Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы Порт-Натал колониясын құрған Фрэнсис Джордж Фаревелл (1784–1829).
Founder of the Port Natal Colony in South Africa
Francis George Farewell (1784–1829) was the founder of the Port Natal Colony in South Africa.
Ерте өмір
1784 жылы Блэкмор аңғарындағы Винкантон қаласының жанындағы Холбрук үйінде дүниеге келді. Оның әкесі – Францис кішкентай кезінде қайтыс болған пастор Сэмюэл Фаревелл. Францис және Фаревелл отбасы Холбруктан Девон графтығындағы Тивертон қаласына көшті. Ол 13 жасқа дейін Бланделл мектебінде оқыды, содан кейін Корольдік теңіз флотына мічман болып қабылданып, HMS Amphion кемесінде қызмет етті. 1811 жылы кеме қызметтен босатылғанда, Фаревелл алдымен HMS Thisbe-ге, кейін HMS Bacchante-ге ауыстырылды. Ол Наполеон соғыстарында француздарға қарсы күресті, соның ішінде Лисса шайқасына қатысты және бірнеше шайқаста жарақаттанды. Лейтенант шенімен қызметін аяқтады.
Farewell was born at Holbrook House near Wincanton in the Blackmore Vale in 1784. His father was the Reverend Samuel Farewell, who died when Francis was young. Francis and the rest of the Farewell family then moved from Holbrook to Tiverton, Devon. There he became a scholar at Blundell's School until the age of 13, when he left to become a midshipman in the Royal Navy. He first served aboard HMS Amphion, and when that vessel was decommissioned in 1811, Farewell was first transferred to HMS Thisbe and then to HMS Bacchante. Farewell fought against the French in the Napoleonic Wars, including the Battle of Lissa, and he was wounded in several engagements. He ended his service with the rank of lieutenant.
Кейп колониясы мен Натал
Соғыстан кейін Фэрвелл сауда флотына қатысып, Оңтүстік Америка және Үндістан сауда жолдарындағы сауда кемелеріне басшылық етті. 1820 жылы Фэрвелл Кейптаунға, Кейп колониясына «Frances Charlotte» сауда кемесінің басқарушы иесі ретінде келді. 1822 жылы ол Кейптаундағы саудагердің келін қызы Елизавета Катерина Шмидтқа үйленді. 1823 жылы Фэрвелл Наталда фил сүйегі саудасын орнатуды мақсат еткен «The Farewell Trading» компаниясының серіктесі болды. 1823 жылдың маусым айында Фэрвелл компанияның Наталға жасаған алғашқы экспедициясының құрамында «Солсбери» бригімен теңізге шықты. Сент-Люсияға түсуге тырысқанда Фэрвелл толқындарда жайлы болып, суға батып кетуге айналды, бірақ жергілікті аудармашы оны құтқарып алды. Сент-Люсияда бес апта өткен соң, экспедиция Порт-Наталға бару үшін алдымен Алгоа шығанағына азық-түлік толықтыруға барды, онда қоныс салуға болатыны анықталды. 1824 жылы Фэрвелл Порт-Наталға отыз қоныс аударушыдан тұратын шағын топпен – жиырма буур және он ағылшынмен оралды. Фэрвелл сонымен қатар үш хойхой қызметкерін жұмысқа алды және ол қоныстың екі көмекші кемесінің бірі – «Джулия» шлюпінің иесі болды. 1824 жылдың соңында Фэрвелл Шакадан Наталда сауда бекетін ашуға рұқсат сұрады. Шака келісімін берді, және Фэрвелл Порт-Наталды Үндістанға сапарлайтын кемелердің тоқтау орны ретінде, сондай-ақ зулустармен фил сүйегі саудасы үшін орнатты.
After the war, Farewell entered the merchant marine, commanding merchant vessels on the South American and Indian trade routes. In 1820, Farewell arrived in Cape Town in the Cape Colony as the managing owner of the merchant vessel Frances Charlotte. In 1822, he married Elizabeth Caterina Schmidt, the step daughter of a Cape Town merchant. In 1823, Farewell was a partner in The Farewell Trading company, which aimed to establish an ivory trade in Natal. In June 1823, Farewell sailed aboard the brig Salisbury as part of the company's first expedition to Natal. Farewell almost drowned in the surf when a landing attempt was made at St. Lucia, but was rescued by a native interpreter. After five weeks at St. Lucia, the expedition headed to Algoa Bay to replenish supplies before heading on to Port Natal, where it was determined a settlement could be established. Farewell returned to Port Natal in 1824 with a small group of thirty settlers—twenty Boers and ten Englishmen. Farewell also had employed three Khoikhoi servants, and he owned one of the settlement's two support ships, the sloop Julia. In late 1824, Farewell asked for Shaka's permission to establish a trading post in Natal. Shaka agreed, and Farewell established Port Natal as a place for ships travelling to India to stop at, and also for Farewell to trade with the Zulus for ivory.
