Сонымен қатар, Теофан Прокопович Киев Могилян академиясының ректоры ретінде Петр I-нің Ресей православие шіркеуін реформалауын жетілдіріп, іске асырды. Университет батысқа бағытталған деп танылады және Портқалы Революция белсенділерінің штабы қызметін атқарды. 1632 жылы Киев Печерск Лаврасы мен Киев Бауырластық мектебі бірігіп, Киевтегі және, демек, Украинадағы жоғары білім берудің алғашқы мекемесін құрды. Жаңа құрылған «коллегиум» поляк тілінде «Могилянская» (Collegium Kijovense Mohileanum) деп аталды, бұл атау мекеменің құрылуына үлкен үлес қосып, академиядағы қазіргі батыс білім беру стандарттарын қолдаған Петро Могиланың құрметіне берілді. 1658 жылы Хадяч шартының талаптарына сәйкес Коллегия Краков академиясына ұқсас «академия» мәртебесін алды. 1686 жылдан бастап Киев Польша-Ресей соғысының нәтижесінде Ресейдің билігіне көшті. 1694 жылы Коллегия Мәскеу патшасы Иван V-тің бұйрығымен академия ретінде танылды, бұл шешім кейіннен оның інісі және мұрагері Петр I-нің бекітуін алды. Содан кейін, 17-18 ғасырларда академия орыс және украин саяси және интеллектуалдық элитасын тәрбиелеуімен танымал болды; ол Шығыс Еуропаның барлық жерінде жоғары бағаланды және қазіргі Украина, Ресей, Польша, Беларусь, Румыния, Сербия, Болгария және Грекия аумақтарынан келген барлық әлеуметтік топтар мен тектің студенттерін қабылдады. Әсіресе, атақты Запорожье казактарының әскери басшылары – гетмандар Киев Могилян академиясына демеушілік етіп, белсенді қолдау көрсетті. Мектеп Гетман Иван Мазепаның (оқушы) тұсында гүлденді және кейіннен оның үлгісімен салынған көптеген колледждердің, мысалы, Молдавиядағы Василиан колледжінің құрылуына көмектесті. Тілдік бағдарламаның жоғары сапасының арқасында Киев Могилян академиясының көптеген студенттері білімін шетелде жалғастырды, бұл сол кезде олардың көпшілігі православие дінінен римдік католицизміне өтуі керек дегенді білдірді. Алайда, көптеген түлектер православие дініне қайта оралды, өйткені дін қызметкерлері немесе академияда лауазымға ие болу үшін бұл қажет болды. Киев Могилян академиясы көптеген түлектерін шетелге жіберіп, білімді Еуропаға таратуда және Украина мен Ресейде Ренессанстың таралуына үлкен үлес қосты. Уақыт өте келе Киевте жаңа, заманауи жоғары білім беру мекемесінің қажеттілігі анық болды және патша министрлері осындай мектеп құруды қарастыра бастады. Алайда, қалада университет ашылуына көп уақыт кетті және ол ақыры ашылғанда, қайта ашылған Киев Могилян академиясы емес, толығымен жаңа секулярлық университет – Санкт-Владимир университеті (1834 жылы патша Николай I-нің бұйрығымен құрылған) болды.

Кеңес дәуірінде

1917 жылғы Қазан революциясының сәтті аяқталуы және одан кейін Кеңес Одағының құрылуымен атеизм – мемлекеттік қолдауға ие болған жалғыз идеологияға айналды, ал шіркеу (және оның барлық құрылымдары) қудаланды. Ұзақ өтпей, жаңадан құрылған Украина Кеңес Социалистік Республикасының билігі Киев теологиялық академиясын жабуға бұйрық берді; оның кітапханасы кейін тоналып, академияның басты шіркеуі – Богоявленский соборы 1935 жылы жарылғыш заттармен қиратылды. Бұрынғы теологиялық колледж ғимараты кейіннен жаңа Кеңес әскери білім беру орны – Киев жоғары әскери-теңіз саяси училищесі (Киевское Высшее Военно Морское Политическое Училище) үшін пайдаланылды. Бұл училище Совет теңіз флоты үшін арнаулы саяси комиссарларды даярлайтын жалғыз әскери оқу орны болды. Бүгінге дейін университет ғимаратының бірінде әскери кеме, академиялық белгі және Владимир Лениннің цитаталары бейнеленген мозаика сақталған. 1992 жылы NaUKMA қайта құрылғанда, осы мозаиканы бұл жердің бұрынғы мақсатын және тоталитарлық өткенін еске сақтау үшін сақтап қалу туралы мақсатты шешім қабылданды.

