Кіріспе

Тилахун Гессе (; 27 қыркүйек 1940 – 19 сәуір 2009) – эфиопиялық әнші, 20 ғасырдың ең танымал эфиопиялық артистерінің бірі. Тенор дауысымен әйгілі болған ол 1960 жылдары елінің "Алтын ғасыры" кезінде "Дауыс" деп аталды. Тилахун – эфиопиялық музыкаға зор мұра қалдырған көрнекті әнші. Ол өзінің танымалдылығымен қатар, 1970 және 1980 жылдардағы ашаршылықтар кезінде көмек жинап, елдің құрметіне ие болды. Оған Аддис-Абеба университеті докторлық диплом берді және Эфиопияның Көркем өнер және Бұқаралық ақпарат құралдары сыйлығының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын алды. Тилахун 2009 жылғы 19 сәуірде АҚШ-тан оралғаннан кейін қант диабетінен қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі 23 сәуірде Аддис-Абебадағы Қасиетті Үштік соборында көптеген көрнекті тұлғалар мен халықтың қатысуымен өтті. Тилахунның шығармалары көбінесе эфиопиялық музыка индустриясына зор әсер еткен Тедди Афромен салыстырылады.

Алғашқы жылдар

Тилахун Гессе 1940 жылдың 27 қыркүйегінде Волисо қаласында Гессе Негуссе есімді әкесі мен Гете Гурму есімді анасынан дүниеге келді. Тилахун әкесінің әкесі тұрған Валисодағы Рас-Гобена бастауыш мектебінде оқыды. Уақыт өте келе музыкаға деген қызығушылығы күшейді, бірақ әкесінің әкесі оны оқуға назар аударуға кеңес берді. Рас-Гобена мектебінің директоры Шедад (Суданнан келген) Тилахунның музыкаға деген ынтасын қолдады және оны Суданға барып, музыкалық мансабын жалғастыруға шақырды. Тилахун Суданға бармаса да, Шедадтың кеңесін өте бағалады. Бірнеше жыл Хагер Фикир театрында жұмыс істегеннен кейін, ол Императорлық қауіпсіздік қызметінің оркестріне қосылды, онда ол жетекші әнші болды. Оркестрде болған кезінде 1960 жылдың желтоқсанында Императорлық қауіпсіздік қызметі жасаған төңкеріс әрекетінен кейін Эфиопия үкіметімен қақтығысқа түсті. Ол тұтқындалып, біраз уақыт түрмеде отырды. Тилахун Ұлттық театрға ауысып, онда сәттілікке қол жеткізді. Оның тенорлық ән даусы 1960-шы жылдардың ең үздік эфиопиялық поп-музыкасы болып есептелді. Ол өте танымал болғандықтан, үш рет Император Хайле Селассие І-нің алдында өнер көрсетті. Бірде император оған талантын бекер шашпауға кеңес берді. Тилахунның 1970-1980 жылдары жасаған жазбалары ашаршылықтан зардап шеккендерге көмектесу үшін көп ақша жинауға септігін тигізді. Оның көптеген жазбалары амхар тілінде болды, бірақ ол бірнешеуін оромо тілінде де жазды. 1975 жылы Тилахун «Тилахун Гессесе» атты жеке альбомын шығарды, ал Amha Records лейбл ретінде танылды. The Walias тобымен бірлесіп жұмыс істегенде, олар 1983 жылдан бастап Misrach Music Group компаниясымен бірге LP-нің ескі нұсқаларын қайта жазды. Тилахун 1970 жылы «Yehagere Shita» атты тұңғыш синглын 7 дюймдік, моно форматта шығарды, ал Philp Philips лейбл ретінде танылды. Осы форматтарда Тилахун «Tiz Alegn Yetintu» (1970, Мулату Астаткемен бірге), «Kulun Manqualesh», «Min Libejegn» (1972), «Aykedashm Lebe» (1974) және «Yikir Yibelatchew / Leyito Blaskerew» (1974) сияқты синглдар мен EP-лерді шығаруын жалғастырды. Эфиопия музыкасына қосқан үлесі үшін Аддис-Абеба университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол Эфиопияның Көркем өнер және Бұқаралық ақпарат құралдары сыйлығының қорынан өмірлік жетістіктері үшін марапат алды. Денсаулығына қарамастан, әсіресе 1993 жылы Эфиопияның Пасха күні болған шабуыл кезінде мойнына пышақтан жарақат алғаннан кейін, Тилахун музыкасын жазуын жалғастыра алды, әсіресе АҚШ-та болғаннан кейін Ethio Grooves Records компаниясымен үш CD жазды. 1992 жылы «Tilahun Gessesse Volumes 1 & 2» альбомын шығарды, бұл оның ең жақсы туындыларының қос дискісі және оның музыкасы Эфиопиядан тыс кең аудиторияға қол жетімді болған алғашқы рет. Үш жылдан кейін 1995 жылы «Wegen Alegn» альбомын, содан кейін 1999 жылы «Andand Negeroch» альбомын шығарды. Әрбір альбомда оның ескі әндерінің қайта жазылған нұсқалары болды, оларды Абегасу Кибреворк, Фасил Вухиб, Тедди Мак, Теодрос Митику, Яред Тефера және басқа да музыканттар орындады. 2000 жылы Ethio Sound компаниясы оның ескі жазбаларының жинағын «Tilahun Gessesse Greatest Hits» деп атаған CD шығарды.

