Екінші дүниежүзілік соғыста Уман шайқасы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс шабуылы

Уман шайқасы (15 шілде – 8 тамыз 1941) – Украинадағы Уман қаласы маңында 6-шы және 12-ші совет әскерлеріне қарсы неміс шабуылы. Үш апта ішінде Вермахт екі совет әскерін қоршап алып, жойды. Шайқас Киев қорғаныс операциясы барысында, Лвов шығыңқы бөлігінен қайтып келе жатқан Қызыл Армияның Оңтүстік-Батыс майданының күштері мен фельдмаршал Герд фон Рундштедт басқарған неміс армиялар тобының Оңтүстік тобы арасында өтті. Бұл операция «Барбаросса» жоспарының бір бөлігі болды. Совет күштерінің жалпы басшылығын маршал Семен Будённый басқарды, оның құрамында генерал-полковник Михаил Кирпонос басқарған Оңтүстік-Батыс майданы және генерал-майор Иван Тюленев басқарған Оңтүстік майданы болды. 6-шы армияны генерал-лейтенант И. Н. Музыченко, ал 12-ші армияны генерал-майор П. Г. Понеделин басқарды.

Кіріспе

Барбаросса операциясының алғашқы апталарында Оңтүстік армия тобы шығысқа қарқынды жылдамдықпен ілгерілеп, 23–30 маусымдағы Броди шайқасында бірнеше советтік механикаландырылған корпустарын жеңді. Оңтүстік-Батыс майданының әскерлеріне 1939 жылғы ескі совет-поляк шекарасының бойындағы нығайтылған бекіністер желісіне (Сталин желісі) шегінуге бұйрық берілді. 1-ші танк тобының III және XXXXVIII мотокорпустары 5-ші және 6-шы советтік армиялардың арасына еніп кірді. 7 шілдеде XXXXVIII мотокорпусы Сталин желісіндегі нашар қорғанысты бұзып, 6-шы армияның оң флангын қамтып, жылдам ілгеріледі. 1-ші танк тобының шығысқа қарайғы алға жылжуын тоқтату мақсатында 9 шілдеде Бердычиев бағытында жаңа советтік қарсы шабуылға көшті. Шайқас 16 шілдеге дейін жалғасты, 11-ші танк дивизиясы 2000 сарбазды жоғалтты, бірақ ақырында советтік әскерлер жеңіліп, 16 шілдеде неміс шабуылы қайта жалғасты. Солтүстікте III мотокорпусының жылдам әскерлері де Сталин желісін жеңіп, Киевке жақындады. Оңтүстік армия тобының басшылығы Киевті тез басып алуды жоспарлады, ал Гитлер мен Жоғарғы Бас Қолбасшылық оңтүстік бағытта соққы беруді талап етті, бұл 11-ші армиямен бірлесіп советтік әскерлерді толық қоршауға кепілдік беретін еді. Ұсынылған компромис шешімі Белая Церковты басып алу және одан кейін 11-ші армияға қарай оңтүстік-батыс бағытта соққы беру болды. Мұндай шешім, оңтүстік-батысқа соққы берудің орнына, Киевтен шығысқа қарай, Днепр өзенінен әрі шабуылды жалғастыру мүмкіндігін қалдырды. Бірақ Киев жеке нығайтылған аймақпен қоршалған еді, ал III мотокорпусының артқы байланыстары 5-ші армияның шабуылына ұшырады. Осылайша, Уман шайқасының алғашқы күндерінде 6-шы және 12-ші армияларды солтүстік және шығыстан қоршау міндеті тек XXXXVIII мотокорпусының бөлімдеріне жүктелді. Оларға көмек ретінде 1-ші танк тобының үшінші бөлімшесі – XIV мотокорпусы оңтүстіктен ауыстырылып, III және XXXXVIII мотокорпустары арасында Белая Церков бағытында қолданысқа енгізілді. Солтүстіктегі неміс 6-шы жаяу әскер армиясының әскерлері озып кеткен танк бөлімдерін алмастыруға асықты, ал батыстағы 17-ші жаяу әскер армиясы советтік 6-шы және 12-ші армиялардың шегініп бара жатқан күштерін қууды жалғастырды. 11-ші жаяу әскер армиясының совет-румын шекарасынан алға жылжуы советтік қарсы шабуылдармен тоқтатылды, ал оның оңтүстіктен Винницаға жасаған шабуылы кейінге шегерілді.