Украина тәуелсіздігін алғаннан бері

1991 жылы Перестройка мен КСРО-ның ыдырауынан кейін Киев Могила академиясы қайта құрылды. Бұл, жоғары беделді украин ғалымы Вячеслав Брюховецкийдің күш-жігерінің арқасында мүмкін болды, ол кейіннен «Киев Могила академиясының ұлттық университеті» (NaUKMA) президенті болды. Қайта құрылған оқу орны Солтүстік Американың жоғары білім беру жүйесінің негізгі принциптеріне сәйкес үлгіленген және құрылымдалған алғашқы украин білім беру мекемесі болды, академиялық кредиттер жүйесінің талаптарына сәйкес бакалавр және магистр дәрежелері ұсынылды. 1992 жылдың 24 тамызында – Украинаның тәуелсіздігінің бірінші жылдығында NaUKMA-ға студенттердің алғашқы тобы қабылданды, ал 1995 жылдың маусым айына қарай жаңадан құрылған Киев Могила академиясының алғашқы алты түлегі диплом алды. Осыдан бері NaUKMA-ның академиялық жетістіктері бүкіл Украинада кеңінен танылды; университет қазір елдің жетекші оқу орындарының бірі саналады. 1994 жылы NaUKMA тағы бір тарихи маңызды украин білім беру мекемесі – Острог академиясын қайта жаңғыртуда маңызды рөл атқарды және серіктес болды. Бүгінде Острог академиясы NaUKMA-мен тығыз байланыста, ал 2000 жылы Украинаның 19 «ұлттық» зерттеу университетінің бірі ретінде оған қосылды. NaUKMA 2004 жылғы Украина президенттік сайлауы кезінде сайлаудағы кең ауқымды бұрмалаушылыққа қарсы ашық наразылық білдірген студенттері мен профессорлары (Киевтегі «Қызыл революция» қозғалысының басқа да өкілдерімен бірге) алғашқы университет ретінде танылды. Осы оқиғалардан кейін NaUKMA-да «Қызыл революция» (Помаранчева Революция) мұражайы ашылды.

Киев-Могила академиясының бұрынғы сабақтастығы туралы талаптар

Ежелгі Могила академиясының аумағында орналасқандықтан, NaUKMA Киевтегі және барлық Украинадағы ең көне жоғары білім беру мекемесі деп санайды. Алайда, бұл мәселе даулы, себебі NaUKMA 1991 жылдан бері ғана заманауи университет ретінде (бағыты мен құрылымы өзгеше) ресми түрде жұмыс істеп келеді, ал тарихында 174 жылдық үзіліс кезінде нақты сабақтастық болған жоқ. Қазіргі заманғы Острог академиясының Ұлттық университеті де ұқсас қайта жандану тарихына ие, ол 1576 жылға дейінгі Острог академиясының атын алып, қазіргі Украина аумағындағы алғашқы жоғары білім беру мекемесі деп есептеледі. Украинадағы ең көне жоғары білім беру мекемесі атағына тағы бір үміткер – 1661 жылы құрылған Львов университеті, ол Украинада үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне университет ретінде даусыз рекордты ұстап тұр. Тарас Шевченко атындағы Киев ұлттық университеті (1834 жылы құрылған) – ел астанасы Киевтегі үздіксіз жұмыс істейтін ең көне жоғары білім беру мекемесі. NaUKMA-дан басқа, ескі Киев Могила академиясының академиялық дәстүрлерін жалғастыратынын мәлімдейтін екі заманауи теологиялық мектеп бар. Олар – Украина Православ шіркеуінің (Мәскеу патриархаты) Киев теологиялық академиясы мен семинариясы және Украина Православ шіркеуінің (Киев патриархаты) Киев православие теологиялық академиясы. "Киев Могила академиясының мұрасы" ғылыми-зерттеу орталығы 1992 жылы Могила академиясының тарихын зерттеу және NaUKMA-ның ескі Могила академиясының дәстүрлерін жалғастыру туралы талаптарын насихаттау мақсатымен құрылды.

