Тәбетке ұя салатын жәндіктер (Cimex lectularius) – адамдарға зиян келтіретін, бірақ ауру таратпайтын маңызды зиянкес. Қауіпсіздік туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нағыз құрттардың түрі
Species of true bug
Cimex lectularius – Cimicidae тұқымдасының бір түрі. Оның негізгі қоректік объектілері – адамдар, және ол әлемдегі маңызды "зиянкөйші жәндіктердің" бірі. Төсек кенелері кем дегенде 28 адамға қатысты патогенмен жұқтыруы мүмкін, бірақ олардың адамға берілуіне қатысты ешқандай зерттеу жүргізілген жоқ. Олар метициллинге резистентті Staphylococcus aureus (MRSA) және ванкомицинге резистентті Enterococcus faecium (VRE) бактерияларымен табылды, бірақ мұның маңызы әлі белгісіз. HIV, MRSA, гепатит B, гепатит C және гепатит E вирустарының берілу мүмкіндігін зерттеулер төсек кенелерінің осы ауруларды таратуға қабілетті еместігін көрсетті. Дегенмен, арбовирустардың берілуіне қатысты кейбір деректер бар. Төсек кенелерінің шағуы немесе цимикоз теріде әртүрлі көріністерге әкелуі мүмкін, көзге көрінбейтін әсерлерден бастап, айқын көпіршіктерге дейін. Бұл әсерлер тері бөртпесін, психологиялық әсерлерді және аллергиялық белгілерді қамтиды.
Cimex lectularius is a species of Cimicidae. Its primary hosts are humans, and it is one of the world's major "nuisance pests". Although bed bugs can be infected with at least 28 human pathogens, no studies have found that the insects are capable of transmitting any of these to humans. They have been found with methicillin resistant Staphylococcus aureus (MRSA) and with vancomycin resistant Enterococcus faecium (VRE), but the significance of this is still unknown. Investigations into potential transmission of HIV, MRSA, hepatitis B, hepatitis C, and hepatitis E have not shown that bed bugs can spread these diseases. However, there is some evidence that arboviruses may be transmissible. Bed bug bites or cimicosis may lead to a range of skin manifestations from no visible effects to prominent blisters. Effects include skin rashes, psychological effects, and allergic symptoms.
Өткен кезде және таралуы
Cimex lectularius бүкіл әлемде адамдар қоныстанған дерлік барлық аймақта кездеседі. Бұрын төсек кенелері көбінесе кедейлердің дерті болған және көп адамдар тұратын жайларда кең таралған. Алайда, қазіргі кездегі қайта өрлеудің басында туристік аймақтарға ең көп зиян тиді. Бүгінде төсек кенелері түрлі орындарда – ауруханалар мен қонақүйлерден бастап, пойыз, круиздік кемелерге, тіпті ұшақтарға дейін таралып кеткен. Көбінесе төсек кенелері багажбен бірге жасырынып саяхаттайды, бірақ оларды жиһаз және басқа да мүліктер арқылы, сондай-ақ көршілес үйлерге тарату арқылы да жұқтыруға болады. Міндетті түрде есеп беру талаптары болмағандықтан, төсек кенелерінің нақты саны белгісіз, және осыған байланысты туындайтын ұят сезімінен көптеген жағдайлар жасырылып қалады.
Cimex lectularius is found all over the world in almost every area that has been settled by humans. In the past, bed bugs were particularly an affliction of the poor and occurred in mass shelters. However, in the early part of the modern resurgence it was the tourist areas that were impacted. Today, bed bugs have conquered quite diverse locations, ranging from hospitals and hotels, to trains, cruise ships and even airplanes. Most commonly, bed bugs travel as stowaways in luggage, although they can be transferred via furnishing and other belongings, as well by spreading to adjoining properties. Since there are no mandatory reporting requirements, exact figures on the occurrence of bed bugs are unknown and, due to the stigma often associated, many infestations are simply not reported.
