Үстемдік мәдениеті: билік, құрылым, теңсіздік. Риан Эйслер ұсынған модель, серіктестік мәдениетінен өзгеше. Әйелдер мен ерлер арасындағы қарым-қатынас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Доминанттық мәдениет – қорқыныш пен күш арқылы билік пен басымдық туралы қатаң түсініктерді сақтайтын, иерархиялық құрылымға негіделген қоғам үлгісі. Футурист және жазушы Риан Эйслер бұл терминді алғаш рет өзінің "The Chalice and the Blade" (HarperCollins San Francisco, 1987) кітабында танымал етті. Онда Эйслер доминанттық модельді серіктестік модельмен қарама-қарсы қояды, ол – тұрғындарының өзара құрметіне негізделген, теңдікке баулы қоғам құрылымы. Доминанттық мәдениетте ерлер әйелдерге үстемдік етеді, ал серіктестік мәдениетте ерлер мен әйелдер тең құнды. Теренс МакКенна және Белл Хукс сияқты басқа теоретиктер де доминанттық мәдениеттің салдары мен әсерін кеңейтіп қарастырды. Олар, сондай-ақ, доминанттық модельге ұмтылу тең қоғам құру мүмкіндігін жоққа шығарады, жүйелі түрде "басымдыққа алындардың" – нәсілдік және этникалық азшылықтардың, ЛГБТ+ қоғам өкілдерінің және әйелдердің қуғындалуына жағдай жасайды деп санайды.
Dominator culture refers to a model of society where fear and force maintain rigid understandings of power and superiority within a hierarchical structure. Futurist and writer Riane Eisler first popularized this term in her book The Chalice and the Blade (HarperCollins San Francisco, 1987). In it, Eisler positions the dominator model in contrast to the partnership model, a more egalitarian structure of society founded on mutual respect among its inhabitants. In dominator culture, men rule over women, whereas partnership culture values men and women equally. Other theorists, including Terence McKenna and bell hooks, have expanded on the implications and impact of dominator culture. They, among others, argue that adherence to the dominator model over the partnership model denies the possibility of a more equal society, systematically allowing for the persecution of those who are "dominated"—including racial and ethnic minorities, LGBT people, and women.
Қоғамдық әсері
Доминанттық мәдениет қоғамның сыртқы бейнесі мен қызмет ету жосына әсер етеді. Эйслер "мәдени тамырымыз туралы әңгімелер", доминанттық мәдениет сияқты, "біздің қалай ойлайтынымызға, сезінетінімізге және әрекет ететінімізге бағыт береді және оны анықтайды" деп санайды. Дегенмен, доминанттық мәдениет еркектік пен әйелдікті қатаң түрде бөліп, еркектікті стереотиптік әйелдік сипаттарынан алшақтатады – тіпті Сандей мен Колтрейн баяндаған артықшылықтардың құнына болса да. Сәйкесінше, үстемдік пен билікке құрметтейтін қоғамдарда, мейірімділік, күтім және бейбітшілік сияқты қасиеттерге қоғамдық құндылық төмендейді. Керісінше, әйелдікті қанағаттандырмайтын және нашар деп есептей отырып, мұндай доминанттық қоғамдар зорлық-зомбылық пен теңсіздікті қабылдап, оны жалғастыра береді.
Dominator culture impacts the way a society appears and functions. Eisler posits that "narratives about our cultural origins", like dominator culture, "reflect and guide how we think, feel, and act." However, because dominator culture upholds a harsh division between masculinity and femininity, it dissociates masculinity from anything stereotypically feminine—even at the expense of benefits such as those reported by Sanday and Coltrane. Accordingly, in these societies that prize domination and power, the societal value for qualities like empathy, caregiving, and nonviolence diminishes. Instead, by viewing femininity as undesirable and inferior, these dominator societies accept and perpetuate violent and inequitable behavior.
Билік айырмашылығы
Доминанттық мәдениетте қоғам осындай иерархияларды доминанттық модельді қоғамның табиғи реті ретінде көрсету арқылы нығайтады. Эйслердің сөзінше, кейбір социобиологтар мен психологтар ерлердің үстемдігі адам гендеріне ішкі және эволюцияның нәтижесі екенін алға тартады, бұл доминанттық ойлаудың көрінісі. Осы түсіндірмені қолдай отырып, Эйслер қоғамның балалардан ата-аналарына бағыну және сөз тыңдауды талап етуі доминанттық мәдениеттің ықпалын көрсетеді дейді. Доминанттық мәдениет бала кезінен бастап адамның билеуі немесе биленуі керек деген идеологияны қалыптастырады. Сәйкесінше, доминанттық мәдениет ерлер мен әйелдер арасындағы айырмашылықты тек үстемдік пен бағыныштылыққа ғана теңемейді, сонымен қатар "барлық қарым-қатынастарды билік үшін күрес ретінде қарастырады".
In dominator culture, society reinforces such hierarchies by presenting the dominator model as the natural order of society. According to Eisler, some sociobiologists and psychologists claim that male dominance is inherent in human genes and a product of evolution, demonstrating dominator thinking. Supporting this interpretation, Eisler argues that society's requirement of children to be submissive and obedient to their parents reflects the influence of dominator culture. Dominator culture encourages the ideology, from childhood, that one either dominates or is dominated. Accordingly, dominator culture not only equates the difference between men and women to superiority and inferiority, but rather "frame[s] all relationships as power struggles."
Болашаққа әсері
Серіктестік қоғамның тұрақтылығы мен әділеттілігіне қарамастан, үстемдік мәдениеті көбінесе әлі де басымдыққа ие болады. Эйслер үстемдік мәдениетін әлемнің генетикалық, табиғи реті ретінде мойынсіз қабылдаудың адамның жауапкершілігінен айырылатынын айтады. Адамдар үстемдік мәдениетін генетикалық қажеттілік ретінде түсінгенде, олар қоршаған ортаның, соның ішінде ата-ана тәрбиесінің әсерін назарға алмайды. Қорытындыда, Эйслер мәдени өзгерістің өздігінен жүрмейтінін мойындайды; алайда, ол: "Біздің көптегеніміз бүкіл әлемде мәдени өзгеріс үшін, бір-бірімізге және Ана Жерімізге қатысты бейбіт, теңдікті және тұрақты қарым-қатынасқа өту үшін жұмыс істеп жатырмыз" деп мәлімдейді.
Despite the stability and fairness characteristic of partnership society, dominator culture often still takes precedence. Eisler argues that blindly accepting dominator culture as part of the genetic, natural order of the world excuses human responsibility. When people understand dominator culture as a genetic imperative, they ignore environmental influences, including parenting. Ultimately, Eisler acknowledges that cultural transformation does not happen on its own; however, she asserts, "Many of us worldwide are working for cultural transformation, for a shift to a more peaceful, equitable, and sustainable way of relating to one another and our Mother Earth."