Кіріспе
Ағаш түрлері. Zanthoxylum clava herculis, Геркулес клубы, қымыз ағашы немесе оңтүстік тікенді күл – АҚШ-тың оңтүстік-шығысында өсетін тікенді ағаш немесе бұта. Оның биіктігі 10–17 м. Қабығында 2–3 см ұзындығындағы қалың, қабықты түйіршіктер болады. Жапырақтары терілі, жылтыр, қауырсын тәрізді, 20–30 см ұзындығында, 7–19 жапырақшасы бар, әр жапырақшасы 4–5 см ұзындығында. Гүлдері екі жынысты, 20 см-ге дейін жететін шоғырларда орналасқан, әр гүлінің диаметрі 6–8 мм, 3–5 ақ жапырақшасы бар. Жемісі – 6 мм диаметріндегі екі жарылысты қапшық, беті дөңгелек және бірнеше кішкентай қара тұқымдары бар. Бұл ағаш Z. macrophyllum деп те аталады. Туыс атауы кейде Xanthoxylum деп жазылады. Zanthoxylum americanum түрімен бірге, оны кейде "тіс ауруын басатын ағаш" немесе "тілді шаншытқыш" деп атайды, себебі жапырақтарын, қабығын немесе бұтақтарын шайнағанда ауыз, тіл, тістер мен қызыл иек қышып, ұю сезімі пайда болады. Осы себепті, оны Түпкілікті американдықтар мен ерте қоныс аударушылар тіс ауруын емдеу үшін қолданған. Ағаштың жоңқасы дөңгелек пішіндес және оған көп мөлшерде су мен күн сәулесі қажет. Жапырақтарын бұғылар жейді, ал жемісін құстар жейді. Жемістер құстардың денесі арқылы өтеді, бұл тұқымдардың өніп-өсуіне көмектеседі. Ол Giant Swallowtail (Papilio cresphontes) және Derospidea brevicollis жапырақ қоңызы сияқты көптеген жәндік түрлеріне мекенжай болып табылады.
Zanthoxylum clava herculis, the Hercules' club, Hercules club, pepperwood, or southern prickly ash, is a spiny tree or shrub native to the southeastern United States. It grows to 10–17 m tall and has distinctive spined thick, corky lumps 2–3 cm long on the bark. The leaves are glabrous and leathery,
pinnately compound, 20–30 cm long with 7 19 leaflets, each leaflet 4–5 cm long. The flowers are dioecious, in panicles up to 20 cm long, each flower small, 6–8 mm diameter, with 3 5 white petals. The fruit is a two valved capsule 6 mm diameter with a rough surface, and containing several small black seeds. The tree has also been called Z. macrophyllum. The genus name is sometimes spelled Xanthoxylum. Along with the related Zanthoxylum americanum, it is sometimes called "toothache tree" or "tingle tongue" because chewing on the leaves, bark, or twigs causes a tingling numbness of the mouth, tongue, teeth and gums. It was used for such medicinal purposes by both Native Americans and early settlers to treat toothache because of this. The tree has a rounded crown and requires plentiful water and sunlight. Its leaves are browsed by deer and its fruit is eaten by birds. The fruit passes through birds, which helps the seeds to germinate. It is known to be host to a number of insect species, including the Giant Swallowtail (Papilio cresphontes) and the leaf beetle Derospidea brevicollis.
Бiр-бiрiмен шатастыратын түрлер
Геркулес клубы деген атау Солтүстік Американың шығысында өсетін аралия спинозасына да қолданылады. Зантоксилумнан айырмашылығы, аралияның ірі екі рет құрама жапырақтары және өте үлкен жапырақ іздері болады, сондықтан бұл ағаштарды оңай ажыратуға болады.
Химия
Бензофенантридин алкалоиді хелеритрин Z. clava herculis-те табиғи түрде кездесетін маңызды, белсенді зат, ол Staphylococcus aureus бактериясына қарсы антибактериялық әсер көрсетеді.