Кіріспе

Сент-Эндрю соборы (сондай-ақ Сент-Эндрю англикан соборы деп те аталады) – Австралияның Англикан шіркеуіндегі Сидней Англикан діоцезінің соборлық шіркеуі. Собор Сиднейдің Англикан архиепискобының және Жаңа Оңтүстік Уэльс митрополитінің (қазіргі уақытта 28 мамырдан бастап Қанышқа Раффель) резиденциясы болып табылады. Сидней деканы лауазымын 9 желтоқсан 2021 жылдан бері өте құрметті Сэнди Грант атқарады. Сент-Эндрю евангелистік миссионерлік қызмет атқарады, күн сайын құлшылық қызметтерін өткізеді, оның ішінде апта сайын жазылу қызметі де бар. Соборда хор ұлдар мен ерлерден құралған, олар оқу жылында ән шырқайды, сондай-ақ қоңыраушылар тобы да бар. Атақты түтіктерден жасалған орган жаңартылған және рециталдар мен концерттерде жиі қолданылады. Эдмунд Блэкет Джеймс Хьюм салған негіздерде жобалаған собор 1837-1868 жылдары салынды және 1868 жылы құлшылық қызметтеріне дайын болды, осылайша ол Австралиядағы ең көне собор атанды. Сент-Эндрю қаладағы готикалық жаңғыру сәулетінің ең көрнекті мысалдарының бірі. Джоан Керр соборды "он тоғызыншы ғасырдың ортасында Австралияда Англияны қайта жаңғыртуға ұмтылған отарлық ниеттің тамаша мысалы" деп сипаттады. Собор Сиднейдің орталық бизнес-ауданында, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласының жергілікті басқару аймағындағы Джордж көшесінде, 1400 нөмірде орналасқан. Сент-Эндрю Англикан шіркеуінің мүлік қорына тиесілі. Ол 3 қыркүйек 2004 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіміне енгізілді.

Маккуори мен Гринвей

Губернатор Лаклан Маккуори Сиднейдің орталығындағы үлкен алаңда, маңызды мемлекеттік ғимараттар орналасқан, әсерлі ғимарат салуды жоспарлаған. Ол Сиднейдің үлкен қалаға айналып, үлкен собор қажет болатынын болжады. Сиднейге жалған жасағаны үшін жер аударылған архитектор Фрэнсис Гринвеймен бірге Маккуари 61 метрлік шаршы пішіндес шіркеуді жоспарлады, онда үш жақтан орындықтар мен галереялар ішке қарай қарауы тиіс болған. Іргетас 1819 жылдың 31 тамызында салтанатты түрде қаланды. Алайда, жоспардан бас тартуға дейін тек бірнеше іргетас салынды. Кейіннен, Джордж көшесін үлкен алаңмен бөлінуіне жол бермей, туралау үшін губернатор Бурк басшылығымен дамуды қамтамасыз ету мақсатында ол жылжытылды. Маккуаридің жоспарлары комиссар Бигге колонияға тағайындалғаннан кейін тоқтатылды, ал ұсынылған собордың орнына Сидней шіркеуі ретінде Сент-Джеймс соборы салынды. Брутон Сент-Эндрю соборын қасиеттеуге үлкермеді. Ол 1853 жылы Англияға саяхат барысында қайтыс болды және Кентербери соборында жерленді. Сиднейдің екінші епископы Фредерик Баркер 1868 жылдың 30 қарашасында, Әндір күні аяқталған ғимаратты қасиеттеді. Ашылу салтанатына Австралияның тоғыз епискобының жетісі қатысты. 1874 жылға қарай собор, батыс мұнараларымен бірге, негізінен аяқталды. Ғимараттың сыртқы пішіні аяқталды, ғимарат жиһазбен жабдықталды және ішкі жағынан өзгерістер басталды. Су және желдету жүйесімен байланысты мәселелер анықталды, оларды Блэкет әртүрлі деңгейде шешуге тырысты.

Капитул үйі

1883 жылы епископ Баркердің есімімен синод залын салу үшін алғаш рет қауым үйін салу туралы ұсыныс жасалды. Кафедра мен синод оның құрылысын бірауыздан мақұлдады. Эдмунд Блэкеттің ұлы Сирил Блэкет сәулетші болып тағайындалды. Іргетасы 1885 жылдың 30 қарашасында қаланды және құрылысы 1886 жылы аяқталды. Құрылыс орнының таңдауы шектеулі болды, учаскенің оңтүстік-батыс бұрышы ғана шамалы қолайлы болды. Тіпті ол да шектеулі болды. 1916 жылы Уилтшир мен Дэй қауым үйін кеңейту үшін қосымша құрылыстарды аяқтады. Одан әрі кеңейту туралы талаптар жалғасты, бірақ міндеттің қиындығына байланысты ешқандай шара қабылданбады.