Өлім
1829 жылы Фаревелл Порт-Элизабеттен Натальға аттанды, зулулармен екі жарым тонна моншақ сауда жасау үшін арбалармен жүретін сауда керуенімен жолға шықты. Осы кезде зулулардың билеушісі Шаканың інісі және бір жыл бұрын Шаканың өліміне қатысқан Дигане болды. Фаревеллге саудагер Тэкврей мен табиғат зерттеуші Уокер де қосылды. Фаревеллдің керуені квабе басшысы Нкетоның ауылына жеткенде, ол керуенді тоқтатты және Тэкврей, Уокер және сегіз зулу мен хойхой қызметшілерімен бірге басшыға бару үшін аттанды. Дональд Р. Моррис сипаттағандай, Нкето оларды "көрінетін мейірімділікпен" қарсы алды. Фаревелл, Тэкврей және Уокер ауылдың сыртында лагерь құрды, ал олардың қызметшілері ауыл ішіндегі лашықтарда түндерін өткізді. Түнге дайындалар алдында қызметшілер Фаревеллге Нкетоға сенбеу керектігін және ауылдағы ахуалдың шиеленіскенін айтты, бірақ Фаревелл оларды елемеді. Түнде Фаревеллдің қызметшілерінің бірі Линкс ауылдан шығып, Нкето Фаревелл мен оның серіктерін өлтіруді жоспарлап отырғанын ескертті. Нкето жақында Диганемен дауласып, оны жау санады және Диганемен сауда жасағандықтан Фаревеллге ықылас танытпады. Сондай-ақ, ол Фаревеллдің зулу қызметшілерінің бірі, зулу басшысының ұлы, тыңшы болуы мүмкін деп болжады. Линкс берген ескертуге құлақ аспай, Фаревелл оны қорқақ деп атап, қайтадан ұйықтап кетті. Таңға дейін квабе жауынгерлері Фаревеллдің шатырына жақындап, оның ілгіштерін кесіп, шатырдың матасын тесіп, Фаревелл мен оның серіктерін өлтірді. Мылтығымен күзетіп тұрған Линкс, шатырға шабуыл жасалғанын естігенде, серіктерін оятып, ауылдан алып шықты. Тек Линкс пен тағы екеуі ғана керуенге жетті, бірақ Линкс бірнеше рет жараланса да, үш қуғыншыны өлтірді. Линкс Кейнге Фаревеллдің тағдыры туралы хабарлады, Кейн дереу қалған қызметшілерді құмға алып, жақындап келген квабе жауынгерлерінен қашып құтылды. Олар керуенге жетіп, вагондарды тонады, барлық жылқы мен өгіздерді өлтіріп, барлық моншақтарды алып кетті. Кейн қайтадан жабдықтау үшін Грэмстаунға оралды, осылайша Фаревеллдің құрлықтағы сәтсіз саяқаты аяқталды.
In 1829 Farewell set out for Natal from Port Elizabeth, heading overland with a wagon train loaded with two and a half tons of beads for trade with the Zulus, who were now led by King Dingane, Shaka's half brother and a conspirator in Shaka's assassination the year before. Farewell was accompanied by Thackwray, a trader, and Walker, a naturalist. When Farewell's wagon train reached the vicinity of the kraal of Qwabe chief Nqetho, he halted the wagon train and set off to visit the chief accompanied by Thackwray, Walker, and eight Zulu and Khoikhoi servants, leaving fellow Port Natal settler John Cane in charge of the wagons. After being received with what Donald R. Morris described as "apparent kindness" by Nqetho, Farewell, Thackwray, and Walker set up camp outside the kraal while their servants slept in huts located in the kraal. Before they retired for the night, the servants informed Farewell that Nqetho was not to be trusted, and that the atmosphere inside the kraal was tense, but Farewell ignored them. During the night, Lynx, one of Farewell's servants, slipped out of the kraal to warn Farewell that Nqetho was plotting the deaths of Farewell and his party. Nqetho had recently quarreled with Dingane and considered him an enemy, and was not sympathetic towards Farewell due to his trading with Dingane. He also assumed one of Farewell's Zulu servants, who was the son of a Zulu chief, was a spy. Instead of heeding Lynx's warning, Farewell called Lynx a coward and went back to sleep. Just before dawn, Qwabe warriors approached Farewell's tent, cut its ropes, and stabbed Farewell and his comrades through the canvas, killing all three of them. Lynx, who had armed himself with a musket and was keeping watch, kicked his companions awake upon hearing the assault on Farewell's tent and led them from the kraal. Only Lynx and two others survived to reach the wagon train, but Lynx killed three of their pursuers, despite being wounded several times himself. Lynx informed Cane of Farewell's fate, and Cane promptly led the rest of the servants into the bush to elude the Qwabe warriors who soon reached the train and ransacked the wagons, killing all the horses and oxen and taking all of the beads. Cane returned to Grahamstown to reequip, bringing Farewell's ill fated overland journey to a close.
Мұра
Дурбандағы "Қош-сау болыңдар" алаңы оның құрметіне берілген.