Кіріспе

Жапониядағы Нагасаки аралы

Демография

Цусиманың халқы 28 502 адамды құрайды, оның 49,3% ер адамдар, ал 50,7% әйелдер. 28 322 адам жапондық, 150 адам шетелдік. Халқының 14,2% 0-17 жас аралығындағылар, 42,7% 18-64 жас аралығында, ал 38,6% 65 және одан жоғары жастағылар. 2015 жылдан 2022 жылға дейін халық саны 1,9% төмендеді.

Фауна

Бұл аралдағы жануарлар дүниесіне барыс мысығы, жапондық мартен, сібірлік қызылша және кеміргіштер кіреді. 2017 жылдың ақпан айында Цусимада сусарлардың тіршілік ететіні анықталды. Аралда тоқталып өтетін көшпенді құстарға бүркіт, қамысқұс, аққу және қара мойынды шағала жатады. Аралдың 90% -ын жабатын ормандар кең жапырақты мәңгі жасыл, қылқан жапырақты және жапырақты ағаштардан тұрады, оның ішінде кипарис ағашы да бар. Бал аралары көптеп таралған, олардың көп бөлігі коммерциялық бал өндіруге пайдаланылады. Цусима аралының яды бар жыланы (Gloydius tsushimaensis) – Цусима аралына ғана тән эндемик түр. Аралдар BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылды, себебі олар жапондық орман көгершіндері мен Плеске шошқасы популяциясын қамтамасыз етеді. Цусима және Ики аралы арасындағы шығанақта орналасқан Цусима рифі, 2001 жылы ашылған Ики аралы рифінен оңтүстікке қарай орналасқан әлемдегі ең солтүстік коралл рифі болып табылады. Онда суыққа төзімді тас немесе Склерактиния тұқымдас Фавия кораллдары басым, бірақ тропикалық Акропора кораллдарының орналасуы жаһандық жылынудың жалғасуының көрсеткіші болады деп күтілуде.

Флора

Бүкіл арал орманмен жабылған және жазықтар сирек кездеседі. Йошино шиесі мен Chionanthus retusus өседі.

Өнеркәсіп

2000 жылғы санақ бойынша, жергілікті халықтың 23,9%-ы біріншілік салаларда, ал 19,7%-ы екіншілік және 56,4%-ы үшіншілік салаларда жұмыс істейді. Осы экономикалық қызметтердің ішінде балық шаруашылығы біріншілік саланың 82,6%-ын құрайды, оның көп бөлігі аралдың шығыс жағалауында кальмар аулауға бағытталған. Біріншілік салалардағы жұмыспен қамтылғандар саны азайып, екіншілік және үшіншілік салалардағы жұмыспен қамтылғандар саны артып келеді.

Туризм

Соңғы уақытта арал экономикасына, негізінен оңтүстік корейліктерге бағытталған туризм үлкен үлес қосты. 1999 жылы Пусаннан аралға жоғары жылдамдықты паром қызметі іске қосылғаннан кейін, аралға келетін корей туристерінің саны күрт өсті. 2008 жылы аралға 72 349 корей келді. 2009 жылы вонның құны төмендегеніне байланысты, олардың саны 45 266-ға дейін азайды. Корей туристері жергілікті экономикаға шамамен 2,1 миллиард иен кіріс әкеледі және аралда 260-қа жуық жұмыс орнын қамтамасыз етеді. 2013 жылы Кореядан 200 мыңға жуық турист келуі күтілді, бұл көрсеткіш алғаш рет Жапониядан келгендер санынан асып түсетін болды. Алайда, сол жылы корей елшілеріне қатысты тарихи оқиғаға арналған жазғы фестиваль жойылды. 2018 жылы Цусимаға келгендердің 90% Оңтүстік Кореядан болды; бірақ 2019 жылы корей туристерінің саны 88%-ға төмендеді (1,7 миллионға кем). Бұл 2019 жылдың шілдесінде Жапония Кореяның ірі тұтынушы электроника өнеркәсібіне қажетті химиялық материалдарды экспорттауды шектеуіне байланысты, Корея мен Жапония арасындағы сауда соғысының нәтижесі болды. Бұл экспорттық шектеулер Жапонияның, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания үшін құл еңбекке тартылған корейлердің отбасыларына өтемақы төлеуге мәжбүрлеген «Ниппон Стил» (Жапонияның ең ірі болат өндірушісі) компаниясына қатысты сот шешіміне жауап ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, COVID-19 пандемиясы туризмді одан әрі шектеді. Цусима 2020 жылы жарық көрген «Ghost of Tsushima» атты самурайлық әрекет-қимыл және жасырын ойынының арқасында туристік бағыт ретінде танымалдылыққа ие болды, келушілер ойында бейнеленген жерлерді көруге қызығушылық танытты. Бұл жергілікті тағамдарды, мысалы, рукубе лапшасын, ишияки, тончан және анаго балығын татып көруді де қамтиды.

