Кіріспе

Бактериялар туысы

Автоматтық таксобокс
| сурет = Rickettsia rickettsii.jpg
| суреттің сипаттамасы = Ixodid векторы құмырсқасының жасушасындағы қызыл боялған Rickettsia rickettsii
| суреттің түсіндірмесі = Ixodid векторы құмырсқасының жасушаларындағы қызыл боялған Rickettsia rickettsii
| таксон = Rickettsia
| авторы = da Rocha Lima, 1916
| синонимдер =
| синонимдердің сілтемесі =
| бөлімшелік деңгейлер = Түрлер тобы мен түрлер
| бөлімшелік деңгейдің сілтемесі =
| бөлімше =
belli тобы
Candidatus Rickettsia angustus
Candidatus Rickettsia kingi
Candidatus Rickettsia mendelii
Candidatus Rickettsia tarasevichiae
Rickettsia bellii
Rickettsia canadensis
Rickettsia monteiroi
дақтанған қызба тобы
Candidatus Rickettsia andeanae
Candidatus Rickettsia antechini
Candidatus Rickettsia barbariae
Candidatus Rickettsia goldwasserii
Candidatus Rickettsia hungarica
Candidatus Rickettsia jingxinensis
Candidatus Rickettsia kellyi
Candidatus Rickettsia kotlanii
Candidatus Rickettsia kulagini
Candidatus Rickettsia leptotrombidium
Candidatus Rickettsia longicornii
Candidatus Rickettsia nicoyana
Candidatus Rickettsia principis
Candidatus Rickettsia rara
Candidatus Rickettsia rioja
Candidatus Rickettsia senegalensis
Candidatus Rickettsia siciliensis
Candidatus Rickettsia tasmanensis
Candidatus Rickettsia uralica
Candidatus Rickettsia wissemanii
Rickettsia aeschlimannii
Rickettsia africae
Rickettsia akari
Rickettsia amblyommatis
Rickettsia argasii
Rickettsia asembonensis
Rickettsia asiatica
Rickettsia australis
Rickettsia felis
Rickettsia fournieri
Rickettsia gravesii
Rickettsia heilongjiangensis
Rickettsia helvetica
Rickettsia honei
R. honei subsp. marmionii
Rickettsia hoogstraalii
Rickettsia hulinensis
Rickettsia hulinii
Rickettsia japonica
Rickettsia lusitaniae
Rickettsia marmionii
Rickettsia martinet
Rickettsia massiliae
Rickettsia monacensis
Rickettsia montanensis
Rickettsia moreli
Rickettsia parkeri Сәйкесінше, Rickettsia түрлері жасанды қоректік ортада өсе алмайды; оларды тіндік немесе эмбриондық мәдениеттерде өсіру қажет; әдетте, тауық эмбриондары қолданылады, бұл 1930 жылдардың басында Эрнест Уильям Гудпастур және оның әріптестері Вандербильт университетінде әзірлеген әдіс бойынша жасалады. Жыл сайын Rickettsia-ның көптеген жаңа штамдары мен түрлері сипатталады. Rickettsia-ның кейбір түрлері медициналық және ветеринариялық маңызы бар патогендер болып табылады, бірақ көптеген Rickettsia омыртқалы жануарларға, соның ішінде адамдарға патогенді емес және тек буынты жануарларды, көбінесе гематофаг емес, мысалы, құмырсқалар немесе ақ шыбындар сияқты жұқтырады. Rickettsia-ның көптеген түрлері осылайша буынты жануарларға тән симбионттар болып табылады, бірақ олар жиі патогенді Rickettsia-мен шатастырылады (әсіресе медициналық әдебиетте), бұл рикетсиологиядағы қазіргі көзқарастың күшті антропоцентрикалық бағыты бар екенін көрсетеді. Патогенді Rickettsia түрлері көптеген буынты жануарлар, соның ішінде чигерлер, құйрықтар, бөренелер және құтылар арқылы таратылады және адам мен өсімдік ауруларымен байланысты. Ең бастысы, Rickettsia түрлері - тиф, рикетсиоз, бутондық қызба, африкалық құйрық безі, таулы аймақтағы дақтанған қызба, Флиндерс аралындағы дақтанған қызба және Квинсленд штатындағы құйрық безі (Австралиялық құйрық безі) ауруларына себепші патогендер. Патогенді Rickettsia бактерияларының көпшілігі тетрациклин тобына жататын антибиотиктерге сезімтал.

Жіктеу

Рикетсиялардың үш топқа жіктелуі (дақты қызба, тиф және шөпті тиф) бастапқыда серология негізінде жасалған. Бұл топтастыру кейін ДНК тізбектелу арқылы расталды. Осы үш топтың барлығында адамға патогенді микроорганизмдер кездеседі. Шөпті тиф тобы жаңа туысқа, Orientia, қайта жіктелді, бірақ олар әлі де Rickettsiales ордеріне жатады және сәйкесінше, басқа рикетсиялық аурулармен бірге топтастырылады. Рикетсиялар бұрынғыдан да кеңінен таралған және олардың буынтықтылар, қандасқақтар және протозоидтармен байланысты екені белгілі. Дақты қызба тобында да бөліністер анықталды және бұл топты екі кладқа бөлу қажет. Буынтықтыларда мекендейтін рикетсиялар көбінесе қожайынның ұрпақтарында сақталу үшін репродуктивті манипуляциялармен (мысалы, партеногенез) байланысты болады.

