Тидбинбилла: Ұлттық қазына және ежелгі мәдениеттер мекені
Tidbinbilla Nature Reserve
Тидбинбилла қорығы: Канберра қаласының жанындағы табиғат сақталған аймақ. Таулар, жартастар, тарихы мол аймақ – аборигендер мен еуропалықтар мекендеген жер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тидбинбилла табиғи қорығы – Намадги ұлттық паркінің шетінде орналасқан қорғалатын аймақ. Тидбинбилла Австралияның астанасы Канберрадан қысқа сапарда, Австралия астанасының аумағында жатыр. Табиғат қорығы үлкен аңғар төңірегін, Тидбинбилла тауын және Гибралтар тау жотасын қамтиды. Аңғардың беткейлері тік және салыстырмалы түрде бұзылмаған. Аңғардың төменгі бөліктері жартылай тазартылған және аборигендер мен еуропалықтардың тарихымен байланысты. Тидбинбилла тауы аборигендердің ересек болу рәсімдері үшін қолданылған деп саналады. "Тидбинбилла" сөзі аборигендік шығаттан келген және "Джедбинбилла" сөзінен туындаған – балалардың еркекке айналатын жері. Тидбинбилладағы аборигендер үшін маңызды белгілі орындарға Австралия астанасы аумағындағы ең көне аборигендік орын – Бирриаги үңгірі кіреді. Богонг тастары – бұл жерде аборигендердің қоныстануының ең көне дәлелдері табылған, мольдардың тоқтау орны. Табиғат қорығы IUCN II санаттағы қорғалатын аймақ ретінде жіктеледі. Бұл Нгунавал халқының дәстүрлі жері.
Tidbinbilla Nature Reserve is a protected area, on the fringe of Namadgi National Park. Tidbinbilla is a short drive from the capital city of Australia, Canberra, in the Australian Capital Territory. The nature reserve consists of a large valley floor, the Tidbinbilla Mountain and the Gibraltar range. The sides of the valley are steep and relatively undisturbed. The lower slopes of the valley are partly cleared and have a significant history of Aboriginal and European use. Tidbinbilla Mountain is believed to have been used for Aboriginal initiation ceremonies. The word 'Tidbinbilla' is Aboriginal in origin and comes from the word Jedbinbilla – a place where boys become men. Known sites of Aboriginal significance at Tidbinbilla include the Birriagi Rock Shelter, which is the oldest Aboriginal site within the Australian Capital Territory. Bogong Rocks is a shelter where the oldest evidence of Aboriginal occupation was found at a bogong moth resting site. The nature reserve is classified as an IUCN Category II protected area. It is the traditional Country of the Ngunnawal people.
Жергілікті тарих
Тидбинбилла аймағында ежелден-ақ аборигендер мекендеген. Тидбинбилладан жоғарыда орналасқан Бирригайдағы археологиялық қазбалар отты пайдаланудың ең ерте дәлелін тапты, ол 20 000 жылға дейін соққан. Бұл соңғы мұз дәуірі кезінде болған. Хангинг-Рок тауындағы қазба жұмыстары осы жердің шамамен 16 000 жыл бұрын мекенделгенін көрсетті. Тидбинбилла атауы аборигендердің "Джедбинбилла" сөзінен шыққан, ол "ұлдардың еркекке айналатын жері" деген мағынаны білдіреді. Тидбинбиллада өткізілген соңғы австралиялық аборигендердің би-салтанаты шамамен 1904 жылға дейін сақталған. Гибралтар шыңындағы кішкентай үңгірде аборигендер салған тас суреттерін табуға болады.
Aboriginal people have inhabited the Tidbinbilla area since antiquity. Archaeological digs at Birrigai, over the hill from Tidbinbilla, found the earliest evidence of the use of fire, dated at 20,000 years old. This was at the time of the last ice age. Excavations at Hanging Rock has dated occupation of that site to some 16,000 years. The name Tidbinbilla is derived from the Aboriginal word 'Jedbinbilla' meaning a place where boys become men. The last corroboree, an Australian Aboriginal dance ceremony, held at Tidbinbilla was circa 1904. There are aboriginal rock paintings to be found at Gibraltar Peak in a small cave.