Цусима қаласы

Цусима қаласы 2004 жылдың 1 наурызында Цусима аралындағы алты кенттің бірігуі нәтижесінде құрылды: Изухара, Мицусима және Тойотама (барлығы Шимоагата ауданынан), сондай-ақ Майн, Камиагата және Камицусима (барлығы Камиагата ауданынан). Бұл Цусима кіші облысының жалғыз қаласы және бүкіл аралды қамтиды.

Көлік

Цусима әуежайы Фукуока әуежайына (All Nippon Airways және Oriental Air Bridge) және Нагасаки әуежайына (тек Oriental Air Bridge) рейстер ұсынады. Изухара портына, мысалы, Фукуокадағы Хаката порты арқылы Икиге дейін паром қатынасы бар. Жергілікті тұрғындар көлік құралы ретінде қоғамдық автобустарды пайдаланады. Бірақ, бағыттардың саны шектеулі, және туристік нысандарда автобус аялдамалары жоқ, сондықтан ол саяхат үшін ыңғайлы емес. Сонымен қатар, экскурсиялық автобус қызметі де қарастырылмаған.

Антикалық және классикалық кезең

Жапон мифологиясында Цусима – синтоизм құдайлары Изанаги мен Изанами жасаған сегіз түпкілікті аралдың бірі. Археологиялық дәлелдер Цусимада Жомон және Кофун кезеңдерінен бастап Жапон архипелагы мен Корея түбегінен келген қоныс салушылардың болғанын көрсетеді. Қытай тарихи мәтіні – "Үш патшалықтың жазбалары" бір мыңнан астам шаңырақты қамтитын "Дуйхайго" мемлекеті туралы айтады, бұл мемлекет әдетте Цусимамен теңестіріледі. Бұл Яматаи одағы құрамындағы 30-ға жуық мемлекеттің бірі болды. Бұл әулеттер Ики аралын бақылауда ұстады және Яёи Жапониясымен сауда байланыстарын орнатты. Цусимада өңдеуге қолайлы жердің аздығынан, арал тұрғындары балық аулау және сауда арқылы күнкөріс жасады. VI ғасырдың басынан бастап Цусима Жапонияның ресми провинциясы болды, ол Цусима провинциясы (қазіргі Цусима, Нагасаки) деп аталды. Ритсурио жүйесі кезінде Цусима Жапония провинциясы мәртебесіне ие болды. Бұл провинция Кюсюдің саяси және экономикалық орталығы – Дазайфумен, сондай-ақ Жапонияның орталық үкіметімен байланысты болды. Стратегиялық орналасуының арқасында Цусима Азия құрлығынан болатын шапқыншылықтардан Жапонияны қорғауда және Кореяның үш патшалығы – Бэкче мен Силламен сауда байланыстарын дамытуда маңызды рөл атқарды. 663 жылы Ямато Жапониясының көмегімен Бэкче Бэкган шайқасында Силла және Тан әскерлерінен жеңілгеннен кейін, жапон шекарашылары Цусимаға жіберілді және аралда Канеда қамалы салынды. Цусима провинциясын Нара дәуіріне дейін Цусима но куни но миятсуко (対馬) лауазымындағы шенеуніктер, ал содан кейін 13-шы ғасырдың ортасына дейін Абиру кланы басқарды. "Цусима губернаторы" лауазымы мен атағы Шони кланының ұрпақтарына ғана тиесілі болды. Алайда, Шони кланы шын мәнінде Кюсюде тұрғандықтан, осы аралдарды шын мәнінде басқарған Шонидің қарауындағы Со кланы болды. Со кланы Цусиманы 15-шы ғасырдың соңына дейін басқарды.