In the initial weeks of Operation Barbarossa, Army Group South had rapidly advanced East, defeating several Soviet mechanized corps at the Battle of Brody 23–30 June. The armies of the Southwestern Front were ordered to retreat to the line of fortifications along the old Soviet Polish border of 1939 (Stalin Line). III and XXXXVIII Motorized corps of the 1st Panzer Group wedged in between the 5th Soviet army and 6th Soviet army. On 7 July, XXXXVIII Motorized Corps cracked a weak defense on the Stalin Line and began to move rapidly, embracing the right flank of the 6th Army. A new Soviet counter attack was attempted on 9 July in the direction of Berdychiv to prevent further advance of the 1st Panzer Group to the east. The fighting continued until 16 July, the 11th Panzer Division lost 2,000 men, but finally Soviet troops failed and on 16 July the German offensive continued. Further to the north, the mobile units of the III Motorized Corps also overcame the Stalin Line and reached the approaches to Kiev. The command of Army Group South intended to capture Kiev quickly, while Hitler and the High Command insisted on a strike in the southern direction, which guaranteed the encirclement of the Soviet troops in conjunction with the 11th Army (Wehrmacht). The compromise solution proposed the capture of Belaya Tserkov and after that a strike in the south west direction towards the 11th Army. Such a decision left the possibility, instead of a strike to the southwest, to continue the offensive from Kiev farther east, beyond the Dnieper River. But Kiev was secured by a separate fortified area, and the rear communications of the III Motorized Corps were under attack from the 5th Army. So, in the opening days of Battle of Uman the task of encircling the 6th and 12th armies from the north and the east was to be done by divisions of the XXXXVIII Motorized Corps only. To help them, the third unit of the 1st Panzer Group, the XIV Motorized Corps, was transferred from the south and committed to action between the III and XXXXVIII Motorized corps in the direction to the Belaya Tserkov. Infantry units of the German 6th Field Army on the north hastened to replace the advanced tank units, the 17th Field Army on the west continued to pursue retreating forces of the Soviet 6th and 12th armies. The advance of the 11th Field Army from the Soviet Romanian border was suspended by Soviet counterblows, and its attack from the south towards Vinnytsia was postponed.