Интерьер

Ішкі кеңістік тік бұрышты готика стилінде үйлесімді композиция құрайды. Ғимарат кішкентай болғанымен, аркада мен люкарнаның пропорциялары, қалыптардың байлығы, көгілдір және қызыл бояумен әшекейленген қазықша төбесінің биіктігі, сондай-ақ кеме тіректерінің айналасындағы кесілген тас жолақтары – Сидней шіркеуінің алғашқы қайраткерлерінің есімдерін сақтайтын сәндік элементтер оған сән-салтанатты түр береді. Құрылыста Сидней құмтасы қолданылған. Ғимараттың алдындағы бөлігі жаңадан қалпына келтірілді, оның едені Гилберт Скотттың жетекшілігімен «Fields of London» компаниясы жасаған Космати стиліндегі мәрмәр және интальио плиткаларымен безендірілген. Ғимараттың қалған бөлігі Митонс компаниясының (Stoke-on-Trent) жасаған қызыл және қара энкаустикалық плиткаларымен, кішкентай интальио суреттерімен жабылған. Рередосты Сиднейдің үшінші епископы, епископ Барри тапсырыс берді. Оны 1886 жылы белгілі готикалық жаңғыру архитекторы Дж. Л. Пирсонның бақылауымен мүсінші Томас Эрп мөлдір, кремі түсті ағылшын алабастрынан қашап жасады. Алғашқыда жасалған үш суреттің тақырыбы: ортада – Расстау, сол жақта – Қайта тірілу, оң жақта – Көкке көтерілу. Екі жағында Мұса мен Илияның бейнелері бейнеленген. 1887 жылы Синодта рередостың реалистік сипатына, әсіресе орталық Расстауға қарсылық білдірілді, оны бейне табыну деп қарастыруға болар еді. Қарсылық білдірушілердің қаражатымен Расстау бейнесі қазіргі Трансфигурация көрінісімен ауыстырылды. Мұсаның екі бейнесі де, Микеланджелоның Римдегі Сан-Пьетро-ин-Винколидегі әйгілі мүсіні сияқты, мүйіздермен бейнеленген, бұл Вульгатадағы қате аудармадан туындаған символдық атрибут. Ғимараттың бастапқы жиһазының көп бөлігі сақталған, олар әртүрлі жылдары жасалған, бірақ көбінесе готика стилінде. Бастапқы хор орындықтары, қара ағылшын еменнен жасалған, әрқайсысы әртүрлі жапырақшалы оюлармен безенген үлкен мак гүлдерімен ерекше көзге түседі. Бұл орындықтар декан Филипп Дженсеннің кезінде алынып тасталған, бірақ ол кеткеннен кейін қайта орнатылды.

Терезелер

Төменгі боялған шыны терезелер – Бирмингемдік Хардман шеберханасының шыныдан жасалған ең алғашқы толық циклдерінің бірі. Олар Джон Хардман Пауэллдің жұмысына тән негізгі түстерді шебер пайдалану, әсем дизайн және оқиғаны көркем жеткізу қабілетін көрсетеді. Терезелер Иса Мәсіхтің өмірі мен оның уағыздарын бейнелейді. Жеті шам мен төрт қабаттан тұратын шығыс терезесі – Мәсіхтің өмірінен, мысалы, Бес мың адамды тойдыру сияқты, апостол Әндір куә болған көріністерді бейнелейтін күрделі композиция. Батыс терезесінде апостолдар қатары орналасқан.