Феодалдық кезең

Цусима осы кезеңде маңызды сауда орталығы болды. Тои шабуылынан кейін Горео, Цусима, Ики аралы және Кюсю аралығында жеке сауда басталды, бірақ 1274 және 1281 жылдар аралығында Жапонияға моңғол шабуылдары кезінде тоқтады. Горео династиясы тарихындағы "Горёса" кітабында 1274 жылы Ким Банг Гёң бастаған моңғол армиясының корей әскерлері аралдарда көптеген адамдарды өлтіргені айтылады. Цусима, Ики және Мацуурамен бірге жапон пираттарының, сондай-ақ вако деп аталатын вокоулардың негізгі базаларының бірі болды. Қайталанған пират шабуылдарына байланысты Горео мен Жосон кейде сауда келісімдерін орнату арқылы, ал кейде Ашикага сёгунаты мен оның Кюсюдегі өкілімен келіссөздер жүргізу арқылы пираттарды тыныштандырды, ал басқа уақытта пираттарды бейтараптандыру үшін күш қолданды. 1389 жылы Гореоның генералы Пак Ви Цусима аралындағы вокоуларды жойды. 1419 жылдың 19 маусымында Жосонның жаңадан бас тартқан патшасы Тэцзоң 227 кеме мен 17 000 сарбаздан тұратын флотпен Цусима аралын вокоу пираттарынан тазарту үшін генерал И Чонмуды экспедицияға жіберді. Жаудың шабуылынан зардап шеккен соң, корей армиясы жапондықтарға ауыр зардап келтірді. Кейіннен олар атысты тоқтату туралы келіссөздер жүргізді, бұл 1419 жылдың 3 шілдесінде Жосон армиясының кері кетуіне әкелді. 1443 жылы Цусиманың даймёсы Со Садамори Гьехае келісімін ұсынды. Осы келісім бойынша Цусимадан Кореяға баратын сауда кемелерінің саны анықталды, Со кланы Кореямен сауданы монополиялады. 1510 жылы жапон саудагерлері Цусима мен Икиден Бусанға, Ульсанға және Цзиньхэге сауда жасауға келетін жапон саудагерлеріне Жосонның қатаң саясатына қарсы көтеріліс бастады. Со кланы көтерілісті қолдады, бірақ көп ұзамай оны басып тастады. Көтеріліс кейіннен "Үш портың алауыздығы" (三浦の乱 (Санбо Но Ран) Жапонияда және 삼포왜란 (三浦倭亂, Сампо Вэран) Кореяда) деп аталды. Сауда 1512 жылы король Жунджонгтың басшылығымен қайта басталды, бірақ қатаң шектеулермен және тек жиырма бес кемеге жыл сайын Жосонға баруға рұқсат етілді. 16 ғасырдың аяғында жапондық көшбасшы Тоётоми Хидэёси әртүрлі феодалдарды (даймё) өзінің билігі астына біріктірді және 1587 жылы Хидэёси Со кланының Цусиманы иеленуін растады. Со Йоситоси (宗 義智, 1568 – 31 қаңтар 1615) - Цусима аралының Со кланы даймёсы (феодал иесі). Барлық топтарды ортақ мақсатпен біріктіруді жоспарлап, Хидэёси коалициясы Жосон Кореясына шабуыл жасады, бұл Жапонияның Кореяға басып кіруіне (1592–1598) әкелді. Цусима осы шабуылдың негізгі теңіз базасы болды және соғысты қолдау үшін көптеген корей тұтқындары Цусимаға 1598 жылы Жапония корейлер қолынан жеңілгеніне дейін жеткізілді. 1603 жылы Токугава Иэясу жаңа сёгунатты құрды және Со Йоситосиге Цусима провинциясындағы Фучу домені (100 000 коку) ресми түрде берілді. Цусима Фучу доменінің кеме жасау шеберханасы 1663 жылы салынды. Аралда әлі күнге дейін кеме жасау шеберханасының қираған жерлері бар. Жапонияның жаулап алу әрекеттері сәтсіз аяқталып, екі ел арасында бейбітшілік орнады. Бұл аралдар қайтадан саудагерлердің портына айналды. Жосон әулеті де, Цусима Фучу домені де сауда өкілдерін Цусимаға жіберіп, сауданы 1755 жылға дейін басқарады. Арал туралы 1785 жылы жарық көрген "Сангоку Цуран Зусецу" еңбегінде Хаяши Шихей жазған. Ол Жапонияның бір бөлігі ретінде танылды. 1811 жылы шығындарды азайту үшін Токугава сёгунатының өкілдері Цусимада Жосон патшасының (Жосон Тонгсинса) елшілерімен кездесті. Мейджиге дейін Цусима Жапония мен Корея арасындағы шекара болды, ол Кореямен саудаға қатты тәуелді, бірегей сауда институттары/жүйелері жапондық емес, корейлік институттарға ұқсас болды. Мысалы, Жапониядағы жер салығын төлеудің өлшеу жүйесі күріш өндірісінің кокус санымен анықталады. Цусимада күріш өндірісі аз болғандықтан, Токугава сёгунаты бірегей зерттеу жүйесін (кендака (間高)) пайдалануға рұқсат берді. Ол Қытай жер зерттеу жүйесінен (間尺法) пайда болғандықтан, Кореяның гиелуба жүйесіне (結負制) ұқсас болды; Цусима заңы қаржыны есептеуде корей заңына ұқсас болды. "Еркін емес еңбек" немесе белгілі бір уақыт аралығында құлдық, қалған Жапонияда әрқашан сирек кездесетін, Цусимада Кореядағыдай жазалау түрі ретінде қалыптасқан институт ретінде өмір сүрді. Мурай Шосукеге сәйкес, Цусима ханның Бусанда тұратын орны болды, жапондықтарға Жосон әулетінен "маргиналды адамдар" деген атақ берілді және осы тұрғын аймақтағы қауіпсіздік үшін жауапты болды. Арал тұрғындары Цусима диалектісінде сөйледі, ал олардың күнделікті әдеттері, әлеуметтік құрылымы және экономикалық байланыстары жапон тілінде болды, тек олардың диалектісінде корей тілінен алынған сөздер болды.

