Кіріспе
Сент-Эндрю шіркеуі – Канаданың Онтарио провинциясы, Торонто қаласының орталық бөлігінде, Кинг-стрит-Уэст және Симко-стрит көшелерінің қиылысында орналасқан тарихи пресвитериан шіркеуі. Оны Уильям Джордж Сторм романдық жаңғырту стилінде жобалап, 1876 жылы құрылысын аяқтаған.
Тарих
Қауым 1830 жылы Йорк қаласында Шотландия шіркеуінің алғашқы қауымы ретінде құрылды. Алғашқы шіркеу ғимараты Чирч-стрит пен Аделаида-стриттің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Оны Джон Эварт жобалаған. 1843 жылы Шотландиядағы Пресвитериан шіркеуінің бөлінуінен кейін, еркін шіркеу қозғалысын қолдаған қауымның бір бөлігі келесі жазда Сент-Эндрюді тастап, Нокс Пресвитериан шіркеуін құрды. Олармен бірге 1834 жылдан бері бөлек болған топ (пастор Джеймс Харрис басқаратын) де қосылды. Алғашқы шіркеу ғимараты уақыт өте келе тым кішкентай болып қалды, сондықтан 1876 жылдың 13 ақпанында Сент-Эндрю қазіргі орнына – Король және Симкоу көшелерінің оңтүстік-шығыс бұрышына (Университет даңғылынан батысқа қарай және Сент-Эндрю метро стансасының жанында, шіркеу атымен аталған) көшірілді. Бұл батысқа қарай көшуге қауым ішінде наразылық болды және қауым екіге бөлінді. Бір топ (403 мүшеден 62-сі) ескі ғимаратта қалды, ол Ескі Сент-Эндрю деп аталды. 1878 жылы бұл топ жақын маңдағы Джарвис көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшіп барды. Олар 1951 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін Вестминстер (бұрын Йорквилл Пресвитериан) және Орталық (бұрынғы Методист) шіркеулерімен бірігіп, 117 Блур-стрит-Истте Сент-Эндрю Біріккен шіркеуін құрды. Джарвис көшесіндегі шіркеу ғимараты басқа конфессияға сатылып, Санкт-Андрей евангелистік лютеран шіркеуіне айналды. Негізгі қауым 1876 жылы Жаңа Сент-Эндрю деп аталған жаңа Романдық жаңарту стиліндегі шіркеуге көшіп барды. Бұл ғимаратты Торонтоның танымал сәулетшісі Уильям Джордж Сторм жобалаған. Ол Торонтодағы орталық Пресвитериан шіркеуі болды және 1906 жылы кеңейтіліп, жаңартылды. Шіркеу әсіресе белгілі шешен пастор Д. Дж. Макдоннеллдің (1870–1896) басшылығымен дамыды, ол шіркеуді белсенді әлеуметтік қызметке итермеледі және 1876 жылы ересь сот процесінің орталығы болды (жақында құрылған Канада Пресвитериан шіркеуіндегі шағын оқиға). Осылайша, Кинг және Симкоу көшелерінің қиылысы Торонто қоғамының төрт бөлігінің бірін – құтқарылуды бейнелейді деп есептелді. Басқалары: Заң шығару – вице-губернатордың резиденциясы; Білім – Жоғарғы Канада колледжінің алғашқы үйі; және тәлкеу – таверна. Қауым 1925 жылы көптеген Канада Пресвитериан шіркеулерінің Біріккен шіркеуге қосылуына қарсы күрескендердің бірі болды. Сент-Эндрю қауымы, пастор доктор Стюарт С. Паркердің басшылығымен, жаңа шіркеуге қосылуға қарсы 94% (19 733) дауыс берді. 1925 жылдың маусымында Сент-Эндрюде Канаданың басқа Пресвитериан шіркеулерінің өкілдері «Конгресс» үшін және Пресвитериан шіркеуінің жалғасуының Бас ассамблеясы үшін жиналды. Осы кезеңде 73 Симкоу көшесі шіркеу одағына қарсы топтың – Пресвитериан шіркеу қауымдастығының пошталық мекенжайы ретінде қолданыла бастады. ХХ ғасырдың соңында шіркеудің орталықтағы орны Сент-Эндрю үшін қиындық туғызды, себебі бұл аймақ көбінесе өнеркәсіптік аймаққа айналды, ал кейіннен қаладағы ең кедейлердің бірі болды. Шіркеудің жамағаттары көбінесе солтүстікке қарай жылды. Сондықтан шіркеуді қайтадан көшіру туралы көптеген талқылаулар болды, бірақ әр жолы қауым сол жерде қалуға дауыс берді. Ақырында, 1970 және 1980 жылдары орталықтың қайта жаңғыруы 1963 жылы жақын маңдағы Университет даңғылында Сент-Эндрю метро станциясының ашылуымен басталды. Аймақтың одан әрі дамуы, соның ішінде Симко және Кинг көшелерінің оңтүстік-батыс бұрышында Рой Томсон залының салынуы, ауданды өзгертті және шіркеу қайтадан гүлденуде. Аудандағы жаңа ғимараттардан әуе құқығын алғаннан кейін оңтүстік жағында кең ауқымды қайта құру жұмыстары жүргізілді, соның ішінде қауым алғашқы үш қабатты сақтап қалған жаңа кондоминиум мұнарасы салынды. Мүлік (үй мен шіркеу ғимаратынан тұрады) 1981 жылдың 10 тамызынан бастап Онтарио мұра туралы заңының IV бөлігіне сәйкес тіркелді. Сондай-ақ, 1981 жылдың шілдесінен бастап мұражайға мұражайдық жеңілдік берілді. Тіркеуде ғимарат 1875 жылы Уильям Сторм жобалағаны және 1907 жылы Карри, Спроат және Рольф өзгертулер енгізгені көрсетілген. Қауым кедейлерге көмек көрсетуде жетекшілік етіп келеді, «Салқыннан» жобасын (танымал автор Стиви Камерон үйлестіреді) және пансионаттарға көмек көрсету қызметін ұйымдастырды, сондай-ақ Канада Пресвитериан шіркеуінің Евангелистік залымен байланыста. Қауым шотландтық тамырымен байланысын сақтап келеді. 2005 жылдың наурыз айында қауым құрылғанына 175 жыл толуын атап өту үшін Шотландия шіркеуінің модераторы доктор Элисон Эллиот мерейтойлық лекция оқыды. 48-ші жоғарғы жерлер полкі қауыммен тығыз байланыста, ал полктің мұражайы шіркеудің жертөлесінде орналасқан. Мұражайда полк киім-кешектері, медальдар, фотосуреттер, қару-жарақ және басқа да заттар бар. 1959 жылы құрылған мұражай 1997 жылы қазіргі орнына көшірілді.