Кіріспе

Тидбинбилла табиғи қорығы – Намадги ұлттық паркінің шетінде орналасқан қорғалатын аймақ. Тидбинбилла Австралияның астанасы Канберрадан қысқа сапарда, Австралия астанасының аумағында жатыр. Табиғат қорығы үлкен аңғар төңірегін, Тидбинбилла тауын және Гибралтар тау жотасын қамтиды. Аңғардың беткейлері тік және салыстырмалы түрде бұзылмаған. Аңғардың төменгі бөліктері жартылай тазартылған және аборигендер мен еуропалықтардың тарихымен байланысты. Тидбинбилла тауы аборигендердің ересек болу рәсімдері үшін қолданылған деп саналады. "Тидбинбилла" сөзі аборигендік шығаттан келген және "Джедбинбилла" сөзінен туындаған – балалардың еркекке айналатын жері. Тидбинбилладағы аборигендер үшін маңызды белгілі орындарға Австралия астанасы аумағындағы ең көне аборигендік орын – Бирриаги үңгірі кіреді. Богонг тастары – бұл жерде аборигендердің қоныстануының ең көне дәлелдері табылған, мольдардың тоқтау орны. Табиғат қорығы IUCN II санаттағы қорғалатын аймақ ретінде жіктеледі. Бұл Нгунавал халқының дәстүрлі жері.

Жергілікті тарих

Тидбинбилла аймағында ежелден-ақ аборигендер мекендеген. Тидбинбилладан жоғарыда орналасқан Бирригайдағы археологиялық қазбалар отты пайдаланудың ең ерте дәлелін тапты, ол 20 000 жылға дейін соққан. Бұл соңғы мұз дәуірі кезінде болған. Хангинг-Рок тауындағы қазба жұмыстары осы жердің шамамен 16 000 жыл бұрын мекенделгенін көрсетті. Тидбинбилла атауы аборигендердің "Джедбинбилла" сөзінен шыққан, ол "ұлдардың еркекке айналатын жері" деген мағынаны білдіреді. Тидбинбиллада өткізілген соңғы австралиялық аборигендердің би-салтанаты шамамен 1904 жылға дейін сақталған. Гибралтар шыңындағы кішкентай үңгірде аборигендер салған тас суреттерін табуға болады.

Еуропа тарихы

Табиғат қорығында 100 жылдан астам еуропалықтар тұрған. Нил Десперандум және Рок Вэлли Хоумстед екеуі де 1890 жылдары салынған, топырақпен қапталған үйлер. Екі үйді де Джордж Грин мен Джордж Хатклиф салған. Нил Десперандум – Хардл Крик жанындағы төрт бөлмелі тарихи тұрғын үй, алғаш рет Генри Френч Гиллман осы жерге қоныстанған. Жақын маңда коммерциялық камелия плантациясының қалдықтары және АСТ-дегі евкалипт дистилляциясының ең жақсы сақталған нысаны да бар. Рок Вэлли Хоумстедте Грин отбасы тұрған. Нил Десперандумды кейіннен Джордж Гриннің қызы Элси Джейн және оның күйеуі Эрик Блевитт 1930 жылдардың басынан 1950 жылдардың басына дейін басқарды, содан кейін Эрик атты жылқыны емдеу кезінде қаза тапты. 2003 жылғы Канберрадағы өртте Нил Десперандум мен Рок Вэлли Хоумстед екеуі де қирады. Нил Десперандум кейіннен бастапқы дизайны мен түрінде қайта салынды, бірақ ас үйі кеңейтілді, алайда Джон Дуглас (Дуг) және Сирил Лесли (Нед) ағайындыларының екеуі де ұйықтаған жабық бүйірлік верандасы қалпына келтірілмеді.

