Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопияның әкімшілік бірліктері
Эфиопияның қазіргі үкіметі
Administrative units of Ethiopia
the current government of Ethiopia
Эфиопия үкіметі – Эфиопияның федералдық үкіметі. Ол федеративтік парламенттік республика құрылымында ұйымдастырылған, онда премьер-министр үкімет басшысы болып табылады. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Премьер-министр Федералды парламенттік ассамблеяның төменгі палатасымен тағайындалады. Федералдық заң шығару билігі үкіметке және парламенттің екі палатасына бірдей тиесілі. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен шамалы тәуелсіз. Олар 1995 жылғы Эфиопия Конституциясымен реттеледі. Парламент екі палатадан тұрады: 108 орындық Федерациялар палатасы және 547 орындық Халық өкілдері палатасы. Федерациялар палатасының мүшелері аймақтық кеңестер тарапынан бес жылдық мерзімге сайланады. Халық өкілдері палатасы тікелей сайлау арқылы сайланады, ал олар өз кезегінде алты жылға президентті сайлайды.
The government of Ethiopia is the federal government of Ethiopia. It is structured in a framework of a federal parliamentary republic, whereby the prime minister is the head of government. Executive power is exercised by the government. The prime minister is chosen by the lower chamber of the Federal Parliamentary Assembly. Federal legislative power is vested in both the government and the two chambers of parliament. The judiciary is more or less independent of the executive and the legislature. They are governed under the 1995 Constitution of Ethiopia. There is a bicameral parliament made of the 108 seat House of Federation and the 547 seat House of Peoples' Representatives. The House of Federation has members chosen by the regional councils to serve five year terms. The House of Peoples' Representatives is elected by direct election, who in turn elect the president for a six year term.
Тарих
Эфиопия билікті орталықтандыру мен децентрализация арасында үнемі тепе-теңдік сақтап келген, бұл 19 ғасырдың императорлары Теводрос II (1855–68) және Йоханнес IV (1872–89) тұсында күшейді. Бұл үрдіс қазіргі заманда Сталиндік Дерг режимі кезінде қайталанды, ал Дерг құлағаннан кейін 1991 жылы Тиграй Халықтық Азаттық майданы (ТХАМ) енгізген федерализмге ұласты. Тарихи тұрғыдан алғанда, 19 ғасырдың ортасына дейін «Абыссиния» және «Зе Эфиопия» деп аталған Эфиопия империясы негізінен амхара және тиграй тайпаларынан тұрған. Бұл солтүстік халықтары ұқсас тіл, мәдениет және дәстүрлерді бөліседі және қазіргі Эфиопияның құрамында тиісінше 24% және 6% құрайды. Теводрос II 1855 жылдан бастап Солтүстік Эфиопияны қайта біріктірді, ал оның ізбасары Йоханнес IV 1880–1889 жылдар аралығында оңтүстік және шығыс аймақтарды – батыс Оромо, Сидама, Гураге, Волайта және басқа да тайпаларды жаулап алу және аннексиялау үшін қатыгез әскери науқандар жүргізді, нәтижесінде қазіргі ұлттық шекаралар қалыптасты. Бұл тарихи естеліктердің әсері бүгінгі күнге дейін сақталып келеді, оңтүстік Оромо аймағындағы «жерді тартып алу» арқылы Оромо емес үстемдіктің билігі және солтүстіктегі амхара мен эфиопиялық сомалилер арасындағы жер мен ресурстар үшін бәсекелестік оны одан әрі күшейтеді. Хайле Селассие басқарған орталықтандырылған Эфиопия империясы 1974 жылғы Эфиопия революциясынан кейін жойылды, оның орнына Менгисту және коммунистік Дерг төңкерілісінен кейін біршама орталықтандырылған марксистік-лениндік жүйе орнатылды. Бұл жүйе Хайле Селассие 1961 жылы Эритреяны аннексиялағаннан кейін бастаған, 1991 жылға дейін жалғасқан әскери науқандарды және 1977/78 жылғы Сомали Огаденін басып кіруіне қарсы күресті де қамтыды. 1991 жылы ТХАМ Дергті таратып, Эфиопия азамат соғысын аяқтады және Эритреяның тәуелсіздігін орнатты. Содан кейін Эфиопия 1995 жылға дейін федералдық принциптер бойынша өтпелі үкімет құрды. 1995 жылғы Эфиопия Конституциясын Эфиопия халықтарының революциялық демократиялық фронты (ЭХРДФ) қабылдады, ол 11 этно-тілдік аймақтық штаттан және 2 жарғылық қаладан тұратын этникалық федерализмді бекітті. Штаттар: Афар; Амхара; Бенишангул-Гумуз; Гамбела; Харари; Оромия; Сомали; Оңтүстік халықтар, ұлттар және халықтар аймағы; Тиграй; Сидама; және Оңтүстік-Батыс Эфиопия. Жарғылық қалалар – елдің астанасы Аддис-Абеба және Дире-Дава. Федералдық құрылымның мақсаты – аймақтық автономияны және өзін-өзі басқарудың белгілі бір деңгейін орнату арқылы тарихи этникалық шиеленістерді жеңілдету болды. 39-баптың 1-тармағында былай делінген: «Кез келген ұлт, ұлттық топ және халық өзін-өзі анықтау құқығына ие, оның ішінде бөліну құқығы да бар». Осылайша, әрбір этникалық аумаққа бөліну құқығы берілді, бұл федерализмді жақтаушылардың тарапынан қолдау тапты, бірақ эфиопиялық национализмді және оның диаспорасын жақтаушылар, әсіресе бұрынғы үстемдік құрған амхаралар арасында наразылық тудырды, олар үкіметтің децентрализацияланатынынан және этникалық шиеленістерге ұшырататынынан қорқынышты. 