Кіріспе

Иттердегі қыртқы ауруы Эрлихиоз (,/ɛər//l//ᵻ//k//i/'/oʊ//s//ᵻ//s/; сондай-ақ, ит рикетсиозы, ит геморрагиялық қызуы, ит тифі, із кесуші иттер ауруы және тропикалық ит панцитопениясы) – иттердің қыртқы арқылы жұғатын ауруы, көбінесе Ehrlichia canis рикетсиялық агентінен туындайды. Ehrlichia canis – жануарлардың патогені. Адамдар қыртқыға тигеннен кейін E. canis және басқа түрлерге инфекция жұқтыруы мүмкін. Неміс қойшы иттері аурудың аса ауыр түріне осал деп есептеледі; басқа тұқымдарда клиникалық белгілер көбінесе жеңіл болады. Мысықтар да жұқтыруы мүмкін.

Эрихья

Ehrlichia – Ehrlichiaceae тұқымдасына жататын рикетсиялық бактериялар туысы. Ehrlichia-ның бірнеше түрі бар, бірақ иттерге ең көп әсер ететін және ең ауыр клиникалық белгілерге себеп болатын түрі – Ehrlichia canis. Бұл түр шеткі қандағы моноциттерге жұғады. Қоңыр ит құйрығы, немесе Rhipicephalus sanguineous, организмді итке жұқтырады, ол АҚШ-тың көп бөлігінде кең таралған, бірақ көптеген жағдайлар құйрықтың жоғары концентрациясы байқалатын Оңтүстік-Батыс және Мексика шығанағы аймақтарында кездеседі. Ehrlichia әлемнің көптеген бөліктерінде табылған, алғаш рет 1935 жылы Алжирде анықталды. Вьетнам соғысы кезінде эрлихиоз көптеген әскери қызметтегі иттердің жұқтырылуы мен өліміне байланысты иттер ауруы ретінде кеңінен танылды. Адамдарда эрлихиоздың екі түрі анықталды: адамда моноциттік эрлихиоз және адамда гранулоциттік эрлихиоз.

Аурудың жалпы сипаттамасы

Иттер қоңыр ит құйрығынан ерлихиоз жұқтырады, ол шаққанда ерлихия микроорганизмін қан ағынына жібереді. Жұқтырған иттің қаны құйылған жағдайда да инфекция жұғуы мүмкін. Инфекциядан кейін бірнеше аптадан соң пайда болатын және бір айға дейін созылатын жедел сатысы, сүйек кемігінің қызметінің басылуына байланысты дене температурасының көтерілуіне және перифериялық қан жасушаларының азаюына алып келуі мүмкін. Екінші сатысы – симптомсыз кезең, ол көзге көрінбейтін және ит өмірінің соңына дейін жалғасуы мүмкін, осы кезеңде ит микроорганизммен жұқтырылған күйінде қалады. Кейбір иттер осы уақыт ішінде аурудан толыққанды айығуға қабілетті. Ал кейбір иттерде инфекцияның үшінші және ең ауыр сатысы – созылмалы сатысы басталады. Қан жасушаларының өте төмендеуі (панситопения), қан кету, бактериялық инфекция, денесінің әлсіреуі, неврологиялық және көз бұзылыстары, бүйрек аурулары пайда болуы мүмкін. Созылмалы ерлихиоз өлімге алып келуі мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Аурудың жіті сатысы көбінесе көктем мен жаз айларында басталады, инфекция жұққаннан кейін бір-үш аптадан соң пайда болып, екі-төрт аптаға дейін сақталады. Клиникалық белгілеріне қызба, петехия, қан кету бұзылыстары, васкулит, лимфаденопатия, мұрын мен көзден шыққан сөл, аяқтар мен мошонканың ісінуі жатады. Субклиникалық фазаның көзге көрінетін белгілері жоқ. Созылмалы фазаның клиникалық белгілеріне салмақ жоғалту, анемияға байланысты қызғылт бездің бозаруы, тромбоцитопенияға байланысты қан кету, васкулит, лимфаденопатия, тыныс қиындығы, жөтел, полиурия, полидипсия, сұрғырлық, көздің торы қабығында қан кету және алдыңғы увеит сияқты офтальмологиялық аурулар, сондай-ақ неврологиялық аурулар кіреді. Ауыр түрде ауырған иттер осы аурудан өлуі мүмкін. Адамдар да ерлихиозға шалдығуы мүмкін, бірақ иттер бактерияны адамдарға өткізбейді; керісінше, қызыл тері құрттары (кенелер) ерлихия тасымалдайды. Адамдарда ерлихиоздың клиникалық белгілеріне қызба, бас ауруы, көз ауруы және асқазан-ішек бұзылыстары жатады. Бұл Рокки тауларындағы дақтанған қызбаға өте ұқсас, бірақ науқастарда бөртпе байқалмайды.

Диагностика

Диагноз көбінесе қандағы эрихлияға қарсы антиденелерді анықтау үшін серологиялық зерттеулер арқылы қойылады. Көптеген мал дәрігерлері, әсіресе эндемикалық аймақтарда, осы ауруды жүйелі түрде тексереді. Инфекцияның жедел сатысында тест нәтижесі теріс болуы мүмкін, себебі организмде инфекцияға қарсы антиденелерді өндіруге уақыт жетпеген болады. Сондықтан тестті қайталау қажет. Бұл сатыда бактерияның генетикалық материалының болуын анықтау үшін ПТР (полимераза тізбекті реакциясы) тестісін жасауға болады. ПТР тестісі субклиникалық және созылмалы ауру сатыларында теріс нәтиже беруі мүмкін. Сонымен қатар, ауру болған жағдайда, қан тексерулерінде қызыл қан шарларының, ақ қан шарларының және көбінесе тромбоциттердің санында аномалиялар байқалуы мүмкін. Сирек жағдайларда, диагнозды микроскоп астында қан жағындысын қарау арқылы қоюға болады, онда эрихлия морулалары табылуы мүмкін, олар кейде ақ қан шарларының ішіндегі ішкі цитоплазмалық қосымша денелер ретінде көрінеді.

Болжам

Жіті ерлихиозбен ауырған иттердің болжамы жақсы. Аурудың созылмалы сатысына жеткен иттердің болжамы сақтықпен қарастырылады. Сүйек миының басылуы және қан жасушаларының деңгейі төмендеген жағдайда, жануар емге жауап бермеуі мүмкін.

Емдеу

Клиникалық белгілері бар жануарларға көмекші күтім көрсетілуі тиіс. Сусызданған жануарларға тері астына немесе тамырға сұйықтық салынады, ал қатты анемиясы бар иттерге қан құю қажет болуы мүмкін. Эрлихиозды емдеу үшін кем дегенде алты-сегіз апта бойы тетрациклин немесе доксициклин сияқты антибиотиктер қолданылады; дәрілерге реакция беруге бір ай уақыт қажет болуы мүмкін. Кларитромицин және азитромицин сияқты макролидті антибиотиктермен емдеу зерттеліп жатыр. Бұған қоса, қандағы тромбоциттердің саны өмірге қауіпті деңгейге төмендеген ауыр жағдайларда стероидтар тағайындалуы мүмкін.

Алдын алу

Кенелерді бақылау – ең тиімді алдын алу шарасы, бірақ эндемикалық аймақтарда кенелердің белсенді кезеңінде тетрациклин төмен дозада 200 күн бойы күнделікті берілуі мүмкін.