Табиғат қорығының тарихы

1936 жылы шамамен 600 гектары қоғамдық қорық ретінде бөлінді. 1939 жылы Анатомия институты коалаларға арналған қоршау салды. 1962 жылы үкімет ұлттық парк пен фауна қорығын құру үшін қосымша жерлер сатып алды, ұлттық паркті Тидбинбиллаға дейін кеңейтіп, кейіннен оны қазіргі көлеміне дейін ұлғайтты. 1966 жылы паркте парк сақшысы, кейіннен менеджер болған Дэвид Керр тағайындалды. Ол паркте көптеген жаяу серуендеу жолдары, қоршаулар, су құстарының аймақтары мен жолдарды жасады. Оның басшылығымен Кейп-Баррен қазын қорғау және көбейту жобасы жасалды, бұл жойылу қаупі төніп тұрған түрлердің сақталуына үлкен үлес қосты. 1969 жылы алғашқы жабайы табиғат көрмесі құрылды. Дэвид Викториядан коалаларды парке әкелуді, кенгуруға арналған қоршауларды құруды және су құстарының аймақтарын жасауды қадағалады. Ол басқаруымен көптеген демалыс аймақтары салынды, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталған. Дэвид 1970 жылы Намаджи ұлттық паркін құруға жетекшілік ету үшін Тидбинбилладан кетіп қалды. 1971 жылы табиғат қорығы ресми түрде бекітілді. Тидбинбилла табиғат қорығы NASA Deep Space Network-тің бір бөлігі болып табылатын Канберра Deep Space Communications Complex-ке жақын орналасқан. 1988 жылы әлемдегі алғашқы халықаралық теледидарлық спутниктік байланыстардың бірі – "World Safari" бағдарламасы Тидбинбилланың кенгуру қоршауынан тікелей эфирде көрсетілді. ABC телеканалы әлемнің түкпір-түкпірінен келген әріптес телеарналармен бірлесіп, тікелей эфирде табиғат тарихынан бағдарлама ұсынды, бұл идея Дэвидтің қызы Фиона Керрге тиесілі еді. 2003 жылы орман өрттері табиғат қорығына зор зиян келтірді, көптеген коалалар өрттен қаза тапты. Менеджердің үйі де өрттен қирады, сондай-ақ мұраға алынған Rock Valley және Nil Desperandum үйлеріне зақым келді. 2008 жылдың 7 қарашасында табиғат қорығы Австралияның Ұлттық мұра тізіміне енгізілді, ол Австралия Альпісінің ұлттық парктері мен қорықтарының он бір аймағының бірі болып табылады. 2011 жылдан бері Тидбинбилла ACT үкіметі тапсырмасы бойынша құрып кету қаупі төніп тұрған Солтүстік Корробори жабайы есігі, Оңтүстік щеткалы тас валлаби және Шығыс Беттонгты көбейтумен айналысып келеді. Осы істе олар жылдар бойы сәттілікке жетті.

Фауна

Тидбинбилла табиғи қорығында 30 минуттан 6 сағатқа дейінгіге дейін әртүрлі жаяу серуендеу жолдары бар. Бұл жер кенгурулардың, валлабилердің, тазқұстардың, коалалардың, лирақұстардың, эмулардың және басқа да жабайы жануарлардың табиғи мекені. 2003 жылдың 18 қаңтарында Бендорада болған орман өрті саябақтың 99 пайызын қамтып, көптеген жануарлардың өліміне әкелді. Тұтқындағы жануарлардың арасында тек бір коала, алты тау валлабиі, бес потороу, төрт саңырауқұлақты үйрек және тоғыз қара құтан аман қалды.

Жаяу жүру жолдары

Тидбинбилла табиғи қорығын зерттеуге мүмкіндік беретін әртүрлі жаяу серуендеу жолдары бар. Кез келген деңгейдегі жаттығуға қабілеттілікке сай келетін жолдар бар, ал серуеннің ұзақтығы 30 минуттан 6 сағатқа дейін өзгереді.

Конгуара жолы

Конгварра жолы отбасылар үшін өте ыңғайлы. Бұл 3–4 км қашықтықты жаяу жүруге арналған жол, оны аяқтауға шамамен 1 сағат уақыт кетеді. Бұл жол Келушілер орталығынан басталып, Табиғатты зерттеу ойын алаңы мен демалыс орнына жетеді. Ойын алаңының дизайны Тидбинбилла аңғарынан шабыттандырылған және парктің табиғи сұлулығын сақтау үшін айналағы ортамен үйлеседі.