1995 жылғы жалпы сайлаудан кейін Тиграй Халықтық Азаттық майданының төрағасы Мелес Зенави премьер-министр болып тағайындалды. Оның үкіметі Дергтің коммунистік саясатын өзгертіп, мемлекеттік компанияларды, фермаларды, жерлерді және инвестицияларды жекешелендіруді жеделдетті. Федералистік жүйедегі бұл әлеуметтік-экономикалық және ішінара саяси либерализация, сонымен қатар айтарлықтай шетелдік инвестициялардың қайтаруы экономикалық өсімге алып келді, оның соңғы 9 жылындағы өсім екі таңбалы көрсеткіштерді құрады, одан кейін 2012 жылы Мелес Зенавидің күтпеген өлімі болды. Оның орынбасары Хайлемариам Десаленг билікті иеленді, ол 2015 жылғы сайлауда ғана расталды. Хайлемариамның басшылығымен Тиграй Халықтық Азаттық майданы мен ЭХРДФ 2018 жылға дейін сол саясатты ұстанды, нәтижесінде Эфиопия Африкадағы ең жылдам дамып келе жатқан экономика мәртебесіне ие болды. Мелес көптеген әлеуметтік реформаларды енгізгенімен, 2005 жылғы сайлауға араласу туралы айыптаулармен қатар, саяси және медиалық қысымның деңгейі жоғары болды. Халықтың 6% құрайтын ТХАМ тиграйларға тым жақсы жағдай жасады деп саналды, бұл көпшілік құраған оромолардың (34%) және амхаралардың (27%) наразылығын тудырды, сонымен қатар эфиопиялық сомалилердің (6%) қатысуымен этникалық қақтығыстар да болды.
Ethiopia has always oscillated between centralisation of power, this was accelerated under the 19th century emperors Tewodros II (1855–68) and Yohannes IV (1872–89). This was replicated in modern times under the Stalinist Derg regime, after the fall of the Derg, the federalism introduced in 1991 by the Tigray People’s Liberation Front (TPLF). Historically, the Ethiopian Empire, known as "Abyssinia" and "Ze Etiyopia" called prior to the mid 19th century, consisted mainly of the Amhara and Tigrayans. These are northern people who share a similar language, culture and customs, who now make up c. 24% and 6% respectively of modern Ethiopia. Tewodros II reunified Northern Ethiopia from 1855, while his successor Yohannes IV embarked on a series of brutal military campaigns between 1880–1889 to conquer and annex the southern and eastern regions, namely western Oromo, Sidama, Gurage, Wolayta and other groups, leading largely to the current national borders. These historical memories persist in part, aggravated even today by ‘land grabs’ in the southern Oromo heartland by the ruling non Oromo hegemony and by similar competition for land and resources between the Amhara and Ethiopian Somalis in the North. The centralised Ethiopian Empire under Haile Selassie was abolished following the Ethiopian Revolution, the Mengistu and communist Derg coup of 1974, replaced by an equally centralised Marxist Leninist system, including the continuation of the military campaigns started by Haile Selassie in 1961 against the resistance within Eritrea, annexed in 1961, which persisted until 1991, and against the Somali Ogaden invasion of 1977/78. Following the dissolution of the Derg in 1991, by the TPLF, which ended the Ethiopian Civil War and established independence for Eritrea, Ethiopia formed a transitional government along federal lines which lasted until 1995. The 1995 Constitution of Ethiopia was promulgated by the Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF), which enshrined a form of ethnic based federalism, consisting of 11 ethno linguistically defined regional states and 2 chartered cities. The states are: Afar; Amhara, Benishangul Gumuz; Gambela; Harari; Oromia; Somali; the Southern Nations, Nationalities, and Peoples' Region; Tigray; Sidama; and South West Ethiopia. The chartered cities are Addis Ababa, the country's capital, and Dire Dawa. The federal structure was intended to alleviate the persistent historical ethnic tensions by establishing regional autonomy and a degree of self rule. Article 39, Section 1 states: "Every nation, nationality and people has an unconditional right to self determination including the right to section." Each ethnic territory was thus given the right to secede, which was welcomed by those federally minded but proved controversial amongst supporters of Ethiopian nationalism and its diaspora, especially the previously dominant Amhara, who feared it would decentralise government and induce ethnic tensions. After the 1995 general election, Meles Zenawi, chairman of the Tigray People's Liberation Front, was appointed as Prime Minister. His government reversed the communist policies of the Derg and progressively encouraged privatization of government companies, farms, lands, and investments. This socioeconomic and partial political liberalization within a federalist system, combined with a return of considerable foreign investment led to significant economic growth, double digit in his last 9 years until his sudden death in 2012. His deputy Hailemariam Desalegn, assumed power, which was only confirmed by elections in 2015. Under the leadership of Hailemariam, the Tigray People's Liberation Front and EPRDF maintained the same policies until 2018, earning Ethiopia the status as the fastest growing economy in Africa. While Meles introduced many social reforms, there was still a notable degree of political and media suppression, coupled with allegations of election meddling in 2005. The TPLF, drawn from only 6% of the population, was seen as unduly favourable to Tigrayans, with resentment from the majority Oromos (34%) and Amhara (27%), with ethnic clashes also involving Ethiopian Somalis (6%).
