Кіріспе

Біріккен Штаттар армиясының генералы, саясаткер (1836–1881)

Хью Джадсон Килпатрик (14 қаңтар 1836 – 4 желтоқсан 1881) – Америка Азамат соғысы кезінде Біріккен Штаттар армиясының офицері, бригада генералы шеніне жеткен. Кейін ол Чилиде АҚШ елшісі және АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға сәтсіз кандидат болды. "Килкавалерия" (немесе "Қырғын атты") деген лақап атпен белгілі болған Килпатрик, шайқаста қол астындағы сарбаздардың өмірін ойсыз құрбан ететін тактика қолданғаны үшін мақталып, сонымен бірге үйлерін және қалаларын қиратқан оңтүстік халқының жек көруіне іліккен.

Ерте өмір

Хью Джадсон Килпатрик, көбінесе Джадсон Килпатрик деп аталатын, полковник Саймон Килпатрик пен Джулия Уикхэмтің төртінші баласы, Нью-Джерси штатының Декертаун (қазіргі Суссекс қаласы) жанындағы Уантедж округіндегі отбасылық шаруа қожалығында дүниеге келді.

Азаматтық соғыс

Килпатрик 1861 жылы Соғыс басталғаннан кейін АҚШ Әскери академиясын бітіріп, 1-ші АҚШ артиллериясының екінші лейтенанты болып тағайындалды. Үш күн ішінде ол 5-ші Нью-Йорк жұмыскерлік полкінің ("Дюрие зуавтары") капитаны болды. Килпатрик – Азамат соғысында жараланған АҚШ армиясының алғашқы офицері. Ол 1861 жылдың 10 маусымында Биг-Бетель шайқасында ротаға басшылық еткенде, шашыранды оқтан жамбасына жара алды. Феликс Агнус шайқаста жараланғаннан кейін оның өмірін сақтап қалды. 25 қыркүйекте ол 2-ші Нью-Йорк атты әскер полкінің подполковнигі болды, оны құруға көмектесті, және осы атты әскер оған атақ пен жамандық әкелді. Бастапқыда подполковник Килпатрикке берілген тапсырмалар тыныш болды, ол штабта және ұсақ атты әскер шайқастарында қызмет етті. Бұл 1862 жылдың тамызындағы екінші Булл-Ран шайқасында өзгерді. Ол науқанның басында Вирджиния орталық темір жолына шабуыл жасады, содан кейін шайқастың алғашқы кешінде атты әскерге қараңғыда шабуыл жасауға бұйрық берді, нәтижесінде толық эскадрон сарбазын жоғалтты. Дегенмен, ол 6 желтоқсанда полковник болып тағайындалды. Килпатрик агрессивті, батыл, амбициялы және жолғалмалы болды. Ол жиырмадан ассан шағында саяси ықпалды пайдаланып, жол ашудың шебері еді. Оның сарбаздары оның мінез-құлқына, адамдар мен жылқыларды шаршатуға және өзін-өзі құрбан ететін атты әскерге шабуыл жасауға дайындығына риза болмады. (1850 жылдары соғысқа енгізілген ұңғылы мылтықтар тарихи атты әскерді көбінесе өткен заманға жатқызып жіберді. Атты әскердің рөлі көбінесе күзетуге, шабуыл жасауға, барлауға және ақпарат жинауға дейін азая түсті.) Оның сарбаздары Килпатрикке "Атты әскерді өлтір" деген лақап ат қойды. Оның армиядағы басқалармен де жаман қарым-қатынасы болды. Оның лагерьлері нашар күтілген және көбінесе оған келіп-кетіп жүретін әйелдерге толы болды, тіпті Килпатрик өзі де оларға барып тұратын. Ол 1862 жылы сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыпталып, тұтқынға алынды, қарсыластардың тауарларын жеке пайдаға сатқандығы айыпталды. Ол Вашингтон қаласында мас күйде болғаны үшін және командасы үшін аттар сатып алу кезінде пара алғаны үшін тағы да түрмеге жабылды. 1863 жылдың ақпанында генерал-майор Джозеф Хукер Потомак армиясында генерал-майор Джордж Стоунмен басқаратын атты әскер корпусын құрды. Килпатрик 1-ші бригаданың 2-ші дивизиясының қолбасшылығын қабылдады. Мамыр айында Канселлзвилл шайқасында Стоунменнің атты әскеріне генерал Роберт Лидің армиясының артына тереңінен өтіп, темір жолдар мен жабдықтауларды жоюға бұйрық берілді. Килпатрик солай істеді. Корпус Лидің назарын аударуды күткендей нәтиже бермесе де, Килпатрик 1863 жылғы Стоунменнің шабуылында вагондарды басып алу, көпірлерді өртеу және Лидің айналасын, Вирджиния штатының Ричмонд қаласының шетіне дейін айналып өту арқылы атаққа ие болды.