Өмірлік цикл
Егер әйел төсек құрттары үнемі тамақтанса, онда ол өмірінің барлық кезеңінде күніне екі-үш жұмыртқа сала алады, бұл кезең бірнеше айға созылуы мүмкін. Осылайша, бір әйел қолайлы жағдайда жүзден астам бала тудырады. Кішкентай (<1 мм) сары-ақ жұмыртқалар құмыра тәрізді болып келеді және жәндіктер қан ішкеннен кейін демалатын және көп уақытын өткізетін жасырын орындарда салады: олар паразит болғамен, өз иелерінде тұрмайды, тек қан ішу үшін олармен қысқа ғана уақытқа жанасады. Жұмыртқалар бөлме температурасында 10 күннің ішінде шығады, бірақ 14 °C-тан (57 °F) төмен температурада өмір сүруге жарамсыз болады. Cimex lectularius жетілмеген дамудың бес кезеңінен өтеді, олардың әрқайсысы даму үшін қан ішуді қажет етеді және келесі кезеңге көшеді. Өмірлік цикл жоғары температурада жылдамдап, төмен температурада баяулайды. Жұмыртқадан шыққаннан кейін личинка әрбір ауысымнан өткенде аптасына бір рет қан ішуі керек. Соңғы ауысымды аяқтағаннан кейін ол ересекке жетеді және көбейе алады. Тамақтану бірнеше минутқа созылады және тек қанағаттанарлық жағдайларда ғана жүзеге асады: қараңғылық, жылу және көмірқышқыл газы. C. lectularius көбінесе адамдар ұйықтағанда олармен қоректенеді, негізгі қоректік зат ретінде адам қанын пайдаланады және қанға толық тәуелді. Жаңадан туған нимфалар екі-үш күннің ішінде қан ішуі керек, әйтпесе аштықтан өледі, ал ересек құрттар тамақтанғаннан кейін алты айға дейін өмір сүре алады. Паразиттік өмір салты және қан ішу ересек екі жынысқа да, личинка кезеңіне де тән. Олар түнде белсенді болады, ал күндіз қабырғалардың жарықтарында, қабырға қағазының астында, жиһаздың ойықтарында, кітаптарда, киімдерде, төсектерде, электроникада, қараңғы және жылы орындарда, құстар мен жануарлардың қос қабаттарында жасырынады; бірақ, олар өте аш болса, күндіз де шабуылдай алады. Төсек құрттарының құмырсқалар сияқты нақты ұясы болмайды, бірақ олар әдетте тамақ көзіне жақын қауіпсіз жерлерде жиналады. Бұл орындарды жәндіктердің экскременттерінің қараңғы дақтарынан, сондай-ақ олардың жұмыртқалары мен личинкалардың қабықтарынан табуға болады. Төсек құрттары санитарлық жағдайға қарамастан, көптеген жерлерде жақсы өмір сүреді. Төсек құрттары қараңғыда паналарынан шығып, (денедегі ашық жерлерге қан сорып) шабуыл жасайды, әдетте таңғы сағат 3-тен 8-ге дейін. Төсек құрттарының қанмен қоректенуге арналған өмір сүру мерзімі зертханада 99 мен 300 күн аралығында болады, бірақ төсек құртының үй жағдайында қанша уақыт өмір сүретіні белгісіз. Тамақ болмаған жағдайда төсек құрттары анабиозға ұқсас күйге енеді, онда жеткілікті төмен температурада бір жылдан астам уақыт бойы тірі қалады. Аналықтары бір қан ішкеннен кейін 10 күн ішінде шамамен 17 жұмыртқа салады, ал өмірі бойында шамамен 113 жұмыртқа тудырады. Қоршаған ортаның жағдайы қолайлы болмаған жағдайда төсек құрттары желдету жүйелері арқылы бөлмелер арасында, ал жазда үйлердің сыртқы қабырғалары арқылы көше алады. Ересек төсек құрты бір минутта 1 метрден астам қашықтыққа жүзе алады, ал нимфа 25 см-ге дейін жүзеді. Төсек құрттарының иіс сезу қабілеті өте жақсы және олар дамудың барлық кезеңдерінде қан ішеді. Личинка келесі сатыға өту үшін қанды толық мөлшерде ішуі керек, содан ғана келесі ауысым жүзеге асырылады. Бірінші сатыдағы личинка бір қан сору кезінде шамамен 1/3 мг қан ішеді; келесі сатылар тиісінше көбірек; ересек аналық құрт 7 мг-ға дейін ішеді. Әдетте 5-10 күнде бір рет, негіздік түрде адам қанын ішеді, бірақ үй жануарларына, құстарға, егеуқұйрықтар мен тышқандарға да шабуылдай алады. Ауылдық жерлерде олар жиі құс үйлерінен үйлерге өтеді.