Заң шығарушы билік
Федералды Парламенттік Ассамблея екі палатадан тұрады: Халық өкілдері палатасы (Yehizbtewekayoch Mekir Bet) – 547 мүшеден, бір мандатты сайлау округтерінде бес жылға сайланады; және Федерация палатасы (Yefedereshn Mekir Bet) – 112 мүшеден, әр ұлттан бір мүше және әр миллион халқына бір қосымша өкілден, аймақтық кеңестер тағайындайды, олар оларды өзі сайлауы немесе халық сайлауы арқылы сайлауы мүмкін.
The Federal Parliamentary Assembly has two chambers: the House of People's Representatives (Yehizbtewekayoch Mekir Bet) with 547 members, elected for five year terms in single seat constituencies; and the House of the Federation (Yefedereshn Mekir Bet) with 112 members, one for each nationality, and one additional representative for each one million of its population, designated by the regional councils, which may elect them themselves or through popular elections.
Сот тармағы
Федералды Жоғарғы Соттың президенті мен вице-президенті премьер-министр ұсынады және Халық өкілдерінің Палатасы тағайындайды; басқа федералды судьялар үшін премьер-министр Федералды Соттық Әкімшілік Кеңесі іріктеген үміткерлерді Халық өкілдерінің Палатасына тағайындау үшін жібереді. 2007 жылдың мамыр айында Эфиопия Федералдық соттары Африкадағы үкіметтегі технология саласындағы (TIGA) сыйлығын алды, оны Африка экономикалық комиссиясы (ECA) және Канадтық электрондық саясат ресурстық орталығы (CePRC) табыс етеді. Заңгерлік кәсіпке қатысты, Эфиопия адвокаттар қауымдастығы (бұрынғы Эфиопия адвокаттар алқасы) және Эфиопия әйелдер адвокаттар қауымдастығы (EWLA) сияқты ұйымдар болғанымен, әйелдер сияқты демографиялық топтардың заң саласындағы жағдайы туралы нақты мәлімет жоқ.
The president and vice president of the Federal Supreme Court are recommended by the prime minister and appointed by the House of People's Representatives; for other federal judges, the prime minister submits candidates selected by the Federal Judicial Administrative Council to the House of People's Representatives for appointment. In May 2007, the Ethiopian Federal courts received the Technology in Government in Africa (TIGA) award that is provided by Economic Commission for Africa (ECA) and the Canadian e Policy Resource Center (CePRC). With regard to the legal profession, although organizations such as the Ethiopian Lawyers' Association (formerly the Ethiopian Bar Association) and the Ethiopian Women Lawyers' Association (EWLA) are in existence, there is no clear indication as to how demographic groups, such as women, have fared in the legal field.
Әкімшілік бөлімшелер
Эфиопия 12 этно-тілдік негіздегі аймақтық штатқа және 2 жарғылық қалаға бөлінген. Штаттар: Афар; Амхара, Бенишангул/Гумаз; Гамбела; Харари; Оромия; Сомали; Оңтүстік Эфиопия; Орталық Эфиопия; Тиграй; Сидама; Оңтүстік-Батыс Эфиопия. Жарғылық қалалар – елдің астанасы Аддис-Абеба және Дире-Дава.
Ethiopia is divided into 12 ethno linguistically based regional states and 2 chartered cities. The states are: Afar; Amhara, Benishangul/Gumaz; Gambela; Harari; Oromia; Somali; South Ethiopia; Central Ethiopia; Tigray; Sidama; South West Ethiopia. The chartered cities are Addis Ababa, the country's capital, and Dire Dawa.