Геттисбург шайқасы

Геттисбург науқанының басында, 9 маусымда 1863 жылы Килпатрик Брэнди стансасында соғысты, бұл соғыстың ең ірі атты әскер шайқасы болды. Ол 27 жасында 13 маусымда бригада генералы атағын алды, Олди мен Аппервиллде шайқасты және Геттисбург шайқасы басталар алдында үш күн бұрын дивизияны басқаруға тағайындалды. 21 маусымда ол Аппервиллде тұтқындалды, бірақ тез құтқарылды және сол күні Солтүстік Каролинаның 5-ші атты әскерінің жараланған командирін құтқару үшін өмірін қауіпке тікті. 30 маусымда ол Пенсильвания штатының Хановер қаласында Дж.Е.Б. Стюарттың атты әскерімен қысқаша қақтығысты, бірақ ақпарат жинау міндетін орындаудың орнына Стюартты қуумен айналысты. Геттисбург шайқасының екінші күні, 1863 жылдың 2 шілдесінде Килпатриктің дивизиясы Уэйд Хэмптонға қарсы Хантерстаун қаласынан солтүстік-шығысқа қарай бес шақырым жерде шайқасты. Содан кейін ол түнге оңтүстік-шығыстағы "Екі тавернада" орналасты. Оның бригада командирлерінің бірі, бригада генералы Джордж А. Кастерге келесі күні Стюарттың атты әскеріне қарсы шабуылға шығу үшін бригада генералы Дэвид МакМ. Грегг дивизиясына қосылуға бұйрық берілді, сондықтан Килпатрик бір бригадамен қалды. 3 шілдеде Пикеттің шабуылынан кейін армия командирі генерал-майор Джордж Г. Мид және атты әскер корпусының командирі Альфред Плесонтон оған Литл Раунд Топтан батысқа қарай Конфедерацияның оң фланкіндегі генерал-лейтенант Джеймс Лонгстриттің корпусының жаяу әскерлік позицияларына қарсы атты әскер шабуылын жасауды бұйырды. Килпатриктің жалғыз бригада командирі, бригада генералы Илон Дж. Фарнсворт мұндай қадамның нәтижесіз екеніне қарсылық көрсетті. Килпатрик оның батылдығына күдік келтіріп, оған шабуылға бастауға батылдық берді: «Егер сен шабуыл жасаудан қорқатын болсаң, мен өзім бастаймын». Фарнсворт немерелікпен бұйрыққа бағынды. Ол шабуыл кезінде қаза тауып, бригадасы ауыр шығынға ұшырады. Килпатрик және қалған атты әскер Лидің Вирджинияға қайтып келе жатқанда оны қуды және мазалады. Сол күзде ол Раппанок өзенінде Конфедерацияның «Сателлит» және «Релианс» атқыш кемелерін жою экспедициясына қатысып, оларға шабуыл жасап, экипаждарын сәтті тұтқынға алды.

