Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исландияның премьер-министрі (1877–1935)
Prime Minister of Iceland (1877–1935)
Йон Торлаксон (3 наурыз 1877 – 20 наурыз 1935) 1926 жылғы 8 шілдеден 1927 жылғы 28 тамызға дейін Исландияның премьер-министрі болды. Ол 1929 жылы Либералдық партиямен бірігіп, Тәуелсіздік партиясын құрған Консервативтік партияның (Íhaldsflokkurinn) жалғыз жетекшісі және 1933 жылдан өліміне дейін Рейкьявик қаласының мэрі қызметін атқарды.
Jón Þorláksson (3 March 1877 – 20 March 1935) was prime minister of Iceland from 8 July 1926 to 28 August 1927. He was the only leader of the Conservative Party (Íhaldsflokkurinn) which merged with the Liberal Party to form the Independence Party in 1929, and the Mayor of Reykjavík from 1933 to his death.
Мансап
Йон Торлаксон (көбінесе Торлаксон деп жазылады) Исландияның солтүстік-батысындағы Хунаватнссысла аймағындағы Вестурхопшолар шаруа қожалығында дүниеге келген шаруаның ұлы болды. Ол және оның екі әпкесі мен бір інісі ерекше қабілеттермен ерекшеленді. Мысалы, оның әпкесі Бьёрг Торлаксдотир 1926 жылы Сорбонна университетінен докторлық диплом алған алғашқы исландиялық әйел болды. Йон Торлаксон 1897 жылы Рейкьявик қаласындағы Меннтасколинн мектебін үздік бітіріп, сол мектептегі студенттер арасындағы ең жоғары нәтиже көрсеткішіне қол жеткізді. Ол Копенгагендегі Политехникалық колледжде (кейін Дания Техникалық университеті) азаматтық инженерия мамандығын оқып, 1903 жылы бітірді. 1905 жылы Исландияның бас инженері болып тағайындалды және келесі 12 жылда елдегі жолдар мен көпірлердің салынуын қадағалады, сонымен қатар гидроэлектр станцияларын салуды және Исландияның мол жылу ресурстарын үйлерді жылыту үшін пайдалануды қолдады (және оның құрылысына көмектесті). 1917 жылы Йон лауазымынан кетіп, құрылыс материалдарын импорттаумен айналысатын компания құрды, бірақ сонымен қатар бірнеше жобада тәуелсіз инженер ретінде жұмыс істеді. 1921 жылы парламентке, жаңадан құрылған социалистік партияға қарсы тізім бойынша сайланды. Халыққа одан көп танымал болмаса да, ол көп ұзамай парламенттегі консервативтік және либертариандық бағытты ұстанатын топтың жетекшісіне айналып, 1924 жылы Консервативтік партияны құрды. 1924 жылы Консервативтік партия құрған үкіметте Исландияның қаржы министрі болды, 1925 жылы исландиялық кронаның құнын көтерді, дәл сол кезде Уинстон Черчилль фунт стерлингтің құнын көтергендей. 1926 жылы премьер-министр Йон Магнуссонның күрт қайтыс болуына байланысты ол премьер-министр де болды. 1927 жылғы парламент сайлауларында Консервативтік партия жеңілгеннен кейін Йон Торлаксон оппозицияның жетекшісі атанды. Ол 1929 жылы Консервативтік партия мен шағын Либералдық партияның бірігуі нәтижесінде құрылған Тәуелсіздік партиясының алғашқы төрағасы болды. 1932 жылдың желтоқсанында Рейкьявик қаласының мэрі болып сайланды. Денсаулығының нашарлауына байланысты 1934 жылы Тәуелсіздік партиясының төрағасы лауазымынан кетіп, бір жылдан кейін дүние салды. Ол үйленген және екі асырап алған қызы болған.