Еуропа тарихы
Табиғат қорығында 100 жылдан астам еуропалықтар тұрған. Нил Десперандум және Рок Вэлли Хоумстед екеуі де 1890 жылдары салынған, топырақпен қапталған үйлер. Екі үйді де Джордж Грин мен Джордж Хатклиф салған. Нил Десперандум – Хардл Крик жанындағы төрт бөлмелі тарихи тұрғын үй, алғаш рет Генри Френч Гиллман осы жерге қоныстанған. Жақын маңда коммерциялық камелия плантациясының қалдықтары және АСТ-дегі евкалипт дистилляциясының ең жақсы сақталған нысаны да бар. Рок Вэлли Хоумстедте Грин отбасы тұрған. Нил Десперандумды кейіннен Джордж Гриннің қызы Элси Джейн және оның күйеуі Эрик Блевитт 1930 жылдардың басынан 1950 жылдардың басына дейін басқарды, содан кейін Эрик атты жылқыны емдеу кезінде қаза тапты. 2003 жылғы Канберрадағы өртте Нил Десперандум мен Рок Вэлли Хоумстед екеуі де қирады. Нил Десперандум кейіннен бастапқы дизайны мен түрінде қайта салынды, бірақ ас үйі кеңейтілді, алайда Джон Дуглас (Дуг) және Сирил Лесли (Нед) ағайындыларының екеуі де ұйықтаған жабық бүйірлік верандасы қалпына келтірілмеді.
There are over 100 years of European occupancy within the nature reserve. Nil Desperandum and Rock Valley Homestead are both pise rammed earth buildings built in the 1890s. Both buildings were built by George Green and George Hatcliff. Nil Desperandum is a historic four roomed residence alongside Hurdle Creek first occupied by Henry French Gillman. The remains of a commercial camellia plantation and the best preserved eucalyptus distillery in the ACT are also nearby. The Rock Valley Homestead was occupied by the Green family. Nil Desperandum was later occupied by George Greens daughter Elsie Jane and her husband Eric Blewitt from the early 1930s to the early 1950s when Eric was killed drenching a horse. Both Nil Desperandum and the Rock Valley Homestead buildings were severely damaged during the 2003 Canberra bushfires. Nil Desperandum has since been rebuilt in its original condition and design with the kitchen extension but not the enclosed side verandah that the two brothers John Douglas (Doug) & Cyril Leslie (Ned) both slept in.
Табиғат қорығының тарихы
1936 жылы шамамен 600 гектары қоғамдық қорық ретінде бөлінді. 1939 жылы Анатомия институты коалаларға арналған қоршау салды. 1962 жылы үкімет ұлттық парк пен фауна қорығын құру үшін қосымша жерлер сатып алды, ұлттық паркті Тидбинбиллаға дейін кеңейтіп, кейіннен оны қазіргі көлеміне дейін ұлғайтты. 1966 жылы паркте парк сақшысы, кейіннен менеджер болған Дэвид Керр тағайындалды. Ол паркте көптеген жаяу серуендеу жолдары, қоршаулар, су құстарының аймақтары мен жолдарды жасады. Оның басшылығымен Кейп-Баррен қазын қорғау және көбейту жобасы жасалды, бұл жойылу қаупі төніп тұрған түрлердің сақталуына үлкен үлес қосты. 1969 жылы алғашқы жабайы табиғат көрмесі құрылды. Дэвид Викториядан коалаларды парке әкелуді, кенгуруға арналған қоршауларды құруды және су құстарының аймақтарын жасауды қадағалады. Ол басқаруымен көптеген демалыс аймақтары салынды, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталған. Дэвид 1970 жылы Намаджи ұлттық паркін құруға жетекшілік ету үшін Тидбинбилладан кетіп қалды. 1971 жылы табиғат қорығы ресми түрде бекітілді. Тидбинбилла табиғат қорығы NASA Deep Space Network-тің бір бөлігі болып табылатын Канберра Deep Space Communications Complex-ке жақын орналасқан. 