Дальгрен ісі

1864 жылдың көктемінде генерал-лейтенант Улисс С. Гранттың құрлықтағы науқаны басталар алдында Килпатрик Ричмондқа және Вирджиния түбегіне шабуыл жасады, Бель-Айл мен Либби түрмелерінде ұсталған Одақтың әскери тұтқындарын босатуды үміттене отырып. 28 ақпанда Килпатрик өзінің дивизиясын алып, Роберт Лидің қанатына жасырын түрде шабуылдап, Ричмондқа қарай оңтүстікке бет бұрды. 1 наурызда олар қаладан 5 миль қашықтықта болды. Бірақ қаланың қорғанысы тым күшті болды, және Конфедерация әскерінің көптеген отряды, соның ішінде Солтүстік Вирджиния армиясынан келген генерал Уэйд Хэмптонның сарбаздары, олардың соңынан қуып жете берді. Ричмондқа жетпегендіктен және Потомак армиясына қайта орала алмағандықтан, Килпатрик Бен Батлердің Джеймс армиясы орналасқан Вирджиния түбегіне қарай бұрылуға шешім қабылдады. Осы уақытта генерал Ульрик Дальгреннің бригадасы (негізгі күштен бөлініп) Джеймс өзенінен өте алмағанын білгенде, қатты алаңдады. Ақырында 300 сарбазы лагерьге келді, ал Дальгрен мен қалғандары із-түзсіз жоғалып кетті. Тірі қалғандар Ричмонд маңындағы ауылдарды қараңғыда және қыраулы боранында аралап, жау әскері мен жаушыл азаматтармен толы орманды кезіп, қорқынышты сапар жасағанын айтты. Бір құл Дальгрен мен онымен бірге жүрген 200 атты әскерге Джеймс өзенінің суы аз және оны аттап өтуге болатын жерді көрсеткен еді. Олар сол жерге жеткенде, өзеннің суы көтеріліп, тасыған. Алданып қалғанына сенген Дальгрен құлды асып өлтіруге бұйырды. Олар солтүстікке қайтып, Килпатрикті жоғалтып, жау территориясында жалғыз қалды. Сарбаздар Матапони өзеніне дейін соғысып, өтіп, қауіптен құтылғандай болды, бірақ қараңғыда Конфедерацияның тұзағына түсіп қалды. Дальгрен көптеген сарбаздарымен бірге атып өлтірілді, ал қалғандары тұтқынға алынды. Оның денесі кейін Ричмондта соғыс трофесі ретінде қойылды. Дальгреннің өлімінен кейін көп ұзамай оның денесінде табылған қағаздар экспедицияның мақсатын көрсетті, ол Ричмондты өртеп, тонап, Джефферсон Дэвисті және бүкіл Конфедерация кабинетін өлтіруді көздегенін көрсетті. Шабуыл нәтижесінде 324 атты әскер қаза тауып, жараланды, ал 1000-нан астамы тұтқынға алынды. Килпатриктің сарбаздары Ричмондтың шетінде қиратулар жасап, темекі қоймаларын, қайықтарды, теміржол вагондарын және рельстерін, сондай-ақ басқа да инфрақұрылымды жойды. Олар сондай-ақ үйлер мен басқа да ғимараттардың ішінде және айналасында көптеген жарнамаларды таратып, АҚШ-қа адалдық ант берген кез келген оңтүстік азаматқа рақымшылық ұсынды. Рейд кезінде Ричмондтың провист маршалы Джон Х. Виндер Ричмонд Либби түрмесінде ұсталған Одақтың әскери тұтқындары қашып кетуі мүмкін деп алаңдап, олар қашып кетуге тырысса жарылатындай етіп, ғимараттың астына оқ-дәрі қоюға бұйырды. Дальгрен құжаттарының жариялануы халықаралық дау тудырды. Генерал Брэкстон Брэгг бұл құжаттарды "адамгершіліксіз" деп айыптады, ал Конфедерацияның соғыс хатшысы Джеймс Седдон Одақ тұтқындарын асып тастауды ұсынды. Роберт Ли олардың қорқынышты құжат екенін мойындады, бірақ нақты қиратулар болмағанын және құжаттар жалған болуы мүмкін екенін айтып, сабырлы болуға шақырды. Сонымен қатар, Ли Потомак армиясы тұтқындаған кейбір Конфедерация партизандарын асып өлтіруді қарастырып жатқанын білгендіктен, Дальгреннің сарбаздарын өлтіру тізбекті реакцияны бастауы мүмкін деп уайымдады. Конфедерация генералы Джордж Мидке бейтарап ту астында құжаттарды жіберіп, түсіндірме сұрады. Мид Вашингтоннан немесе армиядан ешкімнің өртеп жіберу немесе өлтіру туралы бұйрық бермегенін жазды. Осы уақытта солтүстік және оңтүстік газеттері мен саясаткерлері бір-біріне шабуыл жасады. Біріншісі Ульрик Дальгреннің мәйітін ойын-сауық ретінде пайдалануды айыптады, ал екіншісі Линкольн үкіметін Вирджиния азаматтарын кемсітусіз тонау және өлтіруді қалайды деп айыптады, соның ішінде Килпатрик Одақ тұтқындаларын босатып, Ричмонд әйелдеріне жібергісі келді деген де болды. Солтүстіктегі газеттер де шабуылдың салдарынан болған қиратуды мақтап, Вирджинияның қираған жағдайын сипаттаудан ләззат алды. Бен Батлердің Монро фортындағы базасына жеткеннен кейін Килпатриктің сарбаздары кемемен Вашингтонға оралды. Олар Потомак армиясына қайта қосылғаннан бұрын Александрияда (Вирджиния) бірнеше күн демалыс алғанда да қиындықтар туды. Қала афроамерикалық әскерлермен гарнизондық түрде бекітілген, және бірі атты әскерге жолда кездесіп, тек қызметте жүрген адамдарға ғана атпен көлік жүруге рұқсат етілгенін айтты. Бұл сарбаз қара нәсілді адамнан бұйрық алуды қорлағандықтан, ол бірден қылышымен оны құлатты. Килпатриктің дивизиясы Рапидан өзеніне дереу аттануға мәжбүр етіліп, демалыс алмай және жаңа форма киімдерін алмастан жазаланды. "Килпатрик-Дальгрен" экспедициясы соншалықты сәтсіздікке ұшырағандықтан, Килпатрик енді Шығыс театрында қабылданбады. Ол генерал-майор Уильям Текумсе Шерманның басқаруымен Камберленд армиясының кавалерия корпусының 3-ші дивизиясын басқару үшін батысқа ауыстырылды.