Бағдарлау және қайта бағдарлау

Сент-Эндрю соборы христиан шіркеулеріне тән крест тәрізді пішінде салынған және сенімнің символы болып табылады. Собордың негізгі бөлігі немесе шаңырағы, екі жағында төменгі дәліздермен, трансептпен қиылысады, шығыс жағында дін қызметкерлері мен хор отыратын шанкельді құрайды. Хордың екі жағы дәстүрлі түрде канторис, прецентор немесе кантор жағы, және декани, декан – собордағы жоғары дәрежелі дін қызметкерінің жағы деп аталады. Собор сәулеті және собор схемасын қараңыз. Әдетте соборлар шығыс-батыс осімен бағдарланады, басты есігі батысқа, ал қасиетті орын шығысқа қаратылады. Сент-Эндрю де осы дәстүрді сақтады. Бірақ Джордж көшесі деп аталатын маңызды көше батыс емес, шығыс жағынан өтеді, бұл басты кіреберісті аз қолжетімді етеді. Сондай-ақ, көшеде электр трамвай жүйесі орнатылғанда, шу жиі Қасиетті Тағам қызметін басып тастады. Сондықтан 1941 жылы собордың ішкі бөлігі қайта бағдарланды. Батыс жағына жаңа көтерілген шанкель салынды, батыс есігі жабылды және рередос оның алдына орналастырылды. Шанкельдің барлық ішкі жабдықтары ауыстырылды, рередостың қабырғаға жақын орналасуы қосымша кеңістік жасады. Акустика жақсарды деген пікір болды, бірақ бұл шындыққа жатпайды. Бір жағынан, трамвайлар алыс болғандықтан бұрынғыдай қатты естілмесе, ішкі акустикаға кері әсері айтарлықтай болды және өздерін естіту үшін көптеген хоршылар жұмысқа алынуға тиіс болды. 1999–2000 жылдары бастапқы ішкі орналасуын қалпына келтіру үшін ауқымды консервация және қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде қасиетті орын собордың шығыс жағына орналастырылды. Бұл, өте құрметті Боак Джоббинс діни қызметкерінің басшылығымен іске асырылды. Қайта бағдарлау және консервацияның бөлігі ретінде Уайтли ағзасы солтүстік трансепт галереясынан алынып тасталды, осылайша Хардманның үлкен терезелерінің бірі ашылды, оның ішінде ерекше және біршама даулы Крестке айдалу суреті, собордың ішіндегі жалғыз бейнелеу, сондай-ақ әулиелер Андрей мен Петірдің крестке айдалу суреттері көрінді.

Өзгерістер

Қайырлылық дастарқанының алтарь ретінде жаңылыс түсінілмеуі үшін, күшті евангелиялық епархиялық басшылығы дастарқанды ғибадатханада алдыңғы жағына қоюға және қасиетті тамақ ішетін кезде қажет болмағанда алып тастауға болатындай етіп, оңай жылжымалы болуын шешті, осылайша презентациялар мен музыкалық өнерпаздықтар үшін орын босатылатын еді. Жаңа үстел орнатылды, қарапайым, төртбұрышты және заманауи дизайнмен. Кейбір дәстүрлі англикандықтар әшекейленген ою-өрнектері бар ескі үстелді рередос алдындағы әдеттегі орнында қалдыру керек деп ұсынды. Англиядағы соборларда үлкен өлшемдеріне байланысты екі орында үстелдер болуы жиі кездеседі. Бірақ бұл Сиднейде болмағандықтан, ескі үстелді Рим-католик және көптеген англикан шіркеулерінің "жоғарғы алтарымен" байланыстырып алу қаупімен оны сақтап қалудың орнына, тастап кету туралы шешім қабылданды (Сиднейдегі англикан шіркеуіндегі қасиетті дастарқан ағаштан жасалуы керек және жылжытуға мүмкіндік болуы тиіс). Сонымен қатар, ескі үстелді сақтамаудың басты себебі - оның термиттердің зиян келтіруі, Сидней орталығындағы мәңгілік проблема. Филипп Дженсеннің кеткенінен кейін, бұрынғы хор орындары бұрынғы орнына қайта орнатылды, ал заманауи уақытша орындар қолданылмайды. Бүркіт пішінді рухтық тұғындар қайта орнатылды. "Дөңгелектегі тамақ" деп белгілі жылжымалы "қасиетті үстел" әлі де қолданыста. Собордың құндылықтарының бірі - 1539 жылғы Ұлы Киелі кітап (Генрих VIII әрбір шіркеуде ағылшын тілінде Киелі кітап болуын бұйырған жылға дейін басылған). Ол Ұлыбританияның Нортгемптонширдегі Сент-Эндрю Барнвелл шіркеуі тарапынан Австралияның соғыстан кейінгі Ұлыбританияға көрсеткен жомарттығы үшін алғыс айту ретінде Сент-Эндрюге сыйға тартылды. Рередостың жанында (шыныдан жасалған қоршауда) Киелі кітаптың көрнекті орналасуы Сидней епархиясының Киелі кітапқа, Құдайдың "сөзі" ретінде сенуге берген маңыздылығын көрсетеді. Сидней англикандық теологиясының тәжірибелік руханилыққа қарағанда, Киелі жазбаларды түсінуге баса назар аударуы, кітаптың құрбандықтан басымдығымен расталады.

