Кіріспе

Фрейсинет ұлттық паркі – Австралияның Тасманияның шығыс жағалауында орналасқан ұлттық парк, Хобарттың солтүстік-шығысында. Ол француз теңізшісі Луи де Фрейсинеттің құрметіне аталған Фрейсинет түбегінің көп бөлігін және Шоутен аралын қамтиды. 1916 жылы құрылған бұл парк, Маунт-Филд ұлттық паркімен бірге, Тасманиядағы ең көне парктердің бірі. Ұлттық парктің іргесінде Коулз шығанағының шағын елді мекені орналасқан, ал жақын маңдағы ең ірі қала – Суонси. Фрейсинет Тасманияның құнарлы жағалауының бір бөлігін және усақ Винегласс шығанағын қамтиды. Парктің ерекшеліктері – қызыл және қызғылт гранитті құрылымдары мен "Қауіптер" деп аталатын тізбек бойындағы тік, тік гранитті таулары. Фрейсинет ұлттық паркіндегі сирек және эндемикалық флора мен фауна түрлерінің болуы, сондай-ақ ландшафттар мен биомдардың әртүрлілігі оның табиғатты қорғаудағы маңызды рөлін анықтайды. Парк аумағындағы жерлер мәдени маңызы бар, көптеген аборигендер мен еуропалықтарға қатысты нысандар қорғалып келеді, бірақ парктегі адам тарихын терең зерттеу жұмыстары әлі де жалғастырылуда.

Геология

Девон граниті Фрейцинеттегі басым тау жынысы болып табылады. Ортоклаз, қызғылт түсті фельдспат, таулар мен жағалауға тән қызғылт түсті бояу береді. Фрейсинетте Тасманияға ендемик 49 түр кездеседі. Фрейсинет ұлттық паркіндегі өсімдік жамылғысы температура мен жауын-шашын мөлшерін көрсетеді, бұл Тасманияның басқа да аймақтарында да осылай. Штаттың бұл бөлігінде құрғақ склерофилл ормандары мен тоғайлары басым, Hazards Lagoon аймағында қара бидайық (Eucalyptus amygdalina) Banksia spp., Leptospermum spp., Thryptomene spp., Melaleuca spp. және Calytrix spp. сияқты түрлі шөптекті өсімдіктердің арасында өседі.

Сүтқоректілер

Қызыл мойынды валлаби, сондай-ақ Беннетт валлабиі (Macropus rufogriseus) деп аталады, бұл паркте ең көп кездесетін жануарлардың бірі және оларды шөп сияқты төмен бойлы өсімдіктерді жеп жайылып жүргенін көруге болады. Олар адамдардың арасында жиналатындары да белгілі. Тағы бір көп таралған түр – шығыс кволл (Dasyurus viverrinus), бұл қаптамалы ет жейтін жануар, бұрын Австралия материгінде кездесетін, бірақ қазір тек Тасманияда ғана табады. Материкте жойылған тасманиялық падемелон (Thylogale billardierii) Фрейсинет ұлттық паркінде әлі де кең таралған, бірақ оларды күндіз сирек көруге болады, түнде тамақтану үшін шығады. Эхидналарды (Tachyglossus aculeatus) күндіз орман төбелеріндегі қураған жапырақтардың арасында немесе жағалау өсімдіктерінде құмырсқалар немесе басқа да тағам іздеп жүргенін көруге болады. Шығыс пигмей possum (Cercartetus nanus) және кішкентай пигмей possum (Cercartetus lepidus) бірнеше материктік Австралия штаттарында осал түрлер тізіміне енген, бірақ Тасманияда тізімде жоқ. Олар Фрейсинетте кездеседі, бірақ оларды көру сирек. Жаңа Голландия тышқаны (Pseudomys novaehollandiae) Тасманияның TSP заңы бойынша жойылып бара жатқан түр ретінде тізілген және оны көру өте сирек, бірақ ол Фрейсинет ұлттық паркінде бар екені белгілі.