Бірригайдың уақыт жолы

Бірригай уақыт жолы – 3 шақырымдық жеңіл жаяу серуен, ол келушілерді жергілікті аборигендер мен еуропалық мұраны зерттеуге арналған өткенге сапарға шығарады. Бірригай – нгуннавал тілінде «күлкі» деген мағынаны білдіреді. Бұл жол негізінен тегіс, келушілер орталығынан басталып, Бірригай жартас үңгірінде аяқталады. Бірригай – нгуннавал тілінде «күлкі» деген мағынаны білдіреді. Бірригай жартас үңгірі – Астаналық аумақтағы ең көне аборигендердің жартас үңгірі. Ол жергілікті абориген қауымы үшін өте құнды, себебі оның мәдени маңызы зор. Үңгірден 25 000 жылға дейінгі заттар табылған.

Түркия төбе жолы

Бұл қысқа жол шамамен 500 метрлік және келушілерге 15 минут уақыт алады. Гранитті тастар мен панорамалық таулармен қоршалған, келушілер Түркия төбесіне қарай жол жүреді. Осы жолдың басталуына жету үшін келушілер орталығынан Дальзетта тұраққа дейін жүріңіз.

Ксанторрея Loop

Бұл серуенді Дальзетта автотұрағынан бастаңыз және жол бойындағы кішкентай қоңыр белгілерге еріңіз. Бұл жол Гибралтар шыңына дейінгі ұзақ жолмен қабаттасады. Жол бойында түрлі жануарлар кездеседі.

Шіркеу жартасының мұралық тізбегі

Бұл жол Тидбинбилладағы Флинтс BBQ аймағынан басталады және 2,5 км-ге созылады. Бұл төмен қарқынды жаттығуларға арналған жеңіл серуен. Жол тау беткейімен ақырындап көтеріліп, қорықты айнала келе, Флинттердің шаруашылығы мен Шидидің үйінің орнының тарихын зерттеңіз. Жол тауға қарай ақырындап өрлеп, қорықты айналып өтетін басты жолдан өтеді. Серуендеп келе, қонақтар тамаша тау көрінісін тамашалап, демалу үшін отыра алатын орындыққа кездеседі. Гибралтар тауларының көрінісін тамашалағаннан кейін, Шіркеу жартасына дейін қысқа жол жүреді. 1800 жылдарға дейінгі жазбалар көрсеткендей, жартастың төменгі бөлігі балалардың діни сабақтар алуы үшін жиналатын орын болған. Сондай-ақ, жергілікті аборигендер бұл жартасты кездесу орны ретінде пайдаланған деген дәлелдер де бар. 2,5 км-лік айналма жол оңай және тегіс, жергілікті тарих және өсімдіктер мен жануарлар туралы ақпаратпен жақсы белгіленген. Бұл жол мүгедектер коляскасына қолайлы және балаларға арналған, бір-бірімен байланысқан түрлі орталар арқылы өтеді. Оларға қарау қызығулы болғанымен, келушілердің бұл жабайы жануарларды ұстамауы және мазаламауы маңызды.

Гибралтар шыңы

Бұл орташа және қиын деңгейлі жаяу жолдың ұзындығы 8,2 км және оны аяқтауға шамамен 2–3 сағат уақыт кетеді. Дальсеттадан басталатын жол ашық шалғынды даладан өтіп, Елиза Седлге дейін көтеріледі. Мұндағы демалыс орнында қысқа үзіліс жасағаннан кейін, тік беткеймен, қиын өсімдік жамылғысы арқылы Гибралтар шыңына дейін көтеріліңіз. Көру орнының тасты беткейлеріне көтерілгенде, Тидбинбилла табиғат қорығының, Канберра қаласының және Блэк Маунтин мұнарасының 360 градусқа айналатын көрінісін тамашалауға болады.