Кіріспе
Эритреяның саяси жүйесі Эритреяның саясаты мен үкіметі бір партиялық президенттік республикалық тоталитарлық диктатура шеңберінде жүзеге асырылады. Президент ресми түрде мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады. Демократия және әділдік үшін халық фронты – Эритреяда заңды түрде өмір сүруге рұқсат етілген жалғыз саяси партия. 1993 жылы Эфиопиядан тәуелсіздік алғаннан кейін құрылған 150 орындық халық сайлаған Ұлттық Ассамблея қазіргі президент Исаияс Афверкиді сайлады. 1993 жылы ресми тәуелсіздік алғаннан бері жалпы сайлаулар өткізілген жоқ. 1993 жылы жаңа конституция жасалып, 1997 жылы бекітілді, бірақ ол әліге дейін күшіне енбеді. Ұлттық Ассамблея соңғы рет 2002 жылдың қаңтарында өткеннен бері президент Исаияс Афверки атқарушы және заң шығару биліктерінің өкілеттерін жүзеге асырып келеді. Эритреяның ішкі саясаты туралы тәуелсіз жергілікті ақпарат көздері шектеулі; 2001 жылдың қыркүйегінде үкімет елдегі барлық жеке меншік баспа құралдарын жапты, ал үкіметтің ашық сынымен шыққандар сотсыз тұтқындалып, қамауға алынды, ішкі және халықаралық бақылаушылар, соның ішінде Адам құқықтары жөніндегі ұйым және Халықаралық кешірім қоры хабарлағандай. 2004 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті Эритреяны діни қуғын-сүргінге қатысты айыптауларға байланысты ерекше назар қажет ететін ел деп жариялады.
The politics of Eritrea and the government of Eritrea take place in the framework of a single party presidential republican totalitarian dictatorship. The President officially serves as both head of state and head of government. The People's Front for Democracy and Justice is the only political party legally permitted to exist in Eritrea. The popularly elected National Assembly of 150 seats, formed in 1993 shortly after independence from Ethiopia, elected the current president, Isaias Afwerki. There have been no general elections since its official independence in 1993. A new constitution was drafted in 1993 and ratified in 1997, but has not been implemented. Since the National Assembly last met in January 2002, President Isaias Afwerki has exercised the powers of both the executive and legislative branches of government. Independent local sources of political information on Eritrean domestic politics are scarce; in September 2001 the government closed down all of the nation's privately owned print media, and outspoken critics of the government have been arrested and held without trial, according to domestic and international observers, including Human Rights Watch and Amnesty International. In 2004 the U. S. State Department declared Eritrea a Country of Particular Concern (CPC) for its alleged record of religious persecution.
Заң шығарушы билік
Заң шығарушы орган, 1993 жылы тағайындалған Ұлттық жиналыс, Демократия және әділдік үшін халық фронтының (PFDJ) 75 мүшесінен және қосымша 75 «халық сайлаған» мүшеден тұрады. Халықтың жалпы сайлауымен сайланғандардың арасында кемінде 11 әйел және мемлекетте қазір тұрмайтын 15 эритреялықтың өкілдігі болуы керек. Ұлттық жиналыс демократиялық, конституциялық үкімет құрылғанға дейін үкіметтегі жоғары құқықтық билік болып табылады. Эритрея Конституциясына сәйкес, заң шығарушы орган үкіметтің ең күшті органы болып қала береді. Заң шығарушы орган үкіметтің ішкі және сыртқы саясатын белгілейді, осы саясатты іске асыруды реттейді, бюджетті бекітеді және ел президентін сайлайды. Оның құрамы ұлттық сайлаулар арқылы жаңартылмаған, ал соңғы отырысы 2002 жылдың қаңтарында өткен. Эритреяның алты аймағының әрқайсысында Төменгі аймақтық жиналыстар да бар. Бұл жиналыстар Ұлттық жиналыс жол бермесе, жергілікті күн тәртібін белгілеуге жауапты. Бұл аймақтық жиналыстар әр аймақта халық сайлауы арқылы сайланады. Дегенмен, Ұлттық жиналыстың айырмашылығы, аймақтық әкімші аймақтық жиналыс тарапынан таңдалмайды.
