Кіріспе

1975 жылы Воле Шойинканың "Өлім және патшаның атты жігіті" пьесасы – Нигерияда отаршылдық кезеңде болған нақты оқиғаға негізделген Воле Шойинканың туындысы: йоруба патшасының атты жігіті колониялық билік тарапынан қадірлі ритуалдық өзін-өзі өлтіруден алға тартылды. Шойинка колониялық биліктің араласуымен қатар, атты жігіттің өзінің өлімге бейімділігіне де күмән келтіреді, бұл қоғамның әдемі тепе-теңдігін бұзатын мәселе тудырады. Шойинка Нигериядан саяси қуғынға ұшыраған кезінде Черчилль колледжінің стипендиаты ретінде Кембриджде осы пьесаны жазды. Ол сонымен қатар пьесаға кіріспе жазып, оны түсінудегі ең ірі жаңылыстарды түсіндірді. Атап айтқанда, бұл пьесаны "мәдениеттердің қақтығысы" ретінде қарастыру дұрыс емес деп мәлімдеді.

Сюжет

Өлім және патшаның аттысы Сойенканың пьесаға негізделген нағыз оқиғаға ден қояды, назарды атаудағы патшаның аттысы – Елесин бейнесіне шоғырландырады. Кейбір йоруба дәстүрлеріне сәйкес, патшаның қазасынан кейін патшаның аттысы, сондай-ақ патшаның иті мен аты ритуалдық түрде өз-өзіне қол жұмсауы тиіс, себебі аттының руы патшаның руының соңғы сапарға шығуына көмектесуде маңызды рөл атқарады. Әйтпесе, патшаның руы жер бетінде адасып, халқына зиян келтіруі мүмкін. Пьесаның бірінші бөлімі осы ритуалдың қадамдарын көрсетеді, ал қуатты, өмірді сүйетін Елесин кейіпкері ритуал басталғанға дейін соңғы күнін той-думанмен өткізеді. Соңғы сәтте жергілікті колониялық әкімші Саймон Пилкинс бұл процеске араласады, колониялық билік бұл әрекетті заңсыз және қажетсіз деп есептейді. Пьесадағы оқиғаның салдары қоғам үшін апатты болады, себебі ритуалдың бұзылуы ғаламның табиғи тәртібін бұзуға алып келеді, соның салдарынан ұжымның әл-ауқаты мен болашағы күмәнді болады. Қоғам Елесинге де, Пилкинске де кінә тағады, оны рухани міндеттерін орындауға тым байланған деп айыптайды. Оқиғалар трагедияға ұласады, Еуропадан медицина оқып оралған Елесиннің ұлы Олунде әкесінің орнына ритуалдық түрде өз-өзіне қол жұмсайды, отбасының абыройын және ғаламның тәртібін қалпына келтіру үшін. Соның нәтижесінде Елесин өзін-өзі өлтіреді, жаны келесі дүниеде ар-ұятсыз өмір сүруге мәжбүр болады. Бұған қоса, жергілікті тұрғындардың сөзі бұл жеткіліксіз болуы мүмкін екенін және әлем қазір "бос кеңістікте адасып бара жатқанын" көрсетеді. Нигерияның тағы бір драматургі Дуро Ладипо осы оқиғаға негізделген "Оба ваджа" ("Патша қайтыс болды") атты пьеса жазған.

Бейімделу

Драматург Бии Банделе режиссерлік еткен (нигериялық тіл білімі маманы Кола Тубосунның йоруба тіліне аударған сценарийімен) және Netflix пен Ebonylife TV бірлесіп түсірген «Elesin Oba, Патшаның аттысы» фильмі 2022 жылдың қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильмде Одунладе Адекола, Шаффи Белло, Браймо, Дейеми Оканлавон, Омовунми Дада, Жиде Косоко, Кевин Уши, Дженни Стид, Марк Элдеркин, Лэнгли Кирквуд, Тайво Ажай Лайсет және Джоке Силва рөлдерін сомдады.