Профиль

NaUKMA Украина Білім және ғылым министрлігінің берген ең жоғары аккредиттеу деңгейіне ие және Солтүстік Американың жоғары білім беру мекемелеріне ұқсас құрылымдалған. Оқу жылы триместрлік жүйе бойынша ұйымдастырылған, соның ішінде күзгі және көктемгі триместрлер ұзақ, ал жазғы триместр қысқа. Күзгі және көктемгі семестрлерге студенттерге курстық жұмыстарын жетілдіруге және емтиханға дайындалуға көмектесу үшін қосымша тәуелсіз оқу аптасы кіреді. Бакалавриат білімі аясында студенттер академиялық мамандық таңдайды және кіші мамандық немесе қалауынша пәндерді таңдауға мүмкіндік алады. Әрбір курсқа сағаттық жүктемеге сәйкес белгілі бір мөлшерде кредиттер беріледі, ал бағалау 100 балдық шкала бойынша жүзеге асырылады. NaUKMA бакалаврларын бітірген түлектер университеттегі кез келген магистратура бағдарламасына түсуге құқылы. NaUKMA-да бизнес-администрация магистрі, ғылым кандидаты (PhD) және ғылым докторы ғылыми дәрежелерін алуға бағытталған аспирантура академиялық бағдарламалары ұсынылады. Университет Украинада Болон процесі шеңберінде докторантура білімін реформалауға бастама көтерген алғашқы оқу орны. NaUKMA – екі тілді университет, оқыту украин және ағылшын тілдерінде жүргізіледі, бірақ негізгі тіл – украин тілі. NaUKMA халықаралық студенттер үшін украинтану бойынша жыл сайынғы жазғы мектепті және "Көшкінші оқу: Украина және посткеңестік кеңістік" тақырыбындағы халықаралық студенттерге арналған ағылшын тіліндегі бағдарламаны ұйымдастырады. Жақында Йена университетімен бірлесіп "Неміс және еуропалық зерттеулер" магистратура бағдарламасы ашылды. Бағдарлама неміс тілінде оқытылады. Украинаның басқа мемлекеттік университеттері сияқты, студенттер үкіметтен ай сайынғы шағын стипендия алады. Стипендияның мөлшері студенттің алдыңғы триместрдегі үлгеріміне байланысты өзгереді. Сонымен қатар, үздік студенттерге бірқатар жеке стипендиялар табысқа жеткендері үшін беріледі. Бұдан өзге, студенттердің қоғамдық белсенділігі үшін де стипендия қарастырылады, сондықтан NaUKMA-ның жаңаруына үлкен үлес қосқандар немесе украин тілі мен мәдениетін насихаттауда ерекше көзге түскендер марапатталады. NaUKMA – мемлекеттік университет және Украина Үкіметі тағайындаған Бақылау кеңесі тарапынан басқарылады. Университеттің жоғары лауазымды тұлғасы – NaUKMA Президенті, профессор Сергій М. Квит. Университеттегі білім беру және ғылыми-зерттеу жұмыстарын Ғылыми кеңес үйлестіреді. Университет басшылығымен бірнеше қоғамдық органдар кеңеседі. Олардың қатарында Халықаралық консультативтік кеңес, Қамқоршылар кеңесі, Студенттік кеңес және Өнер кеңесі бар.