Жағдай

2003 жылғы 7 шілдедегі жағдай бойынша, физикалық жағдайы жақсы. Археологиялық потенциалы жоғары. 1932 жылы Джон Уайтли жасаған орган солтүстік трансептке орналастырылды. 1950 жылдары аспаптар біріктіріліп, бір консольден ойнатылатын болды, осылайша Австралиядағы ең ірі шіркеу органы құрылды. 1998 жылы органдарды тағы да жетілдіру және канадтық Orgues Létourneau фирмасымен қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Уайтли органы солтүстік трансепт галереясынан алынып тасталды. Letourneau компаниясы қалпына келтірген орган төрт мануалды механикалық жүйеден тұрады, ол қайта құрылған Hill органымен және Уайтли құбырларының ең жақсы бөліктерін қамтиды. Австралиялық және халықаралық органшылардың концерттері әдетте бейсенбі күндері сағат 13:10-да басталып, 30-40 минутқа созылады. Мұндай концерттер 40 жылдан бері өткізіліп келеді.

Қоңыраулар

Сент-Эндрюде Джон Тейлор және компаниясы (Англия, Лоубороу) құйған 12 қоңыраудан тұратын қоңыраулар жиынтығы бар, ол 1965 жылы Эрнест Сэмюэл Триггтің естелігіне арналып орнатылды. Ең ауыр қоңыраудың салмағы 291/4 центнер, ең жеңілі – 61/2 центнер. Оларды әр жексенбі күні таңертең және жаттығу кештері Австралия мен Жаңа Зеландия қоңыраушылар қауымдастығының мүшелері соғып ойнайды.

Мұра тізімі

Собор Сиднейдің сол бөлігіндегі мұраға алынған ғимараттар тобы – Town Hall Group құрамына кіреді. Собордан басқа, топқа Сидней қалалық әкімшілігі (Уилсон мен Бонд жобалаған, 1886–1889 жылдары салынған), Королева Виктория ғимараты (Джордж МакРэй жобалаған, 1893–1898 жылдары салынған), бұрынғы Грешем қонақ үйі (149 Йорк көшесі, Ж. Киркпатрик жобалаған, шамамен 1890 жылы салынған) және бұрынғы Жаңа Оңтүстік Уэльс банкінің (тек фасады), 485 Джордж көшесі (Варни Паркс жобалаған, 1894 жылы салынған) ғимараттары кіреді.

Жаңа Оңтүстік Уэльстің мемлекеттік мұралар тізілімі

2003 жылдың 1 шілдесіне қарай, Сент-Эндрю соборы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы ең әсем готикалық жаңғыру стиліндегі шіркеу ғимараттарының бірі және Сидней англикандық дін өкілдігінің ең маңызды шіркеу ғимараты болып табылады. Бұл ғимарат Колонияның мұратын бейнелейді және құрылысы кезінде де, одан кейін де Сидней өмірінің орталық нүктесі болды. Собордың құрылысын аяқтау шіркеу үшін де, Сидней қаласы үшін де зор жетістікке айналды. Ғимараттың рухани маңызы англикандықтар үшін де, жалпы қоғам үшін де өте жоғары. Ол көптеген маңызды шаралар үшін "Мемлекеттік" шіркеу ретінде танылды. Ғимараттар тобының эстетикалық құндылығы жоғары, себебі олар шеберлікпен жасалған және әр детальге назар аударылған құрылымдардан тұрады. Собордың ішкі кеңістігінің эстетикалық құндылығы жоғары, тіпті өзгертілген түрінде де, ол бастапқы жиһаздардың көп бөлігін, соның ішінде Хилл ағзасын сақтайды. Соборда құрылыс кезінде орнатылған, өте әдемі және маңызды боялған шыны терезелер жиынтығы бар. Собор тарихи маңызы бар, өйткені ол Англикан шіркеуінің өсуін, англикандық діннің өзгерістерін және оның көрнекті шіркеу және қоғам қайраткерлерімен байланысын көрсетеді. Сент-Эндрю Австралияның Ұлттық мұра қорының тізімінде ұлттық маңызы бар ғимарат ретінде сақталған.