1988 жылы әлемдегі алғашқы халықаралық теледидарлық спутниктік байланыстардың бірі – "World Safari" бағдарламасы Тидбинбилланың кенгуру қоршауынан тікелей эфирде көрсетілді. ABC телеканалы әлемнің түкпір-түкпірінен келген әріптес телеарналармен бірлесіп, тікелей эфирде табиғат тарихынан бағдарлама ұсынды, бұл идея Дэвидтің қызы Фиона Керрге тиесілі еді. 2003 жылы орман өрттері табиғат қорығына зор зиян келтірді, көптеген коалалар өрттен қаза тапты. Менеджердің үйі де өрттен қирады, сондай-ақ мұраға алынған Rock Valley және Nil Desperandum үйлеріне зақым келді. 2008 жылдың 7 қарашасында табиғат қорығы Австралияның Ұлттық мұра тізіміне енгізілді, ол Австралия Альпісінің ұлттық парктері мен қорықтарының он бір аймағының бірі болып табылады. 2011 жылдан бері Тидбинбилла ACT үкіметі тапсырмасы бойынша құрып кету қаупі төніп тұрған Солтүстік Корробори жабайы есігі, Оңтүстік щеткалы тас валлаби және Шығыс Беттонгты көбейтумен айналысып келеді. Осы істе олар жылдар бойы сәттілікке жетті.
In 1936 about were set aside as a public reserve. In 1939 a koala enclosure was built by the Institute of Anatomy. The government acquired additional land to establish a national park and fauna reserve in 1962, extending the national park to Tidbinbilla was later expanded again to its current size. In 1966 the park saw the appointment of park ranger and later manager, David Kerr. He developed many of the bush walking tracks, enclosures, water fowl areas and roads throughout the park. Under his management the Cape Barren goose enclosure and conservation scheme was developed which has significantly contributed to the survival of the endangered species. In 1969 the first wildlife displays were created. David oversaw the importation of Victorian koalas to the park, the establishment of kangaroo enclosures and the creation of the water fowl areas. Many of the picnic areas enjoyed by generations of visitors were established under his management. David left Tidbinbilla in 1970 to oversee the foundation of Namadji National Park. In 1971 the nature reserve was officially gazetted. The Tidbinbilla Nature Reserve is located adjacent to the Canberra Deep Space Communications Complex, part of the NASA Deep Space Network. 1988 saw one of the world's first international TV satellite linkups "World Safari" be broadcast from Tidbinbilla's kangaroo enclosure. The ABC linked up with fellow broadcasters across the globe in a live natural history program, which was an idea from David's daughter, Fiona Kerr. In 2003, bush fires devastated the nature reserve with many of the koala population being lost to the fires. The Manager's Residence was also lost and there was damage to the Heritage listed Rock Valley and Nil Desperandum homesteads. On 7 November 2008, the nature reserve was added to the Australian National Heritage List as one of eleven areas constituting the Australian Alps National Parks and Reserves. Since 2011, Tidbinbilla has taken the charge of breeding of the critically endangered Northern Corroboree Frog, the Southern Brush tailed Rock wallaby and the Eastern Bettong on behalf of the ACT Government. It has been successful in the endeavour over the years.
Фауна
Тидбинбилла табиғи қорығында 30 минуттан 6 сағатқа дейінгіге дейін әртүрлі жаяу серуендеу жолдары бар. Бұл жер кенгурулардың, валлабилердің, тазқұстардың, коалалардың, лирақұстардың, эмулардың және басқа да жабайы жануарлардың табиғи мекені. 2003 жылдың 18 қаңтарында Бендорада болған орман өрті саябақтың 99 пайызын қамтып, көптеген жануарлардың өліміне әкелді. Тұтқындағы жануарлардың арасында тек бір коала, алты тау валлабиі, бес потороу, төрт саңырауқұлақты үйрек және тоғыз қара құтан аман қалды.
