Кіріспе

Харьков университеті немесе Каразін университеті (Каразінський університет), ресми түрде В. Н. Каразін Харьков ұлттық университеті (Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна), Украинаның Харьков қаласындағы мемлекеттік университет. Ол 1804 жылы Василий Каразіннің бастамасымен құрылған және қазіргі Украинадағы екінші ескі университет болып табылады.

Ресей империясы

1805 жылдың 29 қаңтарында (ескі стиль бойынша 17 қаңтар) Харьковтағы Императорлық университетті ашу туралы жарлық күшіне енді. Университет Ресей империясының оңтүстігіндегі екінші университет болды. Ол жергілікті қауымның бастамасымен, Василий Каразиннің жетекшілігімен құрылды, оның идеясын ақсүйектер мен жергілікті билік қолдады. Университеттің алғашқы қамқоршысы граф Северин Потоцкий тағайындалды, ал алғашқы ректоры филолог және философ Иван Рижский болды. 1811 жылы Филотехникалық қоғам құрылды, ал 19 ғасырдың екінші жартысында Харьков математикалық қоғамы, Харьков тарихи-филологиялық қоғамы, Табиғатты зерттеушілер қоғамы, физика, химия, құқық және тағы басқа қоғамдар құрылды. Осы кезеңде Слобожанщинадағы алғашқы мерзімді басылымдар университетте жарық көрді, олардың ішінде «Харьковский Еженедельник» (1812), «Украинский Вестник» (1816–1819), «Украинский Журнал» (1824–1825) және т.б. болды. 1839 жылы университетте ветеринариялық мектеп ашылды, ол 1851 жылы жеке институтқа айналды. Осы уақытқа дейін университет кампусының құрамына зертханалар, клиникалар, астрономиялық обсерватория, ботаникалық бақ және кітапхана кірді. Бұрын университет ректор сайлау арқылы дербес болды. Алайда, 1820 жылдан 1850 жылға дейін оның барлық қызметі қатаң бақылауда болды. Ректорлар Білім министрі тағайындады, ал ғылыми жарияланымдар мен академиялық процестер цензураланды. 1863 жылы жаңа Жарғыға сәйкес университет ішінара дербес болды. Университет 1874 жылдан бері «Ғылыми жазбалар» жинағын шығарып келеді. 19 ғасырдан 20 ғасырдың басына дейін Харьков университетінде төрт факультет болды: физика-математика факультеті, тарих-филология факультеті, медицина факультеті және құқық факультеті. Университет өзінің алғашқы кезеңінде, әсіресе 1805 жылдан 1835 жылға дейін, Слобожанщинадағы білім беру өміріне зор ықпал етті.

Украина КСР

1917 жылдан 1920 жылға дейін украин мемлекеттілігін жақтаушылар мен орыс бағыты арасында күрес болды. Жаңа саяси жағдайға қарсы болған кейбір профессорлар кетіп қалды. Украиналық профессорлардың көпшілігі Харьков қаласында қалды. Олар Кеңес үкіметі құрған институттарда жұмысын жалғастырды: Теориялық білім академиясы (1920–1921), Харьков халық білімі институты (ХХБИ, 1921–1930), Харьков ұлттық экономика институты, Физика және химия институты, және Заң институты. 1932–1933 жылдары олардың негізінде Харьков мемлекеттік университеті қайта құрылды, оның құрамында жеті факультет болды: физика-математика факультеті, химия факультеті, биология факультеті, геология және география факультеті, әдебиет және тіл білімі факультеті (философия кафедрасымен), экономика факультеті (экономикалық география кафедрасымен). 1921 жылы Харьков медицина институты Харьков университетінің медицина факультеті негізінде құрылды. 1936 жылы университетке қаза тапқан орыс жазушысы Максим Горькийдің есімі берілді (дегенмен, ол өмірінде университетпен байланысы болған жоқ). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде университет Қазақстандағы Қызылорда қаласына эвакуацияланды, онда Киев университетімен бірігіп, Біріккен украин мемлекеттік университеті құрылды. 1943/44 жылдары университет Харьковқа қайта оралды (қала 1943 жылдың 1 қарашасында азат етілгеннен кейінгі алғашқы оқу жылы). 1951 жылы 800 университет студенті орыс тілінде емтихан тапсырудан бас тартқандықтан қуғынға ұшырады. Сот отырыстары жабық есіктердің артында өтті. 1977 жылы университетте келесі факультеттер жұмыс істеді: механика-математика факультеті, физика факультеті, геология және география факультеті, экономика факультеті, тарих факультеті, филология факультеті, шетел тілдері факультеті, жалпы ғылымдар факультеті, сыртқы оқу факультеті және кешкі факультет.

Тәуелсіз Украина

1999 жылдың 11 қазанында Украина Президенті Леонид Кучма жарлық шығарды, онда ол "Харьков мемлекеттік университетінің білікті мамандар даярлауға және ғылымды дамытуға қосқан зор үлесін ескере отырып", оған ұлттық университет мәртебесін берді және оны негізін қалаушы Василь Каразиннің атымен атады. 2004 жылы университетке қосалқы ғимарат (бұрынғы Говоров академиясы) берілді, ол Свободы алаңының қарсы жағында орналасқан. 2022 жылы университет Ресейдің Украинаға басып кіруі салдарынан ауыр зардап шекті. 2 наурызда Ресейлік артиллерия Экономика факультетінің ғимаратына оқ жаудырып, кейіннен ол толығымен қиратылды. 5 наурызда университет спорт кешенінің бір бөлігі қирады. 11 наурызда физика және технология факультетінің ғимаратының бір бөлігі зардап шекті, ал 18 наурызда мемлекеттік басқару институтының ғимараты ішінара қирады. 22 наурыз күні университеттің баспасөз қызметінің хабарлауынша, университетте бірде-бір зақымдалмаған ғимарат қалмады.

Жетекші орын

Кеңес Одағы тұсында Харьков университеті Еңбек Қызыл Ту орденімен, Қазан төңкерісі орденімен және Халықтар достығы орденімен марапатталған. Харьков ұлттық университеті ғылыми деректер базасы Scopus және Хирш индексі бойынша Украинада жарияланымдар мен сілтемелер көлемі бойынша екінші орында тұр, Медицина және Биология факультеттерінде ең жақсы академиялық көрсеткіштерге ие. 2021 жылы QS World University Rankings нұсқасы бойынша Украинадағы үздік университет атанды және әлемдік рейтингте 477-орынды иеленді.