Қабылдаулар

NaUKMA-ға қабылдау украиналық және халықаралық абитуриенттерге ашық. Қабылдау кіру емтихандарының нәтижелері бойынша жүзеге асырылады. Кіру емтихандары бірнеше пән бойынша көп таңдаулы тесттер түрінде өткізіледі, олардың ішінде украин тілі, ағылшын тілі, құқық, математика, Киев Могила академиясының тарихы, гуманитарлық ғылымдар (әдебиет немесе тарих) және табиғаттану ғылымдары кіреді, тесттер машинамен бағаланады. Қабылдау рәсімдері қабылдау процесіндегі жемқорлықты тоқтату мақсатында енгізілді. Кіру сынақтары қиын деп есептеледі және Украинаның көптеген басқа университеттеріндегі дәстүрлі кіру емтихандарымен салыстырғанда, пәндердің ауқымы кеңірек. Киев Могила академиясының тарихын білуді тексеру украин университеттері арасында ерекшелік болып табылады. Бұл университеттың украин тарихындағы рөліне байланысты енгізілді. Университетте сондай-ақ университет алдындағы дайындық бөлімі бар, ол болашақ студенттер үшін емтиханға дайындық курстарын және сынақ емтихандары сессияларын ұйымдастырады.

NaUKMA-ға қатысты мекемелер

Қайта құрылғаннан кейін НАУКМА білім беру стандарттарының ортақ көзқарасын бөлісетін мекемелерді жаңғырту және құруда белсенділік танытты. Осылайша, НАУКМА Острог академиясының Ұлттық университетінің, Кременьдегі Тарас Шевченко атындағы педагогикалық университетінің және Николаев қаласындағы Петро Могила атындағы мемлекеттік университетінің дамуына көмектесті, олар жеке және тәуелсіз университеттерге айналғанша. Дегенмен, бұл оқу орындары әлі де NaUKMA-мен ортақ түсу жүйесін пайдаланады. Сонымен қатар, NaUKMA Украина бойынша "коллегиум" деп аталатын жоғары мектептер желісінің бас мекемесі болып табылады. Коллегиумдардың оқу бағдарламалары студенттерді NaUKMA-ға түсу емтихандарына дайындауға бағытталған. Украинада ғылыми және оқу-әдістемелік әдебиеттерді басып шығарумен айналысатын "Киев Могила Академиясы" университеттік баспасы NaUKMA кампусында орналасқан.

Зерттеу

НаУКМА-дағы ғылым 6 факультет, 29 кафедра және 24 ғылыми-зерттеу орталығынан құралған. Жыл сайынғы ғылыми конференция "Дни Науки НаУКМА" (НаУКМА-дағы Ғылым күндері) қаңтар айының соңғы аптасында өтеді. НаУКМА-дағы зерттеулердің басты бағыттары экономика, құқық және гуманитарлық ғылымдар салаларында. Көптеген оқытушылар Украина Ұлттық ғылым академиясының ғылыми-зерттеу институттарында тұрақты қызмет етеді, ал НаУКМА студенттері ғылыми және оқу мақсатында олардың базасын пайдалануға құқылы.

Кітапханалар

Киев Могила академиясының кітапханасында ерекше кітаптар жинағы болған. Бірақ, 1920 жылдары академия жабылғанда мұрағат тоналып кетті. Университет әкімшілігі қазіргі заманғы талаптарға сай жабдықталған зерттеу кітапханасын құруға күш салып бағытталған. Орталық студенттік кітапханадан өзге, бірнеше факультеттік кітапханалар мен зерттеулер мен мерзімді басылымдарға арналған оқу залдары да бар. Бұған қоса, Гете институты, Британ Кеңесі және Американ кітапханасы сияқты бірнеше халықаралық мәдени ұйымдар кампустың ішінде орналасқан және жалпы жұртқа ашық. Сонымен қатар, барлық NaUKMA студенттері Украина Ұлттық Вернадский кітапханасына қол жеткізе алады.