Tidbinbilla Nature Reserve has a wide variety of bushwalks ranging from 30 minutes to over 6 hours. It is a native habitat for kangaroos, wallabies, platypus, koalas, lyrebirds, emus, and other wildlife. Ninety nine percent of the park was burnt out in the Bendora bushfire of 18 January 2003, resulting in the loss of countless numbers of wildlife. Of the captive animals, only one koala, six rock wallabies, five potoroos, four freckled ducks, and nine black swans survived the bushfire.
Жаяу жүру жолдары
Тидбинбилла табиғи қорығын зерттеуге мүмкіндік беретін әртүрлі жаяу серуендеу жолдары бар. Кез келген деңгейдегі жаттығуға қабілеттілікке сай келетін жолдар бар, ал серуеннің ұзақтығы 30 минуттан 6 сағатқа дейін өзгереді.
There are a variety of walking trails which enable people to explore the Tidbinbilla Nature Reserve. There is a trail to suit all fitness levels and lengths of walks range from 30 minutes to 6 hours.
Конгуара жолы
Конгварра жолы отбасылар үшін өте ыңғайлы. Бұл 3–4 км қашықтықты жаяу жүруге арналған жол, оны аяқтауға шамамен 1 сағат уақыт кетеді. Бұл жол Келушілер орталығынан басталып, Табиғатты зерттеу ойын алаңы мен демалыс орнына жетеді. Ойын алаңының дизайны Тидбинбилла аңғарынан шабыттандырылған және парктің табиғи сұлулығын сақтау үшін айналағы ортамен үйлеседі.
The Congwarra trail is ideal for families. It is a 3–4 km walk that will take visitors approximately 1 hour to complete. This trail starts at the Visitor Centre and leads to the Nature Discovery Playground and picnic area. The playground design is inspired by the Tidbinbilla Valley and blends into the surrounding environment in an effort to preserve the park's natural beauty.
Бірригайдың уақыт жолы
Бірригай уақыт жолы – 3 шақырымдық жеңіл жаяу серуен, ол келушілерді жергілікті аборигендер мен еуропалық мұраны зерттеуге арналған өткенге сапарға шығарады. Бірригай – нгуннавал тілінде «күлкі» деген мағынаны білдіреді. Бұл жол негізінен тегіс, келушілер орталығынан басталып, Бірригай жартас үңгірінде аяқталады. Бірригай – нгуннавал тілінде «күлкі» деген мағынаны білдіреді. Бірригай жартас үңгірі – Астаналық аумақтағы ең көне аборигендердің жартас үңгірі. Ол жергілікті абориген қауымы үшін өте құнды, себебі оның мәдени маңызы зор. Үңгірден 25 000 жылға дейінгі заттар табылған.
The Birrigai Time Trail is an easy 3 km walk that takes visitors back in time to explore the local Aboriginal and European heritage. Birrigai is the Ngunnawal word for laughter. This trail is a predominantly flat walk that starts at the Visitor Centre and ends at the Birrigai Rock Shelter. Birrigai is the Ngunnawal word for laughter. The Birrigai Rock Shelter is the oldest Aboriginal rock shelter in the ACT. It is highly valued by the local Aboriginal community as it has a high level of cultural significance. Artefacts have been found at the shelter dating back 25,000 years.
Түркия төбе жолы
Бұл қысқа жол шамамен 500 метрлік және келушілерге 15 минут уақыт алады. Гранитті тастар мен панорамалық таулармен қоршалған, келушілер Түркия төбесіне қарай жол жүреді. Осы жолдың басталуына жету үшін келушілер орталығынан Дальзетта тұраққа дейін жүріңіз.
This short trail is approximately 500m and will take visitors 15 minutes. Granite boulders and panoramic mountains surround this as visitors make their way up to Turkey Hill. Drive from the Visitor Centre to the Dalsetta carpark to access the start of this trail.