Қазіргі заман

Қазір Цусима оқиғасы деп аталатын эпизодта, 1861 жылы Ресей императорлық әскери-теңіз флоты аралда база құру арқылы оны басып алуға тырысты. Бұл жоспар 1860 жылы Жапония суларындағы ресейлік эскадрильяға қолбасшылық еткен вице-адмирал Иван Лихачев пен «Поссадник» кемесінің командирі Бирилев, Хакодатедегі ресей консулы Гошкевичпен бірлесіп жасалған. Жоспар Санкт-Петербургтегі жоғары билік өкілдерімен талқыланып, мақұлдау алды. Егер жоспар сәтсіз аяқталса, олар оның күйін білмейтінін мәлімдемек болды. Ресейліктерді Жапония суларындағы британдық кемелерге қолбасшылық еткен вице-адмирал Джон Хоуп, сэр Рутерфорд Алкоктың бұйрығымен кері шегінуге мәжбүр етті. Санкт-Петербургте британдық елші лорд Непьер мен голланд елшісі барон Геверс қолдау көрсетті. Хандық жүйені жою нәтижесінде Цусима-Фучу домені 1871 жылы Изухара префектурасының құрамына кірді. Сол жылы Изухара префектурасы Имари префектурасымен біріктіріліп, 1872 жылы Сага префектурасы болып аталды. 1872 жылы Цусима Нагасаки префектурасына қосылды, ал Камиагата (上県) және Шимоагата (下県) аудандары біріктіріліп, қазіргі Цусима қаласы құрылды. Бұл өзгеріс 1854 жылдан бастау алған Жапониядағы кең ауқымды реформалардың бір бөлігі болды. Осы кезде Жапония қазіргі заманғы ұлттық мемлекетке және аймақтық державаға айналып, үкімет, өнеркәсіп және білім салаларында үлкен өзгерістер жасады. Бірінші Қытай-Жапон соғысы Шимоносеки келісімімен аяқталғаннан кейін, Германия, Франция және Ресейдің үш үлкен державасының араласуымен Жапония Ляодун түбегін Қытайға қайтаруға мәжбүр болды, бұл оны қорландырды. Сондықтан жапондық басшылар Ресеймен немесе басқа батыс империялық державасымен соғыс болуы мүмкін екенін дұрыс болжады. 1895 жылдан 1904 жылға дейін Жапон императорлық әскери-теңіз флоты Манзеки Сето каналын кеңейтіп, тереңдетті; кейіннен ол Асо шығанағы мен Цусима бұғазы арасындағы таулы тасты арал арқылы кеңейтіліп, аралды үш аралға бөліп тастады. Канал жобасының ауқымы мен қаржыландыруын стратегиялық қажеттіліктер түсіндіреді, осы кезде Жапония әлі де өнеркәсіптік экономиканы құруға күресіп жатқан еді. Канал жапондықтарға Канмон және Цусима бұғазы арқылы Сето ішкі теңізіндегі (тікелей шығысқа қарай) негізгі әскери-теңіз базалары арасында көлік және соғыс кемелерін жылдам жеткізуге мүмкіндік берді, содан кейін Корея бұғазына немесе Сары теңіздегі басқа да бағыттарға баратын болды. 1899 жылдың шілдесіндегі императорлық жарлық бойынша Изухара, Сасуна және Шишими АҚШ және Ұлыбританиямен сауда үшін ашық порстар ретінде белгіленді. 1905 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде адмирал Рождественский басқарған ресейлік Балтық флоты, Балтық теңізінен Шығыс Азияға бір жылға жуық сапар жасағаннан кейін, Цусима шайқасында адмирал Того Хейхачиро басқарған жапондықтардан талқандалды. Жапондық үшінші эскадрилья (крейсерлер) оңтүстік аралдың шетінде ресейлік флотты ұстап, Цусима бұғазы арқылы ұстанды, онда негізгі жапондық флот күтіп тұрды. Шабуыл солтүстік аралдың солтүстік-шығысында түскі уақытта басталды және жапондықтар ресейлік флотты қоршағаннан кейін бір күннен кейін солтүстікке қарай аяқталды. Жапония шешуші жеңіске жетті. 1948-1949 жылдары Джеджу көтерілісіне байланысты, оның нәтижесінде антикоммунистік корей күштерінің қысымы мен қырғынынан мыңдаған Джеджу тұрғындары Цусима арқылы Жапонияға қашты. 1950 жылы Оңтүстік Корея үкіметі «тарихи талаптарға» сүйене отырып, аралдың егемендігін жариялады. Корея мен АҚШ арасындағы Сан-Франциско келісімі туралы келіссөздерде Цусима аралы туралы ешқандай сөз болмады. Осыдан кейін Цусиманың Жапонияға тиесілі екені қайта расталды. Оңтүстік Корея үкіметі аралға деген талаптарынан бас тартқанмен, кейбір корейлер (оның ішінде корей парламентінің мүшелері) аралдың меншігін даулауға әрекеттенді. 1973 жылы Цусимада OMEGA навигациялық жүйесінің бергіштердің бірі салынды. Ол 1998 жылы бұзылды. Бүгінде Цусима Жапонияның Нагасаки префектурасының бір бөлігі болып табылады. 2004 жылдың 1 наурызында аралдағы алты қала – Изухара, Мицусима, Тойотама, Майн, Камиагата және Камицусима бірігіп, Цусима қаласын құрды. Жапонияның өзін-өзі қорғау күштерінің 700-ге жуық әскери қызметкері жергілікті жағалау және мұхит аймақтарын бақылау үшін аралда орналасқан.