Jón Þorláksson (usually transcribed Thorlaksson) was a farmer's son, from Vesturhópshólar in Húnavatnssýsla in the northwest of Iceland. He and his two sisters and one brother were unusually gifted. One of his sisters, Björg Þorláksdóttir, was for example the first Icelandic woman to receive a doctorate, from the Sorbonne in 1926. Jón Þorláksson graduated from Menntaskólinn í Reykjavík in 1897, highest in his class and with the best results ever given to a student at that school. He studied civil engineering at the Polytechnic College in Copenhagen (later the Danish Technical University), graduating in 1903. In 1905, he became Iceland's Chief Engineer, overseeing in the next 12 years the construction of roads and bridges in the country, and advocating (and helping to build) hydroelectric power plants and the use of Iceland's ample resources of thermal power to heat houses. Jón resigned from his office in 1917, starting a company which imported building materials, but also working as an independent engineer on several projects. He was elected to the parliament in 1921, on a list opposed to the nascent socialist party. Respected rather than popular, he soon became the leader of the conservative and libertarian elements in the parliament, founding in 1924 the Conservative Party. Jón Þorláksson became Minister of Finance of Iceland in the government formed by the Conservative Party in 1924, raising the value of the Icelandic crown in 1925, very much as Winston Churchill raised the value of the pound at the same time. Upon the sudden death of Prime Minister Jón Magnússon in 1926, he became Prime Minister as well. After the defeat of the Conservative Party in the parliamentary elections of 1927, Jón Þorláksson became the leader of the opposition. He was the first leader of the Independence Party which was formed by a merger of the Conservative Party and a small Liberal Party in 1929. He became Mayor of Reykjavík in December 1932. Because of failing health he resigned as leader of the Independence Party in 1934 and died one year later. He was married and had two adopted daughters.
Саяси идеялар
Жон Торлаксон классикалық либерал болды, ол өзінің экономикасын белгілі швед экономисі Густав Кассельден үйренген. 1926 жылы журналда жарияланған мақаласында Йон Торлаксон консервативтік және радикалды идеялардың, бір жағынан, либертариандық және авторитарлық идеялардың, екінші жағынан, арасындағы айырмашылықты көрсетті. Ол осы екі идеялардың барлық төрт комбинацияда да болуы мүмкін екенін айтты. Мысалы, оның Исландияның солшыл немесе социалистік партияларындағы оппоненттері радикалды және авторитарлық болған. Кейде либертариандар да радикалды болуға шақырылды. Бірақ қазіргі таңда олар консервативті болуы керек, себебі олардың негізгі міндеті – 18 және 19 ғасырлардағы күрестерде жеңіліп алынған бостандықты сақтау және оны социализмнен қорғау еді. Осылайша, Йон Торлаксон өзін консервативті либертариан деп сипаттады. 1929 жылы Консервативтік партияның бас жиналысында оқыған баяндамасында ол классикалық либералдық идеяны қысқа, бірақ нақты түсіндірді: адамдар тек жеке мүдделері үшін жұмыс істеп, бәсекелестік ортада, тіпті білмей, қоғамдық мүддеге қызмет ете алады. Ол сол жерде еркін сауданы және үкіметтің шектеулі рөлін ынтамен қорғады. Сондай-ақ, Йон Торлаксон Исландиядағы үкіметке тиесілі екі коммерциялық банктерді жекешелендіруді ұсынды.
Jón Þorláksson was a classical liberal who had learnt his economics from the well known Swedish economist Gustav Cassel. In a magazine article in 1926, Jón Þorláksson distinguished between conservative and radical ideas on the one hand and libertarian and authoritarian ideas on the other hand. He said that those two sets of ideas could exist in all four combinations. His opponents in the Icelandic left wing or socialist parties were for example, he contended, both radical and authoritarian. Sometimes libertarians also had to be radical. But at present they should be conservative, because essentially their task was to conserve the freedom won in the battles of the 18th and 19th centuries, and to defend them against socialism. Thus, Jón Þorláksson defined himself as a conservative libertarian. In a paper read to the general meeting of the Conservative Party in 1929, he briefly, but clearly, outlined the classical liberal idea of how people could, by working solely for their own personal interest, in a competitive environment, unwittingly serve the public interest. There, he forcefully defended free trade and limited government. Publicly, Jón Þorláksson proposed the privatisation of the two commercial banks in Iceland, then in the hands of government.