Скраб тиф тобы

Бұрын R. tsutsugamushi деп белгілі болған шөптік тифтің қоздырғышы Orientia туысына қайта жіктелді.

Патофизиология

Рикетсиялық организмдер міндетті түрде жасуша ішінде тіршілік ететін паразиттер болып табылады және мақсатты органдардағы қан тамырларының эндотелий жасушаларына еніп, оларды зақымдайды, соның салдарынан қан тамырларының өткізгіштігі артып, ісіну, гипотония және гипоальбуминемия пайда болады.

Геномдық

Рикетсиялық геномдардың кейбір сегменттері митохондрия сегменттеріне ұқсас. R. prowazekii-нің анықталған геномі 1,111,523 жұп базалық жұпта (бжж) және 834 геннен тұрады. Еркін тіршілік ететін бактериялардан өзгеше, оның құрамында анаэробты гликолизге қатысты гендер немесе аминокислоталар мен нуклеозидтердің биосинтезі мен реттелуіне қатысқан гендер жоқ. Осы тұрғыдан митохондриялық геномдарға ұқсас; екі жағдайда да жадролық (иесінің) ресурстары пайдаланылады. Рикетсиядағы АТФ өндірісі митохондриядағымен бірдей. Шындығында, белгілі барлық микроорганизмдердің ішінде рикетсия митохондрияға (филогенетикалық мағынада) ең жақын туыс болып саналады. Соған қарамастан, R. prowazekii геномында трикарбон қышқылы циклын және тыныс алу тізбегі кешенін кодтайтын гендердің толық жиынтығы бар. Дегенмен, рикетсия геномдары мен митохондриялар көбінесе «бірнеше типтегі редуктивтік эволюцияның нәтижесінде пайдалған, шағын және жоғары деңгейде өзгерген өнімдер» деп сипатталады. Рикетсия мен вирустар арасындағы тағы бір параллельді жақында табу ВИЧ инфекциясымен күресуге негіз болуы мүмкін. Адамның қызыл дақ тыфының қоздырғышы Orientia tsutsugamushi-ға қарсы иммундық жауабы ВИЧ инфекциясының прогресіне қарсы тиімді әсер етеді, вирус көбею процесіне теріс ықпал етеді. Осы белсенді зерттеліп жатқан құбылыстың ықтимал себебі – рикетсия мен вирус арасындағы белгілі бір гомология, атап айтқанда, екі патогеннің де ортақ геном фрагменттеріне байланысты ортақ эпитоптар. Күтпегендей, вирус жүктемесін азайтуға ұқсас әсер беретін тағы бір инфекция – денге қызуы. Геномдық тізбектерді салыстыру арқылы маңызды белоктардағы сақталған бес индель анықталды, олар тек Rickettsia туысының мүшелерінде ғана кездеседі. Бұл индельдерге транскрипцияны жөндеу факторы Mfd-де төрт аминқышқылының енуі, L19 рибосомалық белгісінде 10 аминқышқылының енуі, FtsZ-де бір аминқышқылының енуі, ірі сигма факторы 70-те бір аминқышқылының енуі және экзонуклеаза VII-де бір аминқышқылының жойылуы кіреді. Бұл индельдер туысқа тән және Rickettsia үшін молекулалық маркерлер болып табылады. Бактериялық шағын РНК вируленттілік және стресс/бейімделу жауабында маңызды рөл атқарады. Олардың нақты функциялары Рикетсияда анықталмаған болса да, бірнеше зерттеулер Рикетсиямен жұқтырған адам микроқан тамырлары эндотелий жасушаларында (ХМЭЖ) жаңа sRNA экспрессиясын көрсетті. Ішкі немесе паразиттік бактериялардың геномдары олардың еркін тіршілік ететін туыстарына қарағанда айтарлықтай қысқарады. Мысалдарға альфа-протеобактериялар үшін Рикетсия, актинобактериялар үшін T. whipplei, фирмикуттар үшін микоплазма (төмен G+C құрамы бар грам-оң бактериялар) және гамма-протеобактериялар үшін Wigglesworthia және Buchnera жатады.

Атау беру

Рикетсия туысы Говард Тейлор Рикетс (1871–1910) есімімен аталады, ол Монтана штатының Биттеррут аңғарындағы таулы аймақтағы дақтанған қызбаны зерттеген және ақырында Мексика қаласында осы ауруды зерттегеннен кейін тифтен қайтыс болды. Мансабының басында ол Солтүстік-Батыс университетінде бластомикозды зерттеді. Кейіннен ол Чикаго университетінде және Монтана штатының Биттеррут аңғарында таулы аймақтағы дақтанған қызбамен жұмыс істеді. Ол зерттеулеріне соншалықты берілгендіктен, олардың әсерін зерттеу үшін бірнеше рет өзіне патогендерді енгізді. Таулы аймақтағы қызба мен тиф қызбасының ұқсас болуына байланысты, ол Чикагода осы екінші ауруды зерттеумен айналысты, онда ауру эпидемиялық болды, және 1910 жылы эпидемияның құрбаны болды. Оның зерттеулері мен жаңалықтары медициналық білімнің жалпы жиынтығына маңызды үлес қосты.