Грузия мен Каролина арқылы соңғы науқандар

1864 жылы Джадсон Килпатрикті бағалай келе, Шерман: "Килпатрик – тозақтың ақымағы екенін білемін, бірақ осындай адамды осы жорықтағы атты әскерімнің басына қойғым келеді" деді. 1864 жылдың мамыр айынан бастап Килпатрик Атланта науқанына қатысты. 13 мамырда Ресака шайқасында ол жамбасынан ауыр жарақат алды және жарақатының салдарынан шілде айының соңына дейін шайқасқа қатыса алмады. Ол Конфедерацияның тылында шабуылдар жасап, теміржолдарды қиратып, бірде Атлантадағы жаудың қоршауын толық айналып өтті. Оның дивизиясы 1864 жылдың 31 тамызындағы Джонсборо шайқасында маңызды рөл атқарды. Килпатрик Шерманмен бірге Теңізге Саваннаға, содан кейін Каролина науқанында солтүстікке қарай жорық жасады. Ол оңтүстіктік мүлікті жоюдан ләззат алды. Екі рет оның қатыгез мінезі оны жаңылдырды: генерал-майор Уэйд Хэмптон басқаратын Конфедерация атты әскері, оның Колумбия арқылы өтеген кезде танысқан Мари Бузермен төсекте жатқанда, оның лагеріне шабуыл жасады. Монро қиылысындағы шайқаста әскері қайта құрылғанға дейін ол іш киімінде қашып, өмірін сақтап қалды. Килпатрик Айкен қаласына беттеді, онда Джозеф Уилердің басқаруындағы әскерлермен шайқасты. Килпатрик шайқаста жеңіліп, Монморенсидегі қорғанысына қайта шегінді. 1865 жылдың 13 сәуірінде Килпатрикке Уилердің кавалериясынан шыққан, мас екендігі айтылған Техас атты әскерінің лейтенанты атысты, ол өзінің аты Роберт Уолш екенін мәлімдеді. Уолш генерал мен оның штабына револьверінен алты рет атып, ал Ралидің азаматтары, қала бірнеше күн бұрын берілгенін еске алып, оны тоқтатуға өтінді. Ұзақ сораудан кейін Килпатрик әскерлеріне Уолшты әйелдердің көзінен алып, дарға асуға бұйрық берді. Килпатрик генерал-майор Уильям Т. Шерманмен бірге 1865 жылдың 17 сәуірінде Солтүстік Каролина штатының Дурхам қаласының жанындағы Беннет Плейсте өткен капитуляция келіссөздеріне қатысты. Кейін Килпатрик 1865 жылдың сәуірінен маусым айына дейін Миссисипи әскери округіндегі кавалерия корпусының дивизиясын басқарды және 1865 жылдың 18 маусымында еріктілердің генерал-майорына өкіметтік лауазымға көтерілді. 1865 жылдың 1 желтоқсанында ол әскерден кетті.