Саяси партиялар мен сайлаулар
Эритрея – Демократия және әділдік үшін халық фронты (PFDJ) басқаратын бір партиялық мемлекет. Басқа саяси топтарға заңмен ұйымдасуға рұқсат берілмейді. ПФДЖ-ның соңғы партиялық съезі 2002 жылдың қаңтарында өтті, және одан бері оның мүшелері жиналған жоқ. Бұл жолы сайлау комиссиясы сайлауды ұйымдастырып жатыр, сондықтан бұл процестегі жаңалық болуы мүмкін. Ұлттық ассамблея сайлау комиссиясына жалпыұлттық сайлау күнін белгілеуді міндеттеді, демек сайлау комиссиясы күнді белгілесе, жалпыұлттық сайлау өтеді. Бұл өңірлік сайлауларға байланысты емес, бірақ ол тиімді процесс болуы мүмкін. Көппартиялық жүйе, принцип бойынша, иә, бар, бірақ саяси партиялар туралы заң ұлттық ассамблеядан бекітілуі керек. Ал соңғы рет ол бекітілмеді. Бастапқыда, ұлттық сайлау өткізу үшін партиялық заң міндетті емес деген пікір болды. Ұлттық сайлаулар өткізілуі мүмкін, ал партиялық заң кез келген уақытта қабылдануы мүмкін. Міндеттемелер тұрғысынан бұл өте анық, ал процестің өзіндік темпі мен ерекшеліктері бар.
Өңірлік мәселелер
1990 жылдары Эритрея көптеген көрші елдерімен шиеленісті қарым-қатынаста болды және Судан, Джибути, Йемен және Эфиопияға қарсы ұсақ-құсақ және ірі ауқымды шайқастарды бастады. Эритрея Йеменге қарасты Ханиш аралдарына басып кірді, Судан Эритреяны Шығыс Судандағы шабуылдарға кінәлады, БҰҰ комиссиясы Эритреяны Эфиопияға шабуыл жасады деп айыптады, ал Джибути шенеуніктері 1996 жылы Джибути қалаларын атқылағандығы үшін Эритреяны айыптады. Осыдан кейін Эритрея Судан және Джибутимен қарым-қатынасын жақсартуға күш салды, бірақ Йемен мен Эфиопиямен қарым-қатынасы бұрыңғыдан нашар қалды. 2008 жылы Эритрея армиясы елдің оңтүстік ұшында Джибутиге жасаған шабуыл бірнеше бейбіт тұрғынның қаза болуына және халықаралық жағдайдың ушығуына әкелді. Эритрея төрт ел мен Кения мүше болып табылатын аймақтық ИГАД ұйымынан шығып кетті. Эритреяның аумақтық ерекшеліктеріне байланысты, көптеген эритреялықтар өмірін қауіпке тігіп, елден қашып, Жерорта теңізі мен Еуропаға жетіп етуге тырысады.
Сот тармағы
Сот жүйесі ауылдық деңгейден бастап, аймақтық және ұлттық деңгейлерге дейін созылады және заң шығарушы және атқарушы органдардан тәуелсіз жұмыс істейді. Мұндай оқшаулану сот жүйесінің 86/1996 № Жарлықтан – Аймақтық әкімшілік құру туралы (PERA) – шеттетілуінен көрінеді. PERA заң шығарушы және атқарушы биліктердің міндеттері мен өкілеттіктерін белгілейді, бірақ сот билігін атап көрсетпейді. Конституция соттардың үкіметтің, ұйымдардың, қауымдастықтардың және жеке тұлғалардың құқықтарын (мезелат), заңдық құқықтарын (ребхат) және бостандықтарын (нацнета) қорғауын қамтамасыз етеді. Эритреяда адвокаттар алқасы жоқ. Әділет министрлігінің Заң комитеті заңгерлік практикаға қабылдау және талаптарды қадағалайды. Көрсетілген деректерде әйел судьялар болғаны айтылса да, әйелдер сияқты демографиялық топтардың заң саласындағы жағдайы туралы ешқандай ақпарат жоқ.