Бірінші кезең

15 шілдеден бастап Вермахттың XLVIII мотокорпусы кеңес әскерлерінің «Бердичев тобының» қарсы шабуылдарын тойтарды және шабуылды қайта бастады. 16-шы танк дивизиясы кеңес әскерлерінің қарсылығын бұзып, Казатин қаласын (Бердичевтен 25 км қашықтықта) басып алды. Сол жақта 11-ші танк дивизиясы кеңес әскерлері арасындағы саңылауда болды, сондықтан 16 шілдеде ол оңтүстік-шығысқа қарай 70 км тереңдікке ілгеріледі. 18 шілдеде дивизия тағы 50 км алға жылжып, Рос өзенін кесіп өтіп, Ставище қаласын басып алды. 6-шы армияның (37-ші атқыштар корпусы және «Бердичев тобы») қарсы шабуылдарын тойтаруға мәжбүр болған 16-шы танк дивизиясы баяу жылды, бірақ 17 шілдеде оның алдыңғы жасағы Рос станциясын (Бердичевтен 65 км қашықтықта) басып алды, ол кеңес тыл қызметтерінің маңызды базасы болды. 18 шілдеде 6-шы армияның бөлімдері станцияны қайтарып алды. Солтүстікке қарай XIV мотокорпус Белая Церковке қарай жылды, бірақ 26-шы армияның қарсы шабуылдарына ұшырады. Бұл армия шабуылға дайындалуға уақыт таппады, оның дивизиялары шоғырлануға үлкермеді. Олар Белая Церковтен 9-шы танк дивизиясын ығыстыра алмады. Дегенмен, олар қысқа мерзімге Фастовты басып алды. 26-шы армияның ілгерілеуі тез тоқтатылды, бірақ оның шабуылдары 1-ші танк тобының мобильді бөлімшелерін ұстап тұрды. III мотокорпустың танк дивизияларында да осыған ұқсас жағдай болды. ОКХ басшысы Франц Халдер 18 шілдеде «Оңтүстік» әскерлер тобының операциясы өз пішінін жоғалта бастады» деп жазды және «1-ші танк тобының қанаттық бөлігі әлі де Бердичев және Белая Церков ауданында тоқталып тұр» деді. Сонымен қатар, батыстан 17-ші армия тым жылдам жақындады және Халдер болашақтағы «қазанға» маңызды жау күштерін түсіре алмайтынынан қорқады. Осы уақытта 17-ші армия бастапқы жоспардың қысқартылған нұсқасын іске асыруға тырысты, онда кеңес әскерлері Винницаның батысында қоршауға алынуы керек еді. Бірақ қазір немістердің солтүстіктен Винницаға шабуыл жасау үшін мобильді күштері болмады (олар Бердичевтен шығысқа қарай әрекет етті), ал оңтүстіктен 11-ші армияның шабуылы кейінге шегерілді. Сондықтан солтүстіктен Винницаға 24-ші атқыштар дивизиясы (ИД) жылжыды. 17 шілдеде оңтүстік-батыстан 1-ші тау дивизиясы келді және Оңтүстік Буг өзенінің арғы жағындағы көпірлерді өртке ұшыратты. Егер немістер жеңіске жетсе, онда кеңес әскерінің 12-ші армиясының 50 мың әскері қоршауға түсер еді. Алайда, кеңес әскерлері қайта топтасты, ал Оңтүстік майданнан жаңа тау мылтық дивизиясы жеткізілді, олар неміс жаяу әскерінің ілгерілеуін тоқтатып, 21 шілдеде Винница арқылы Оңтүстік Буг өзенінен шегінуге қол жеткізді. 18 шілдеде кеңес басшылығы 1-ші танк тобының прорылын тоқтатуға және «Сталин желісі» бойындағы қорғанысты қалпына келтіруге жеткілікті күштері жоқ екенін түсінді. Будённый 6-шы армияның оң жақ қанатында 90 км-лік саңылау бар екенін атап өтті, ол неміс әскерлерімен толықтырылып жатыр. Нәтижесінде 6-шы және 12-ші армияларды Белая Церков – Тетев – Китай Город – Хайсин (Бердичев – Винница желісінен шығысқа қарай 80-100 км) сызығына қайтару туралы шешім қабылданды. 12-ші армияның сол жақ қанатына іргелес орналасқан Оңтүстік майданның 18-ші армиясы да кері шегіну туралы бұйрық алды. Шегіну түнде жүзеге асырылып, 21 шілдеге дейін аяқталуы керек еді. Мәселе сол еді, XXXXVIII және XIV мотокорпустарының неміс танктері осы сызықты бұзып өткен еді. Алайда, кеңес басшылығы бұл мәселені үш жаяу әскер корпусының шабуылымен шешуді жоспарлады, ол Киевтен оңтүстік-батысқа қарай бағытталған еді. Сонымен қатар, 18 шілдеде 2-ші механикаландырылған корпус Оңтүстік майданнан Уманға көшірілуіне және немістердің XXXXVIII мотокорпусымен кездесуіне бұйрық берілді. Өз кезегінде, Вермахттың Жоғарғы бас командасы 19 шілдеде «Барбаросса» жоспарын өзгерту туралы шешім қабылдады. «Орталық» әскерлер тобының бөлімдері Мәскеуге шабуыл жасаудың орнына, оңтүстік және солтүстікке шабуыл жасап, кеңес әскерлерін қоршап, олардың шегінуіне жол бермеуі керек еді. «Оңтүстік» әскерлер тобының жақын міндеті Днепрдің батысындағы 6-шы және 12-ші кеңес армияларын қоршау болды. Сонымен қатар, 18 шілдеде Халдер және «Оңтүстік» әскерлер тобының басшылығы Уманға шабуыл жеткіліксіз болады деп шешті. Уманда 1-ші танк тобының оң жақ қанатының бір бөлігі ғана болуы керек еді, ал негізгі соққы шығысқа қарай, Кривой Рогқа бағытталуы керек еді.