Көрнекті орындар

Офунаэато қираған жерлері: 1663 жылы салынған бұл қираған жерлер Изухара портынан тыс, терең шығанақта орналасқан бес доктан тұрады. Бұл тамаша порт Эдо дәуірінде корей саудасы және баламалы қатысу жүйесі (Санкин котай) үшін пайдаланылды. Жер бетіне шығып тұрған тас құрылыстарының бастапқы нысаны сақталған, сондықтан Нагасаки префектурасы оны тарихи ескерткіш деп жариялаған. Канеда қамалының қираған жерлері: 667 жылы Жоуяма тауында (биіктігі 276 метр) император Тенджи салған тау қамалының қираған жерлері ұлттық ерекше тарихи орын ретінде танылған. Дүбірлі табиғи ландшафтынан тиімді пайдаланып, құрылысқа шамамен 2,2-2,8 километрге дейін айналатын кең тас қабырғалар кірген. Қалдықтар мұнда шекара күзетшілері (қазіргі Канто аймағынан Кюсю жағалауын қорғау үшін шақырылғандар) тұрғанын көрсетеді. Толығырақ ақпарат алу үшін Бэкганг шайқасы туралы қараңыз. Изухара қаласының самурайлар үйлерінің көшесі: Эдо дәуіріне дейін Цусима доменінің қаласы болған Изухара қаласында ежелгі тас қабырғалар әлі де тұр. Цусима доменінің алғашқы билеушісі Со Йошитомоның мүсіні де осында орналасқан. Баншо-ин: Цусиманы билеген Со кланының отбасылық ғибадатханасы 1615 жылы Цусиманың екінші билеушісі (Со әулетінің 20-шы басшысы) Со Йосинари Цусиманың алғашқы билеушісі Со Йошитомоның жадысын мәңгі есте сақтау үшін салған. Момояма стиліндегі қызыл қақпасымен әйгілі, алып тас пагодалар Жапонияның үш үлкен зираттарының бірі саналады – Каназава қаласындағы Маэда әулетінің зираты және Хаги қаласындағы Мори әулетінің зиратымен бірге ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тағайындалған. Ғибадатхана ішінде Корея королі сыйлаған үш қасиетті ыдыс және Токугава сёгундарының үлкен ескерткіш тақтасы бар. "Хякуганги" деп аталатын 132 тас сатырдан көтерілгенде, үлкен қабірлер қатарына жетесіз. Цусимадағы ең көне кедрлер саналатын, 1200 жылға жуық өмір сүрген үш кедр ағашы осында өседі. Ватацуми ғибадатханасы: Хикоходеми но Микото және Тойотама химе но Микотоға арналған бұл ғибадатхана ежелгі Аждаһа сарайы туралы аңыздармен байланысты теңіз сарайы. Бас залдың алдындағы бес тории қақпасының екеуі үлкен толқын кезінде су астында қалады. Артындағы жол бойында ежелгі ритуалдық орын – Ивакура орналасқан.

Мәдениет нысандары

Цусима мұражайы: 2022 жылдың сәуір айында ашылған бұл кең ауқымды мұражай табиғатты, мәдениетті, тарихты және өнерді қамтиды. Ол орналасқан жерін Нагасаки префектурасының Цусима тарих зерттеу орталығымен бөліседі. Зияратшылар Цусима аралындағы археологиялық қазбалардан алынған жәдігерлер, буддалық өнер және корей елшілеріне қатысты материалдарды қоса алғанда, 500-ге жуық тұрақты экспонат арқылы Цусиманың ежелгі заманнан бергі тарихын зерттеуге мүмкіндік алады. Туристік ақпарат орталығы Фурей докоро Цусима: Цусиманың ортасында, Изухара қаласының Имаясики ауданында орналасқан бұл туристік ақпарат орталығы Цусимада өндірілген ағаштан және жапондық плиткадан салынған, дәстүрлі жапон стиліндегі ғимаратта орналасқан. Бұл ғимарат Цусима доменінің вассалдары болған Фурукава әулетінің «Нагая мон» (長屋門) есігінің көшірмесі болып табылады. Туристік ақпарат бөлімінде Цусиманың тарихы мен табиғаты туралы жалпы мәліметтер ұсынатын көрмелер ұйымдастырылған. Мұнда жергілікті өнімдер мен қалалық кәсіпорындар өндірген сувенирлер сатылады, сонымен қатар келушілер Цусиманың дәстүрлі тағамдарын татып көре алатын тамақтану орны бар. Кешенде автобус терминалы мен қоғамдық дәретханалар да қарастырылған. Шахталық тарихи және фольклорлық мұражай: Шахта ауданынан қазылған археологиялық және фольклорлық материалдарға, оның ішінде аңшылық мәдениетін зерттеу үшін маңызды сирек кездесетін «бұғы сыбызғыларына» назар аударады. Осындай сыбызғының бүкіл елде тек екі данасы ғана сақталған. Тойотама қаласының жергілікті мұражайы: Цусиманың орталық бөлігінде орналасқан Тойотама қаласынан қазылған Жомон және Кофун дәуірлеріне жататын археологиялық материалдар мен қоладан жасалған бұйымдар мұнда қойылған. Цусима корей елшілерінің тарихи мұражайы: Жапонияға жіберілген корей елшілерінің қызметіне және Цусимамен олардың байланыстарына арналған мұражай. Мұражайда ЮНЕСКО-ның «Әлемдік естелік» тізіміне енген «Корей елшілерінің жазбалары» туралы ақпараттық материалдар мен экспонаттар ұсынылған.