Ксанторрея Loop
Бұл серуенді Дальзетта автотұрағынан бастаңыз және жол бойындағы кішкентай қоңыр белгілерге еріңіз. Бұл жол Гибралтар шыңына дейінгі ұзақ жолмен қабаттасады. Жол бойында түрлі жануарлар кездеседі.
Start this walk at Dalsetta carpark and follow the small brown signs that line the trail. This trail overlaps with the longer Gibraltar Peak trail. are seen along the trail.
Шіркеу жартасының мұралық тізбегі
Бұл жол Тидбинбилладағы Флинтс BBQ аймағынан басталады және 2,5 км-ге созылады. Бұл төмен қарқынды жаттығуларға арналған жеңіл серуен. Жол тау беткейімен ақырындап көтеріліп, қорықты айнала келе, Флинттердің шаруашылығы мен Шидидің үйінің орнының тарихын зерттеңіз. Жол тауға қарай ақырындап өрлеп, қорықты айналып өтетін басты жолдан өтеді. Серуендеп келе, қонақтар тамаша тау көрінісін тамашалап, демалу үшін отыра алатын орындыққа кездеседі. Гибралтар тауларының көрінісін тамашалағаннан кейін, Шіркеу жартасына дейін қысқа жол жүреді. 1800 жылдарға дейінгі жазбалар көрсеткендей, жартастың төменгі бөлігі балалардың діни сабақтар алуы үшін жиналатын орын болған. Сондай-ақ, жергілікті аборигендер бұл жартасты кездесу орны ретінде пайдаланған деген дәлелдер де бар. 2,5 км-лік айналма жол оңай және тегіс, жергілікті тарих және өсімдіктер мен жануарлар туралы ақпаратпен жақсы белгіленген. Бұл жол мүгедектер коляскасына қолайлы және балаларға арналған, бір-бірімен байланысқан түрлі орталар арқылы өтеді. Оларға қарау қызығулы болғанымен, келушілердің бұл жабайы жануарларды ұстамауы және мазаламауы маңызды.
This walk starts at the Flints BBQ area in Tidbinbilla and is 2.5 km long. It is an easy walk designed for low intensity exercise. Explore the history of the Flints Homestead and Sheedy's Home Site as the path slowly winds up the hillside and loops around the reserve. The slowly winds up the hillside and crosses over the main road that loops around the reserve. On the walk visitors will come across a bench that they can rest on while they take in the spectacular mountain views. After taking in the views of the Gibraltar Ranges there will be a short walk to the Church Rock. Diaries dating back to the 1800s indicate the bass of the rock was the meeting point for children to receive religious lessons. There is also evidence the local Aboriginal people used this rock as meeting place. The 2.5 km loop is easy and flat walk with well signposted with information about the local history and the native flora and fauna. The wheelchair accessible and child friendly pathway winds through a series of interconnected habitats. While they are interesting to look at it is important that visitors do not touch or disturb these wild animals.
Гибралтар шыңы
Бұл орташа және қиын деңгейлі жаяу жолдың ұзындығы 8,2 км және оны аяқтауға шамамен 2–3 сағат уақыт кетеді. Дальсеттадан басталатын жол ашық шалғынды даладан өтіп, Елиза Седлге дейін көтеріледі. Мұндағы демалыс орнында қысқа үзіліс жасағаннан кейін, тік беткеймен, қиын өсімдік жамылғысы арқылы Гибралтар шыңына дейін көтеріліңіз. Көру орнының тасты беткейлеріне көтерілгенде, Тидбинбилла табиғат қорығының, Канберра қаласының және Блэк Маунтин мұнарасының 360 градусқа айналатын көрінісін тамашалауға болады.
This moderate to hard level walking trail is 8.2 km long and will take approximately 2–3 hours to complete. Starting at Dalsetta the trail passes through open grassland before it climbs to Eliza Saddle. After taking a short break at the picnic table here continue up the steep climb through rugged bushland to the Gibraltar Peak viewpoint. As visitors ascend the boulders of the viewpoint they are able to take in 360 degree views of Tidbinbilla Nature Reserve, Canberra and Black Mountain Tower.