Жыландар мен қосмекенділер

Фрейсинетте көптеген бауырымен жорғалаушылар кездеседі, оның ішінде кесірткелер, скинктер және жыландар. Оцеллатты шұбар (Niveoscincus ocellatus), Тасманиялық ағаш шұбары (Niveoscincus pretiosus) және казуарина шұбары (Cyclodomorphus casuarinae) – барлығы Тасманияға тән және паркте кездеседі. Басқа түрлерге көк тілді кесіртке (Tiliqua nigrolutea), тау айдахары (Rankinia diemensis) және жазық далалық мысбас жыланы (Austrelaps superbus) жатады. Фрейсинеттегі әртүрлі экожүйелердің болуына байланысты, паркте тұратын немесе ұшып өтетін көптеген құстар түрлері бар. Олар қоңыр бүркіт (Falco berigora) және аққұйрықты теңіз бүркіті (Haliaeetus leucogaster) сияқты ірі жыртқыштардан бастап, керемет жұлдызша (Malurus cyaneus) және жалынды тоқыл (Petroica phoenicea) сияқты кішкентай түрлерге дейін жетеді. Сондай-ақ, ТСП заңында тізімделген бірнеше түрлер бар, мысалы, қара қабақты альбатрос (Thalassarche melanophris), ұялшақ альбатрос (Thalassarche cauta), Тасманиялық кенелі құйрықты бүркіт (Aquila audax fleayi), ақ маңдайлы шағалақай (Sterna striata), Австралиялық жұлдызша шағалақай (Sternula nereis nereis) және жылдам попугай (Lathamus discolor).

Климат

Парк жылына орташа есеппен 600 мм (23,6 дюйм) жауын алады. Климаты Оңтүстік Франция климатына ұқсас, орташа есеппен 300-ден астам күн күндіздік болады.

Қоршаған ортаға қауіп төндіретін факторлар

Фрейсинет ұлттық паркінде түрлерге көптеген қауіп-қатер төндіреді, ал табиғи аймақтарда демалыс пен туризмнің артуы, тіршілік үшін күресіп жатқан флора мен фаунаға қосымша күш түсіруі мүмкін. Жолдар, жолдар, қарау тұрақтары және түрлі тұрғын үйлерді салу мен күтіп-ұстау көптеген салдарға әкелуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, тасманиялық шайтан мен шығыс кволы сияқты түрлер, туристік трафикті арттыру мақсатында жолдарды жаңартудан кейін көліктердің соқтығысынан зардап шегуге көбірек бейім. Сонымен қатар, орманды аралау және атпен жүру сияқты іс-әрекеттер өсімдіктер мен мекендеу орындарына тікелей және жанама зиян келтіруі мүмкін, сондай-ақ топырақтың құрылымының өзгеруі мен аурулардың таралу қаупі де артады. Паркке келгендер киімдеріне немесе жабдықтарына беймәлім түрде арамшөп тұқымдарын әкелуі де мүмкін. Тасманиялық шайтанның саны азайып бара жатқанын зерттеулер көрсетті, бұл көрсеткіштің төмендеуі шайтанның бет ісігімен байланысты. Бұл жұқпалы ауру, жұқпалы қатерлі ісіктің салдарынан, Тасманиядағы шайтан популяцияларына үлкен қауіп төндіріп, Фрейсинет ұлттық паркіндегі жас құрылымында өзгерістерге алып келді. Өрбуге қабілетті ересектердің азаюы түрдің сақталуына қысым жасады, қазіргі кезде көптеген аналықтар екі жасқа келгеннен кейін 3 жыл бойы жыл сайын ұрпақ туу мүмкіндігінен гөрі, бір рет қана көбейе алады. Мысалы, зерттеулер шығыс кволының Фрейсинетте және штаттың басқа аймақтарында да азайып бара жатқанын көрсетті. Тасманиялық беттонг (Bettongia gaimardi) да қауіп-қатерге тап болып отыр. Жақында жүргізілген зерттеулер тасманиялық беттонгты байқау көрсеткіштерінің төмендегенін көрсетті, оның себебі жабайы мысықтардың пайда болуымен байланысты. Алайда, бұл енгізілген түрдің B. gaimardi-ге жыртқыш екенін және тасманиялық беттонгтың кейбір австралиялық сүтқоректілер сияқты, мысықтар тасымалдайтын токсикоплазмоз ауруына сезімтал екенін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет.