Тарихи дау

Цусима Нагасаки префектурасының басқаруында. Оңтүстік Кореяның Чанвон қаласы да аралдың иелігін талап етеді, оны Даэмадо (대마도) деп атайды, бұл жапон атауындағы (對馬) белгілердің корейше оқылуы. Археологиялық дәлелдер Цусимада Жомон дәуірінен (б.з.б. 14000 жыл) Кофун дәуіріне (б.з. 300 жыл) дейін жапон архипелагынан келген қоныс танушылардың болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, 3-ғасырдағы Сангуо Чжи бойынша Цусима Цукай мемлекеті болып, Яматаикоку одағының 30 құрамына кірген (邪馬台国). 1145 жылы жазылған корей тарихы Самгук Сагиде Цусиманың 400 жылдан бастап жапондықтардың билігінде болғаны айтылады. 19 маусымда 1419 жылы Жапония Чосон патшасы Седжонның Оэй шапқындығын тойтарды. Ол генерал И Чжон Муды 227 кеме мен 17 000 әскерден тұратын флотпен Цусима аралын Воку пираттарынан тазалауға экспедицияға жіберді. Чосон басқыншылары тұтқынға түсіп, Корея армиясы атысты тоқтату туралы келісімге келді және 1419 жылдың 3 шілдесінде қайтарылды. Цусима-Фучу домены 1871 жылы Изухара префектурасының құрамына кірді. Сол жылы Изухара префектурасы Имари префектурасымен бірікті, ол 1872 жылдың 29 мамырында Сага префектурасы болып қайта аталды. Цусима және Ики аралдық провинциялары бұрынғы Хизен провинциясының батыс бөлігімен біріктіріліп, 1872 жылы қазіргі Цусима, Нагасаки префектурасын құрады. Оңтүстік Корея үкіметі 1948 жылы талап қойды, бірақ ол 1949 жылы АҚШ генерал-майыры МакАртур, сол кездегі одақтас күштердің жоғарғы бас қолбасшысы (SCAP) тарапынан қабылданбады. 1951 жылдың 19 шілдесінде Оңтүстік Корея үкіметі Жапониямен бейбіт келісімге келу келіссөздері аясында Цусимаға қатысты бұрынғы талабынан бас тартты. Цусиманың Жапонияның аралы ретіндегі мәртебесі 1965 жылы қайта расталды.