Өлім және жерлеу

Тилахун 2009 жылғы 19 сәуірде Аддис-Абебада әйелі оны ауруханаға апарып бара жатқанда қайтыс болды. Ол Америка Құрама Штаттарынан Эфиопияға жаңа оралған еді. Ол бірнеше жыл бойы қант диабетінен денсаулығы нашарлап жүрген. Эфиопия премьер-министрі Мелес Зенави: «Тилахун Эфиопияның заманауи музыкасына өмір бойы қосқан үлесімен және оны бүкіл әлемге танымал еткенімен ұлы суреткер ретінде ерекшеленді» деді. Эфиопия Православ Тәухид Шіркеуінің Патриархы Абуне Паулос: «Өлді делінетін адам – өмірінде ешқандай із қалдырмаған адам» деді. Тилахун көптеген, бірақ діни емес мұраларды қалдырды, олар оның денесінен кейін де ұрпақтарға жетіп, сақталатын болады. АҚШ-тың елшісі Дональд Ямамото: «Эфиопиялықтар дүние жүзінде эфиопиялық музыканы насихаттаған Тилахун Гессеске зор қарызды» деді. 2009 жылғы 22 сәуір күні Аддис-Абебадағы Ұлттық Театр бағында достары мен туыстары шам жағып, еске алу кешін өткізді. 23 сәуірде мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. Аддис-Абебадағы Мескель алаңында бір миллионға жуық эфиопиялық, оның ішінде үкімет шенеуніктері мен әртістер жиналып, премьер-министр мен президент Гирма Вольде Георгистің көңіл айту сөздерін тыңдады. Қасиетті Үштік Шіркеуінде жерлеу қызметі өтті. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген жанкүйерлердің көңіл айту хаттары еске алу сайтында жарияланды.

Мұралық/өлімнен кейінгі

Тилахунның қазасы эфиопиялық музыка қауымдастығына терең із қалдырды, оған басқа эфиопиялықтардың әлсіз қолдауымен тең келмейтін. Ең бастысы, Тилахунның жақын досы Таманг Бейене. Тилахунның дүниеден өткеніне бір жыл өткен соң, Таманг Тилахунның өмірі мен мұрасын құрметтеу үшін еске алу шарасын өткізді. Салтанат барысында Таманг 2003 жыл шамасында басталган аяқталмаған жоба – «Коме Лимеркишті» таныстырды. Тректің алғашқы нұсқасының үлгісі 2021 жылы альбом ретінде жарық көргенге дейін, еске алу шарасында көпшілік назарына ұсынылды. Албомды Абегасу Кибреворк жасады, ол жобаны бастаудан соңына дейін аяқтауға көп еңбек сіңірді.