Кампус

Университет Киев Могила академиясының Подил ауданындағы, Контрактова алаңынан Днепр өзеніне дейінгі аумағын алып жатыр. НаУКМА кампусы бұрынғы оқу орындарының кезінде салынған бірнеше ғимараттардан тұрады. Ең көне ғимараттар 17 ғасырға дейін барады, олардың ішінде Халшка Гулевична үйі және ескі академиялық ғимарат, сондай-ақ оның қаржы демеушісі Гетман Иван Мазепаның құрметіне Мазепа ғимараты деп аталады. Мазепа ғимаратында салтанатты шараларға арналған зал, Қазіргі заманғы өнер орталығы және зерттеу кітапханасы орналасқан. Сол маңайда Киев Могила академиясының тарихи музей кешені де бар, бірақ ғимарат қазіргі уақытта жөндеуден өтуде. Кешенде күн сағаты және Киев бауырластығы мектебінің алғашқы ғимараты болған Халшка Гулевичивнаның үйі бар. Днепр өзеніне қарап тұрған тағы бір тарихи ғимарат – бурса, Киев Могила академиясы кезінде студенттердің жатақханасы ретінде пайдаланылған. 1740 жылы студенттер үшін салынған Блаховищенская (Жариялану) шіркеуі де НаУКМА кампусында орналасқан. Қалған ғимараттардың көпшілігі Киев теологиялық академиясы кезінде салынған, ал кейбіреулері Кеңес дәуірінде салынған. Жатақханалар негізгі кампустан тыс жерде орналасқан. Ең үлкені Троещинада (Марина Цветаева көшесі, 14Б) орналасқан. Екінші үлкені Харьков тас жолының 17-ші нөмірінде орналасқан. Бірнеше жыл бұрын академияның меншігіне өткен тағы бір жатақхана Джон Маккейн көшесінің 31А-да орналасқан. Соңғы және ең алыс жатақхана – Vorzel ауылында, 6А Кленова көшесінде (көбінесе магистранттар мен докторанттар осында орналасады). Жақында НаУКМА-дағы Қоршаған ортаны зерттеу кафедрасында экологиялық таза кеңсе ашылды. Бұл жобаның бастамашылары негізінен студенттер болды және ол Украинаның білім беру мекемелеріндегі тұрақты даму принциптерін қолданатын кеңселердің алғашқы мысалы болып табылады.

Университет дәстүрлері

Қайта құрылғаннан кейін NaUKMA академиялық қауымдастығы өзінің алдыңғы дәстүрлерін қайта жаңғыртуға тырысты. Бұл іс-әрекет «Таза Сковорода» деп аталады. Университет алдындағы Сковорода ескерткіші 28 маусымда өткізілетін жыл сайынғы бітіру салтанатында академиялық бас киіммен (mortarboard) әсемделеді. Салт бойынша, жаңа түлектердің басына университеттегі «Алма» деп аталған тасбақаны алып жүреді, оның қабығына тиіп тілек тілейді. Ескі Киев Могила академиясы мен NaUKMA-ны байланыстыратын студенттік дәстүр – театрлық қойылымдар. Бұл қойылымдар әр түрлі мерекелік шараларда қойылады, және олардың Ескі Академия студенттерімен енгізілгені болжанады. Сонымен қатар, әр оқу жылының басында жаңа студенттерді қарсы алу шарасы өткізіледі, содан кейін университетте құрметті профессор атағы алған белгілі ғалымның лекциясы оқылады. NaUKMA-ның жаңа студенттерін қабылдау рәсіміне дәстүрлі студенттік серт қабылдау кіреді. NaUKMA-дағы бірінші семестрде барлық факультет студенттері танысу кешінде академиялық қауымға өзін таныстырады.