If feeding regularly, a female bed bug can lay between two and three eggs per day throughout her adult lifetime, which may last several months, allowing one female to produce hundreds of offspring under optimal conditions. The tiny (<1 mm) yellowish white eggs are vase shaped and are laid within harborages where the insects rest between blood meals and spend virtually all of their time: although parasitic, they do not reside on their hosts and only contact them briefly for blood meals. Eggs typically hatch within 10 days at room temperature, but become non viable below 14 °C (57 °F). Cimex lectularius goes through five immature life stages that each require a blood meal to develop and move on to the next stage. The life cycle occurs more rapidly at warmer temperatures, and more slowly at lower ones. Once the egg hatches, the larval form must take one blood meal per week as it completes each of its five to six molts. Once it completes the final molt, it will have reached the adult stage and can reproduce. Meals take several minutes to consume, and occur only under the correct conditions: darkness, warmth, and carbon dioxide. C. lectularius typically feed on hosts when they are asleep, they tend to feed exclusively on humans, and are obligate blood feeders. Newly hatched nymphs must consume a blood meal within two to three days or will die of starvation, whereas an adult can live for as long as six months between feedings. Parasitic life style and blood feeding is characteristic of both adult sexes as well as the larval stage. They live at night and during the day they hide in wall crevices, under wallpaper, in furniture grooves, books, clothes, beds, electronics, in darkened and warm places, in bird and animal cages; however, they can also attack during the day if they are very hungry. Bed bugs do not have a nest of sorts, as ants do, but they tend to congregate in safe places near a food source. These places can be visually identified by dark patches of insect excrement, along with which their eggs and larval exuviae can be found. Bed bugs live well in most areas, regardless of their state of sanitation. Bed bugs emerge from their shelter in the dark and attack (suck blood on exposed parts of the body), usually at 3 8 a. m. Bed bugs feed exclusively on blood. The average lifespan of bed bugs is between 99 and 300 days in a laboratory, we do not know how long a bed bug might live in a home environment. In the absence of food, bed bugs may go into a state similar to anabiosis, in which, at sufficiently low ambient temperatures, they remain viable for more than one year. Females are capable of laying around 1 7 eggs in a 10 day period after a single blood meal producing around 113 in her entire lifespan. In unfavourable conditions, bed bugs are able to migrate between rooms along ventilation ducts and, in summer, along the outside walls of houses. An adult bedbug travels more than 1 m in one minute, while a nymph travels up to 25 cm. Bed bugs have an excellent sense of smell and drink blood during all phases of development. The larva has to drink a full portion of blood to pass on to the next instar; only then can another molt take place. The first instar larva drinks about 1/3 mg of blood per blood sucking session; subsequent instars respectively more; the adult female drinks up to 7 mg. Usually feeds regularly every 5 10 days, mainly on human blood, but may also attack pets, birds, rats and mice. In rural areas, they often crawl from infested poultry houses to households.
Қарсылық
Кейбір популяциялар инсектицидтерге төзімділікке ие болды. Сонг және авторлар, 2010 жылы, кернеуге сезімтал натрий каналының – – аллелімен қамтамасыз етілген дельтаметринге төзімділікті анықтады.
Some populations have evolved resistance to insecticides. Seong et al., 2010 find deltamethrin resistance provided by an allele – – of the voltage gated sodium channel.