Кіріспе
Деонтикалық модальдік (қысқартылып ) – белгілі бір нормаларға, күтулерге, сөйлеушінің тілектеріне және т.б. сәйкес әлемнің қалай болуы тиіс екенін көрсететін лингвистикалық модальдік. Басқаша айтқанда, деонтикалық өрнектер әлемнің жай-күйі (мұнда "әлем" айналадағы жағдайлармен еркін анықталады) қандай да бір стандартты немесе идеалды қанағаттандырмайды, бұл стандарт әлеуметтік (мысалы, заңдар), жеке (тілектер) сияқты болуы мүмкін. Деонтикалық модальдік қамтитын сөйлем әдетте, әлемді стандартқа немесе идеалға жақындату үшін өзгертетін әрекеттерді көрсетеді. Бұл санатта келесі кіші санаттар бар: Комиссивтік модальдік (сөйлеушінің уәде немесе қауіп сияқты бір нәрсені жасауға міндеттемесі; алтетикалық немесе уақытша логика қолданылады): "Мен сізге көмектесемін." Директивтік модальдік (бұйрықтар, өтініштер және т.б.; деонтикалық логика қолданылады): "Кел!", "Баралық!", "Осы карриді татып көрші!" Волитивтік модальдік (тілектер, мақсаттар және т.б.; бұломалық логика қолданылады): "Егер мен бай болсам!" Модальдіктің туысқан түрі – динамикалық модальдік, ол адамның ішкі қабілеттерін немесе сыртқы факторларға, мысалы, рұқсат немесе бұйрықтарға қарсы еркін таңдауын көрсетеді.
Commissive modality (the speaker's commitment to do something, like a promise or threat; alethic logic or temporal logic would apply): "I shall help you." Directive modality (commands, requests, etc. ; deontic logic would apply): "Come! ", "Let's go! ", "You've got to taste this curry!" Volitive modality (wishes, desires, etc. ; boulomaic logic would apply): "If only I were rich!" A related type of modality is dynamic modality, which indicates a subject's internal capabilities or willingness as opposed to external factors such as permission or orders given.
Сөйлеуде іске асыру
Деонтикалық көңіл-күйлер – деонтикалық модальдылықты білдіруге қолданылатын грамматикалық көңіл-күйлер санаты. Деонтикалық көңіл-күйге мысал – бұйрық сөйлем ("Кел!"). Дегенмен, көптеген тілдерде (мысалы, ағылшын тілінде) деонтикалық модальдылықты білдірудің басқа да тәсілдері бар, сияқты модальді етістіктер ("Мен көмектесемін") және басқа етістіктер ("Мен жақын арада келуді үміттенемін"), сондай-ақ үстеулер (мүмкін) және өзге де конструкциялар.