Туристік орындар

Бұл аймаққа қасиетті Ширатаке тауының бейнесі ретінде берілген тік таулар тән. Ширатаке, Асо шығанағының риас жағалауымен бірге, мұнда аралға терең енетін сағалар бар. Бұл аймақтарда жасыл орман мен эндемикалық түрлер кездеседі. Сонымен қатар, олар бай тарихи және мәдени астарында, Жапония мен Корея арасындағы дипломатиялық миссиялардың орталық нүктесі ретінде қызмет етеді. Ширатаке тауы: 519 метр биіктігімен, ұзақ уақыт бойы қасиетті шың ретінде қастерленген және Цусиманы бейнелейтін Кюсюдің жүз танымал тауының бірі ретінде танылған. Бір бағыттағы қашықтық 2 км болса да, теңіз деңгейінен жоғары көтерілу ерекше көріністерді ұсынады. Бұл жер өзінің құнды алғашқы орманы мен континенттік және жапондық өсімдіктердің араласқандығы арқасында ұлттық табиғи ескерткіш ретінде белгіленді. Татегами жартасы: Жолаушылар терминалы орналасқан Изухара ауданының шығыс айлағының және Изухараның қалалық аймағының арасында орналасқан алып монолит. Ол тұрып жатқан торғайға ұқсағаны үшін аталған, ол бастапқыда Тәтегами (Тұрып тұрған құдайлар) тасты деп аталды, ол құдайлардың қону орны ретінде қарастырылды және теңіз қауіпсіздігінің құдайына арналған Сумиёси ғибадатханасының орны болып табылады. Жоуяма: 276 метр биіктіктегі бұл тау жынысы Асо шығанағына дейін созылып, Цусиманың ортасына дейін жетеді. Бастауынан шыңға дейінгі жол шамамен 2,4 км құрайды. 667 жылы мұнда Канеда қамалының ежелгі бекінісі салынған. Ол сондай-ақ орыс-жапон соғысы кезінде шекараны қорғау үшін орналасқан армиялық артиллерия бөлімшелерімен нығайтылды. Көтерілу бір жолға 50 минут, ал қайту 40 минутқа созылады. Асо шығанағы: Асо шығанағы - бұл күрделі желісі бар риас жағалауы және санасыз аралдар. Бүкіл аймақ Iki Tsushima жартылай ұлттық паркі ретінде белгіленген, өзінің көркем әдемілігімен танымал. Соңғы кездері бұл аймақта каякпен жүзу кеңінен таралған. Сонымен қатар, шығанақ аквакультура саласын, соның ішінде інжу-маржан және сары құйрық шаруашылығын қолдайды. Эбоси-даке обсерваториясы: Эбоси-даке шыңына жақын жерде (биіктігі 176 м), жол шыңына жақын кіруге мүмкіндік береді, ал 145 баспалдаққа көтерілу Асажи шығанағының керемет риас жағалауының 360 градустық көрінісін ұсынады. Жағалауы күрделі, аралдары көп болғандықтан, ауа райы қолайлы болса, тіпті Кореяның құрлықтағы жерін көруге болады. Манкан көпірі: Ками-шима мен Шимо-шиманы байланыстыратын аркалы көпір Асаджи шығанағы мен Миура шығанағы арасындағы аумақты қамтиды. Ресейге қарсы соғыс сезімі артып келе жатқанда, Жапон әскери-теңіз флоты 1901 жылы Цусима боғазына торпедалық қайықтар орналастыру үшін Манкан Сето деп аталатын канал ашты. Көпір осы қазылған канал арқылы өтеді. Такудзудама ғибадатханасы (多久頭魂神社): ұзақ уақыттан бері "Тендо сенімі" бекінісі болып саналады. Оның ерекшелігі - ғибадат залы мен басты киелі үйі жоқ. Оның орнына таудың өзі құдай ретінде қастерленеді, қасиетті аймақтың айналасында шекараны құрайтын үймеленген тастар бар, бұл дәстүрлі рәсімнің ежелгі түрін сақтайды. Хэйан кезеңінің ортасынан бастап Синто және буддизмнің синкретизміне байланысты "Цуцуотера" деп аталды. Алайда, Мейдзи дәуірінің Синтоизм мен буддизмді бөлу туралы жарлығынан кейін, ол Такудзудама ғибадатханасы ретінде тағайындалды және қазір оның қазіргі орнында сақталған. Цусима буддалық мүсіндерді ұрлау оқиғасы (японша: 対馬仏像盗難事件, hangul=쓰시마 불상 도난 사건) 2012 жылы болған оқиғаға қатысты. Бұл оқиғада маңызды мәдени құндылықтар деп аталатын екі мүсін, басқа заттармен қатар, үш ғибадатханадан (оның ішінде Такудзудама ғибадатханасы) ұрланған. Жергілікті кореялық сот ұрланған мүсіндерді Жапонияға қайтарудан бас тартқан шешім қабылдады, бір мүсін қайтарылса да, екіншісі әлі табылмаған. Корея үкіметі бұл шешімге шағым жасады, ал Жоғарғы Сот ақырында Жапонияның талабын қолдады. Кайджин ғибадатханасы (カイジンジンジャ): Императрица Цингу үш Корея патшалығын жаулап алғаннан кейін, Цусимадағы Камигата Гунько кенішінде Силланы бағындырғандығын дәлелдеу үшін сегіз байрақты қалдырған кезде пайда болды. Бұрын ол Хачиман Хунгу және Камицу Хачимангу деп аталатын, бірақ 1870 жылы Ватацуми ғибадатханасы деп қайта аталды. Келесі жылы, 1871 жылы, киелі құдай Хачиманнан Тойотама химеге ауыстырылды, ал ғибадатхананың атауы Кайджин ғибадатханасына өзгертілді, ол осы күнге дейін өз атауы болып қала береді. Комода жағажай: 1274 жылы Моңғол империясы (Юань) мен оның вассалы Горео жасаған Жапонияға ("Генко") жорық кезінде алғашқы басқыншылық нүктесі болған жағажай. Бұл жерге 900 кемеден тұратын үлкен флот қонды, ал жергілікті әкім Сукекуни және 80 басқа адамдармен жетекшілік еткен қорғаушы самурайлар шайқасқа түсіп, барлығы қаза болды. Жағажайда ескерткіш орнатылған, ал жақын жердегі Комода жағажай ғибадатханасы оларға арналған. Офунакоши көпірі: Бұл көпір 1671 жылы Цусима доменінің үшінші әміршісі Со Ёсидзане жасаған Офунакоши Сето арнасын кесіп өтеді, ол Корея боғазын Цусима боғазымен байланыстыру үшін жасалған. Оның салынуына дейін кемелерді төбелерден сүйреуге тура келгені айтылады. Шамамен жарты жыл ішінде аяқталған жобаға 35 000 адамның еңбегі қажет болды. Меборо дам жанындағы ат спорты паркі: Цусиманың ерекше және құнды туатын жылысы - Цусима жылқысын өсіретін ат спорты паркі. Қонақтар мекемені аралап, атпен жүру мүмкіндігіне ие болады. Цусиманың жабайы табиғатты қорғау орталығы: 1997 жылы ашылған және Қоршаған орта министрлігімен басқарылатын мекеме, Цусима барыс сияқты жойылып бара жатқан жабайы табиғатты зерттеуге және сақтауға, сондай-ақ жабайы табиғатты сақтау туралы түсініктік пен қызығушылықты арттыруға арналған. Жергілікті жерде "Яманеко орталығы" деп белгілі, ол қоғамдық қауымдастықта кең танымал. Көрсетілімдегі Цусима барысы "Каната" деп аталды, бұл туралы халық дауыс беру арқылы шешім қабылданды.