Сот құрылымы
Эритреяның сот жүйесі үш түрлі соттан тұрады: Азаматтық сот, Әскери сот және Арнайы сот. Егер дау қауымдық соттарда шешілмесе, ол сот әкімшілігінің келесі деңгейіне, яғни аймақтық сотқа шағымдануға болады, бұл соттар Зоба соттары деп аталады және үш судьядан тұратын алқамен жұмыс істейді.
Арнайы сот
Арнайы сот – Эритрея сот жүйесінің үшінші және соңғы құралы, үш судьядан тұратын жүйеде жұмыс істейді және үш бағытта қызмет етеді: жалпы қылмыстық істер, сыбайлас жемқорлық, заңсыз шетел валютасы және контрабанда. Дегенмен, судьялар заң саласында білім алмайды немесе тәжірибесі жоқ. Көбінесе олар ар-ожданға және Эритрея Азаттық майданының саяси құндылықтарына сүйене отырып шешім қабылдайтын әскери қызметкерлер. Эритрея Сыртқы істер министрлігінің жоғары деңгейдегі делегациясы Суданға барғаннан кейін екі елдің қарым-қатынасы жақсаруда. Қарым-қатынасты жақсарту жалғасып жатқанда, Эритрея Судан азаматтық соғысының әртүрлі тараптары арасындағы бейбіт келісімге делдалдық жасаушы мемлекет ретінде танылды. Хасан әл-Тураби Эритреяның Оңтүстік Судан мен үкімет арасындағы бейбіт келісімге үлкен үлес қосып, көмектескенін айтты. Сонымен қатар, 2006 жылы Судан үкіметі мен Шығыс майданның көтерілісшілері Эритреядан олардың бейбіт келіссөздерін жүргізуге көмектесуді сұрады. 1996 жылы Йеменмен арадағы Ханиш аралдарына қатысты дау қысқа мерзімді соғысқа әкеп соқты. Жауынгерлік әрекеттерді тоқтату туралы келісімге сәйкес, екі ел мәселені Гаагадағы Тұрақты Төрелік сотқа беруге келісті. Сот отырысының соңында екі ел де қабылданған шешімге келісті. 1996 жылдан бері екі үкімет те бір-біріне күмәнмен қараса да, қарым-қатынас салыстырмалы түрде қалыпты деуге болады. Эфиопиямен шекараның белгіленбеген болуы – Эритреяның басты сыртқы мәселесі. Бұл 1998-2000 жылдар аралығында ұзақ және қанды шекара соғысына әкеп соқты. Соның салдарынан Біріккен Ұлттар Ұйымының Эфиопия және Эритреядағы миссиясы (UNMEE) аймақты тұрақтандыру мақсатында шекараның 25 км х 900 км аумағында орналасқан. Соғыстан кейінгі келіспеушіліктер салдарынан тоқырау орын алды, шиеленіскен кезеңдер мен жаңадан соғыс қаупі туды. Тоқыраудың жалғасуына Эфиопияның шекараны анықтау туралы сот шешімін орындамауы және демаркациялау міндеттемесінен бас тартуы себеп болды. Осы жағдай Эритрея президентінің Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне он бір хат жолдауына әкеп соқты, онда БҰҰ-ны Эфиопияға қатысты шаралар қабылдауға шақырды. Екі ел арасындағы қарым-қатынас Эритрея мен Эфиопия басшыларының бір-бірінің оппозициялық күштерін қолдауға тырысуымен одан әрі шиеленісті. 2018 жылдың 8-9 шілдесінде Эритрея президенті Исаяс Афверки мен Эфиопия премьер-министрі Әби Ахмед және екі елдің өкілдері Эритреяның Асмара қаласында 2018 жылғы Эритрея-Эфиопия саммитін (сонымен қатар 2018 жылғы Эритрея-Эфиопия бейбітшілік саммитін) өткізді. Екі ел басшылары 9 шілдеде бірлескен декларацияға қол қойып, екі ел арасындағы шекаралық қақтығысты ресми түрде тоқтатты, толық дипломатиялық қатынастарды қалпына келтірді және адамдар, тауарлар мен қызметтер үшін бір-біріне шекараларын ашуға келісті. Бұл бірлескен мәлімдеме Эритрея-Эфиопия соғысының (1998-2000) және одан кейінгі Эритрея-Эфиопия шекаралық қақтығысының (2000-2018) барлық мәселелерін жапқаны да есептелді.