Басқару жоспарлары

1970 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заңға сәйкес, Фрейсинет ұлттық паркі мен Уай мемлекеттік қорығының басқару жоспары 2000 жылы жасалды. Жергілікті түрлерді тамақтандырудың жануарларды жыртқыштарға осалдығын арттырып қана қоймай, сонымен қатар сүйек деформациялары және әлеуметтік проблемалар сияқты ауруларға да себеп болуы мүмкін екенін халыққа жеткізу үшін табельдер орнатылды. Фрейсинет түбегі, Вильям тауы және Мария аралы – бұл шығыс жағалауда жоғалмаған жалғыз аймақтар болды. Фрейсинет ұлттық паркінің ішіндегі аумақтардың шаруашылық немесе басқа да экономикалық қызмет үшін жарамсыз болуы биоәртүрлілік тұрғысынан тиімді болып шықты. Бұл аймақты ұлттық парк ретінде белгілеу көптеген түрлерді, оның ішінде осал немесе жойылу қаупі бар түрлерді қорғауға мүмкіндік берді, ал басты мақсаты – жергілікті флора мен фаунаның тіршілік ортасын сақтау. Фрейсинетті қорғалатын аймақ деп жариялау тиісті басқару шараларын жүзеге асыруға ғана емес, сонымен қатар парктегі жерді тазалау мен мал жаюға тыйым салуға мүмкіндік берді. Мысалы, құмды шөп ағашы (Xanthorrhoea arenaria) – Тасманияға тән және штаттың тек бірнеше жерінде ғана кездесетін түр. Бұл түр 1999 жылғы Қоршаған ортаны қорғау және биоәртүрлілікті сақтау туралы заңда (EPBC Act) және TSP Act бойынша ұлттық және мемлекеттік деңгейде осал деп тізімделген. Бұл түрді Xanthorrhoea bracteata-дан ажыратудағы қиындықтар нақты популяциялық көрсеткіштерді анықтауды қиындатады, бірақ Фрейсинет ұлттық паркінің ішінде кездесетіндігі белгілі болғандықтан, жерді тазалау сияқты қауіпті факторларға қатысты оны сақтауға көмектеседі. Сол сияқты, Philotheca freyciana, немесе Фрейсинет воскоцветі, EPBC Act және Тасманиялық TSP Act бойынша жойылуға жақын түр ретінде тізімделген. Бұл түр Фрейсинет түбегінде ғана кездеседі және көбінесе Фрейсинет ұлттық паркіне кіретін Хазардтардың гранитті таулары арасында таралған, онда шамамен 100 дана тіркелген. Паркте кездесетіндігіне байланысты P. freyciana-ны бақылауға алуға және оның тіршілік етуіне қауіп төндіретін факторларды анықтауға болады, ал түрді жақсырақ түсіну үшін қосымша зерттеулер мен сараптамалар жүргізіледі. Бұл түр Тасманияға тән және көбінесе Фрейсинет ұлттық паркінің ішінде кездеседі, тек бір популяциясы парктен тыс жерде табылған. Парктегі жоспарланған өрттер, басқару жоспарларының бөлігі ретінде, осы түрлерді ескере отырып жүргізілуі мүмкін. Штаттағы шектеулі тіршілік ортасына байланысты ол сирек саналады, бірақ Фрейсинетте, оның ішінде Достық жағажайларында бірнеше маңызды популяциялық орындар бар. Фрейсинет ұлттық паркінің ішіндегі өсімдіктерді қорғау – жойылуға жақын түрлердің тіршілігін сақтаудың маңызды бөлігі болып табылады, олар көбейетін орындарды, тамақ ресурстарын қамтамасыз етеді және түрлердің көші-қон кезінде қозғалысына көмектеседі. Екі түрлі бүркіттің де ұя салуға қойылатын нақты талаптары бар, олардың ішінде судың жақын жерде болуы және бөгетсіздік. Фрейсинет ұлттық паркімен қамтамасыз етілген қорғау, плантациялар құру мен қоршаған ортаны қалалықтандыруға жол бермей, екі түр үшін де қолайлы ортаны қамтамасыз етуге көмектеседі.