Студенттік өмір

NaUKMA студенттерінің саны салыстырмалы түрде аз болғанымен (2006 жылы шамамен 3000 студент болған), кампуста көптеген сабақтан тыс іс-шаралар бар. NaUKMA студенттері белсенділігімен де танымал, және университет әкімшілігі осы белсенділікті қолдайды. NaUKMA студенттік порталы Bo.Net.Ua – студенттер мен түлектер арасындағы байланыс үшін онлайн платформа. NaUKMA студенттерінің екі жылдық оқу барысында спорт сабақтары міндетті. Аталған сабақтарға гимнастика, спорт (футбол, баскетбол, волейбол және жүзу) және фитнес жаттығулары кіреді. Бұдан өзге, Combat Hopak-тан Go-ға дейін студенттік спорттық топтардың саны көп. NaUKMA-да өнер мен музыка Мәдениет және өнер орталығы мен Қазіргі заманғы өнер орталығы арқылы ұсынылады.

Әдебиет және халықтық мәдениет Киев-Могила академиясы

Киев Могила академиясы бірнеше романда еске алынған. Николай Гогольдің "Тарас Бульба" романының басты кейіпкерлері – Остап және Андрей Бульба ескі Киев Могила академиясының түлектері болған. Павло Загребельнийдің "Оңтүстік жайлылығы" және "Мен, Богдан" романдарында Киев Могила колледжі туралы айтылады. Николай Лесковтың "Печерские антики" кітабында Киев теологиялық академиясы көрсетілген. Қазіргі Киев Могила академиясындағы студенттік өмір Анастаси́я Левкованың "Жоғары сынып оқушысы. Бірінші курс студенті" (Старшокласниця. Першокурсниця) романында суреттелген. Даниил Григорчуктың "Миф және ақымақтық" романының басты кейіпкері – Еуромайдан кезінде Киев Могила академиясының докторанты. Университеттің Украина тарихындағы маңыздылығын еске алу үшін 1992 жылы Киев Могила академиясына және оның қайта жаңғыруына арналған пошта маркасы басылды. Бұған қоса, 500 гривен банкнотада Киев Могила академиясының ғимараты бейнеленген.

Белгілі түлектер мен оқытушылар

Ескі Киев Могила академиясының түлектері украин кәсіби өмірінде маңызды рөл атқарды. 17-18 ғасырлардағы Украинаның саяси қайраткерлері, Запорожье казактарының көптеген гетмандары осы жерде білім алған. Олардың қатарында Иван Мазепа, Пилип Орлык, Павло Полуботок, Иван Скоропадский және Иван Самойлович бар. Ресейдің Ұлы канцлері Александр Безбородко украин тегінен шыққан және академияның түлегі болды. Киев Могила академиясы православие әлемінде танымал діни оқу орны болды, Ресей империясының архиепископтары Степан Яворский мен Феофан Прокопович, сондай-ақ Ростов митрополиті Димитрий Ростовский осы академияны бітірген. Соңғы жылдары Киев Могила академиясында бірнеше буын жазушылар, суретшілер мен ғалымдар білім алды. Мысалы, жазушы Симеон Полоцкий, сәулетші Иван Григорович Барский және композитор Артемий Ведель. Украиналық философ Григорий Сковорода да осы университетте оқыған. Орыс ғалымы және Мәскеу университетінің негізін қалаушы Михаил Ломоносов қысқа мерзімге Киев Могила академиясында студент болды. 1819 жылдан кейін университет толығымен діни мекемеге айналғаннан кейін де халықаралық беделін сақтап, молдаван ақыны Алексей Матеевичи және Румын православие шіркеуінің митрополиті Висарион Пуиудың альма-матері болды. NaUKMA түлектері ұлттық және халықаралық компанияларда, ғылыми-зерттеу және мемлекеттік мекемелерде жұмыс істейді, көптеген түлектер білімін шетелде жалғастыруда. Журналист және саясаткер Андрей Шевченко, украин жазушысы Мирослав Лайюк және қазіргі украин жазушысы Марина Соколян NaUKMA-да оқыды.