Жергілікті тағамдар мен ерекшеліктері

Жергілікті асханада көбінесе теңіз өнімдері мен аралдың жұқа топырағында өсірілетін, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен дақылдар қолданылады. Ирияки: Тауық немесе балықтан жасалған, тәтті соя соусына негізделген дәмдеуішімен ерекшеленетін қазандық тағам. Бұл тағам дәстүрлі түрде мерекелерде, қоғамдық шараларда дайындалады және Жаңа жыл мен басқа да жайларда той жасауға жиі қолданылады. Балық аулау кең таралған аймақтарда балықшылардың тағамы саналады. Рокуби (ろくべえ): 100% тәтті картоптан жасалған дәстүрлі Цусима консервіленген тағамы – "сенданго" лапшасы, тауық сорпасымен беріледі. Цусима соба: Цусима арқылы Қытайдан Жапонияға әкелінген деп есептелетін соба лапшасы. Цусиманың собасы – алғашқы түріне жақын, ұсақ дәнді сорт, оның серпімді текстурасы және аздаған ащылығымен танымал. Егістік жердің шектеулі болуына байланысты тау беткейлерінде соба өсіріледі, бұл оны аралдағы негізгі тағамға айналдырады. Тасқа пісіру: Теңіз өнімдерінің шикі жағдайда жеуге жарамды болса, кварц порфирі деп аталатын арнайы тасқа пісірілетін жергілікті тағам. Бастапқыда бұл ыстық тағамды жағажайда жылынып отырған балықшылар жеген. Конгер балығы (アナゴ): Цусима жылы ағысы балық аулауға өте қолайлы жағдай жасайды, сондықтан Цусиманың теңіз өнімдері ерекше. Цусима Жапонияда конгер балығын ең көп аулайтын аймақтардың бірі. Пісірілген, жармаланған ақ және қуырылған конгер балығынан бөлек, жаңа балықты жергілікті мейрамханаларда сашими ретінде де тамашалауға болады.

Жылы бұлақтар

Цусима вулкандық арал болмаса да, онда төрт күндік саяхатқа арналған ыстық бұлақтар бар. Камицусима ыстық бұлағы "Нагиса но Ю/ 渚の湯" (Камицусима қаласы): әлсіз сілтілі бұлақ. Ыстық бұлақ кешенінің терезелерінен ашық теңіздің көрінісін тамашалауға болады. Майн ыстық бұлағы "Хотару но Ю/ ほたるの湯" (Майн қаласы): иісі жоқ қарапайым бұлақ суы бар, су тікелей көзден ағып шығатын бұлақ. Шинжу но Ю ыстық бұлағы (Мицусима қаласы): нейралгияға және суыққа сезімталдыққа қарсы тиімділігімен танымал сілтілі қарапайым бұлақ. Ютари Лэнд (Мицусима қаласы): үлкен ортақ ванна, отбасылық ванналар, бассейн және ресторан бар кешен, 2023 жылдың желтоқсан айында жаңартудан кейін қайта ашылды.

Танымал мәдениет

Цусима аралы — 2020 жылы Sucker Punch Productions шығарған PlayStation 4 ойыны Ghost of Tsushima-ның түсірілген жері. Онда 1274 жылғы моңғол шапқыншылығының көркемделіп баяндалған оқиғасы келтіріледі. Ойынның танымалдылығына байланысты Нагасаки префектурасы Цусимаға туризмді ілгерілету үшін оны пайдаланды. 2020 жылдың қыркүйегінде тайфун аралдағы синто-тори қақпасына зақым келтірген соң, ойынның жанкүйерлері оны қалпына келтіру үшін қаржы жинауға көмектесті. Ойынның шығармашылық жетекшілері Нейт Фокс және Джейсон Коннелл 2021 жылдың наурыз айында «өздерінің туындылары арқылы Цусиманың атын және тарихын таратуға үлес қосқандары үшін» аралдың туризм елшілері болып тағайындалды. 2021 жылдың 25 наурызында Sony Pictures және PlayStation Productions ойынның киноға бейімделуін жасау туралы хабарлады.