Кейінгі өмірі

Килпатрик АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің ертедегі мүшесі болды, бұл одақтың қарулы күштерінде қызмет еткен офицерлер мен олардың ұрпақтарынан құралған әскери қоғам. Ол 1865 жылғы 1 қарашада Пенсильвания Командириясында Бірінші сыныпты серік болып сайланды және оған 63 нөмір тағайындалды. Килпатрик республикашыл саясаткер ретінде белсенділік танытты және 1880 жылы Нью-Джерси штатынан АҚШ Конгресіне сайлауға түсіп, сәтсіз аяқтады. 1865 жылғы қарашада президент Эндрю Джонсон Килпатрикті Чилидегі өкілдік етуші министр етіп тағайындады. Бұл тағайындаумен бірге Килпатриктің пара алу айыбымен тұтқындалған республикашылдар тізіміне енгені де жарияланды. Президент Грант оны министр лауазымында қалдырды. Чилидегі АҚШ министрі ретінде Килпатрик 1866 жылғы Вальпараисо бомбалауынан кейін Чинча аралдары соғысының қатысушылары арасындағы дауды бітістіруге тырысты. Бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды, себебі испан адмиралы Мендес Нунестің басты талабы – тұтқынға алынған «Ковадонга» кемесін қайтару болды. Килпатрик американдық теңіз күштерінің командирі Джон Роджерске портты қорғауға және испан флотына шабуыл жасауға бұйрық берді. Адмирал Мендес Нунез былай деп жауап берді: «Мен [АҚШ кемелерін] батыруға мәжбүр болам, себебі егер менде бір кеме болса да, бомбалауды жалғастырамын. Испания, королева және мен кемесіз құрметке, құрметсіз кемелерге қарағанда артық көреміз». ("España prefiere honra sin barcos a barcos sin honra.") Килпатрик 1870 жылы елге қайтарылды. 1865 жылғы тағайындама саяси келісімнің нәтижесі болған сияқты. Килпатрик Нью-Джерси губернаторы лауазымына республикашылдардың үміткері болған, бірақ Маркус Уордтан жеңіліс тапты. Уордқа көмектескені үшін Килпатрик Чилидегі лауазыммен марапатталды. Грант әкімшілігі оны елге шақыртқандықтан, Килпатрик 1872 жылғы президенттік сайлауда Хорас Грилиді қолдады. 1876 жылы Килпатрик қайтадан республикашылдардың қатарына қосылып, Рутерфорд Б. Хейзді президенттікке қолдады. Чилиде ол екінші әйелі Луиза Фернандес де Вальдивиесоға үйленді, ол 1836-1928 жылдары өмір сүрген, 17 ғасырда Оңтүстік Америкаға көшіп келген испан тегінің бай отбасының мүшесі болды. Олардың екі қызы болды: Джулия Мерседес Килпатрик (1867 жылғы 6 қарашада Сантьяго, Чилиде туған) және Лора Дельфин Килпатрик (1874–1956). 1881 жылғы наурыз айында Килпатриктің Нью-Джерсидегі республикашылдарға көрсеткен қызметінің және палатаға сайлауда жеңілгені үшін берілген жұбаныш сыйлығы ретінде президент Джеймс Гарфилд оны Чилидегі өкілдік етуші министр лауазымына қайта тағайындады. Ол Чили астанасы Сантьягоға келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Оның мәйіті 1887 жылы АҚШ-қа қайтарылды және Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласындағы Вест-Пойнт зиратында жерленді. Килпатрик екі пьесаның авторы: «Аллатуна: Бес актідегі тарихи және әскери драма» (1875) және «Көк пен сұр: немесе соғыс – тозақ» (өлімнен кейін, 1930).

Мұра

Панама каналының Атлантикалық жағында орналасқан Форт-Шермандағы Килпатрик батареясы Джадсон Килпатрик есімімен аталды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемесі оның құрметіне аталған. Азамат соғысының Одақ ардагерлерінің ұлдарының No. 7 Джадсон Килпатрик лагері 2021 жылдың қыркүйек айында Солтүстік Каролина штатының Кэри қаласында құрылды. Лагерь генералдың құрметіне аталды.