Кіріспе

Неміс генералы Пол Николаус фон Фалькенхорст (17 қаңтар 1885 – 18 маусым 1968) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс генералы және соғыс қылмыскері. Ол 1940 жылы Дания және Норвегияға неміс басқыншылығын жоспарлап, оған басшылық етті, сондай-ақ 1940 жылдан 1944 жылға дейін Норвегияны оккупациялаған кезде неміс әскерлерінің қолбасшысы болды. Соғыстан кейін Фалькенхорст соғыс қылмыстары үшін британдық-норвегиялық әскери трибуналы тарапынан сотталды. Ол 1946 жылы кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Кейіннен жазасы жиырма жылдық түрме жазасына ауыстырылды. Фалькенхорст 1953 жылы босатылып, 1968 жылы қайтыс болды.

Мансап

Фалькенхорст Бреслауда (қазіргі Вроцлав, Польша) дүниеге келген. Ол 1903 жылы әскерге қосылып, Бірінші дүниежүзілік соғыста полк және штаб қызметкері ретінде қызмет етті, соның ішінде Финляндияда да болды. 1919 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін, ол «Фрайкор» жартылай әскери ұйымына, кейін Рейхсверге қосылды. 1935 жылдың 1 шілдесінде ол 3-ші армияның штаб бастығы болып тағайындалды. 1939 жылы Польшаға басып кірген кезде XXI армия корпусына қолбасшылық етті. 1940 жылдың 20 ақпанында Гитлер Фалькенхорстқа Норвегияға шабуыл операциясы «Везерүбунг» құрлықтағы қолбасшысы болатынын хабарлады және оған сол күні сағат 17:00-ге дейін негізгі жоспарды дайындауды тапсырды. Әскери карталар мен схемаларға жүгінуге уақыты болмағандықтан, Фалькенхорст мейманханаға бара жатқанда Норвегияға арналған «Бэдекер» туристік нұсқаулығын сатып алды және ондағы карталар бойынша операция жоспарын жасады. Гитлер оның жоспарын бекітті. «Кригсмарине» (теңіз күштеріне) ауыр зиян келтіргеннен басқа, шабуыл сәтті аяқталды. Одақтас әскерлер неміс шабуылына тойтарыс беруге тырысты, бірақ Фалькенхорст әскерлері оларды елден ығыстырып шығарды. Осы жетістігі үшін ол генерал-полковник (генерал-полковник) шеніне көтерілді. 1940 жылдың желтоқсанынан 1944 жылдың желтоқсанына дейін фон Фалькенхорст Норвегиядағы барлық неміс күштерінің қолбасшысы болды (Wehrmachtbefehlshaber Norwegen). 1942 жылдың желтоқсанында Фалькенхорст қажет болған жағдайда Швецияға басып кіру жоспарын жасады («Полярфукс» операциясы; «Арктикалық түлкі»), ол үшін 10 неміс дивизиясы қажет болды. Фалькенхорст бұл операцияның 10 күнде аяқталады деп есептеді. 1944 жылдың 18 желтоқсанында Фалькенхорст лауазымынан босатылып, «Фюрер резервіне» жіберілді. Оған басқа қызмет тағайындалмады.

Сот және айыптау

Соғыстан кейін Фалькенхорст соғыс ережелерін бұзғаны үшін британдық-норвегиялық бірлескен әскери трибуналда сотталды. Ол тұтқынға алынған коммандостарды атуды талап ететін, «Коммандос бұйрығы» деп белгілі фюрерлік бұйрықты жеткізген болатын. Соттағы дәлелдердің ішінде Фалькенхорсттың командалық құрамы, егер тергеу үшін тірі қалса, «жиырма төрт сағаттан аспауы» тиіс деген бұйрығы да болды. Ол 1942 жылы бұл бұйрықты таратты, содан кейін 1943 жылы қол астындағыларына еске салып, тұтқынға алынған коммандостарды СС-тің барлау қызметіне өлім үшін тапсыруды талап етті. Қорғау тарапы Фалькенхорсттың жоғарыдан келген бұйрыққа бағынып әрекет еткенін мәлімдеді. Ол 1946 жылы сотталып, өлім жазасына кесілді. Свен Хединнің сәтті апелляциясынан кейін үкім 20 жыл түрме жазасына ауыстырылды. Хедин Фалькенхорсттың кешірімге лайық екенін айтты, себебі ол Гитлерді саботаж жасады деген айыппен өлім жазасына кесілген 10 норвегиялық қарсылық қозғалысының мүшелерінің өмірін сақтап қалуға сәтті көндірген еді. Фалькенхорст денсаулығының нашарлауына байланысты 1953 жылғы 23 шілдеде Верл түрмесінен босатылды. 1968 жылы жүрек талмасынан кейін ол Батыс Германиядағы Холзминден қаласында қайтыс болды, онда оның отбасы Төменгі Силезиядан қашқаннан кейін қоныстанған болатын. Ол Холзминден қалалық зиратта жерленген.