Since 15 July, the XLVIII Motorized Corps of Wehrmacht repulsed the counter attacks of the Soviet "Berdichev Group" and resumed the offensive. The 16th Panzer Division broke the resistance of the Soviet troops and seized the city of Kazatin ( 25 km from Berdichev). On the left, the 11th Panzer division was in the gap between Soviet armies, so by 16 July it made a deep (70 km) breakthrough to the South East. By 18 July, the division advanced another 50 km, crossed the Ros River and captured Stavishche. The 16th Panzer Division, which was forced to repel counterattacks of the Soviet 6th Army (37th Rifle Corps and "Berdichev Group" ), advanced slower, but by 17 July its forward detachment seized the Ros' station ( 65 km from Berdichev), where was an important Soviet base of rear services support. 18 July, units of the 6th army managed to recapture the station. Further to the North, the XIV Motorized Corps advanced to Belaya Tserkov, but met counterattacks by the 26th Army. This army had no time to prepare the offensive, and its divisions didn't have time to concentrate. They couldn't beat out the 9th Panzer Division from Belaya Tserkov. Nevertheless, they for a short time captured Fastov The advance of the 26th Army soon stopped, but its attacks contained the mobile units of the 1st Panzer Group. A similar situation was with the Panzer divisions of the III Motorized Corps. Franz Halder, the chief of OKH, irritably wrote on 18 July that "the operation of the Army Group "South" is increasingly losing its shape", and that "enveloping flank of the 1st Panzer Group is still hang about in the area of Berdichev and Belaya Tserkov". At the same time the 17th Field Army from the West was approaching too quickly and Halder feared that the future "cauldron" will not trap significant enemy forces. Meanwhile, the 17th Field Army tried to implement a shortcut version of the original plan, according to which the Soviet troops were to be surrounded to the west of Vinnytsia. But now Germans had no mobile units to hit Vinnytsia from the North (they operated east of Berdichev), and the offensive of 11th Field Army from the south was postponed. Therefore, from the north to Vinnitsa 24 ID was marching. From the south west on 17 July the 1st Mountain Division came and took under fire bridges across the Southern Bug river. In case of German success, 50,000 troops from the Soviet 12th army would have been surrounded there. However, the Soviet troops regrouped, and from the Southern Front a fresh mountain rifle division was transferred, so they managed to contain the advance of the German infantry, and by 21 July to retreat through Vinnytsia across the Southern Bug river. By 18 July, the Soviet command realized that they did not have enough forces to seal the breakthrough of the 1st Panzer Group and restore the defense along the "Stalin Line". Budyonny noted that on the right flank of the Soviet 6th army was a gap of 90 km, which is gradually filled with German troops. As a result, it was decided to withdraw the 6th and 12th army on the line of Belaya Tserkov – Tetiev – Kitay Gorod – Haisyn (80–100 km East of the line Berdichev – Vinnitsa). The 18th army of the Southern Front, adjacent to the left flank of the 12th army, also received an order to withdraw. The departure was to take place at night and be completed by 21 July. The problem was that the German tanks of the XXXXVIII and XIV Motorized corps had already broken through this line. However, the Soviet command planned to fix this problem by the offensive of three infantry corps, which was to strike South West from Kiev. In addition, on 18 July the 2nd Mechanized Corps received an order to transfer from Southern Front to Uman, to meet the XXXXVIII Motorized Corps of the Germans. In turn, High Command of the Wehrmacht on 19 July decided to change the Barbarossa plan. Units of the Army Group "Center", instead of attacking Moscow, had to hit the South and North to surround the Soviet troops and prevent their withdrawal. The close task of the Army Group "South" was the encirclement of the 6th and 12th Soviet armies West of the Dnieper. At the same time, on 18 July, Halder and the command of the Army Group "South" decided that the attack on Uman would not be sufficient. At Uman had to go only part of the right flank of the 1st Panzer Group, and the main blow should be directed further to the East, towards Krivoy Rog.

Қайта шегіну әрекеттері

26-шы армияның бірінші шабуылдың екінші кезеңі 18 шілдеде басталды, бірақ ол да сәтсіздікке ұшырады. Радиохабарламаны ұстап алу арқасында неміс басшылығы бұл туралы алдын ала білді. Шегіну жолының солтүстік бөлігі немістердің бақылауында болғандықтан, 6-шы армия солтүстік-шығыс бағытында шегіне бастады, солтүстік-шығыстан оларды қоршап тұрған неміс әскерлеріне қарсы қарсы шабуылға дайындалды. 21 шілдеде Оратив – Монастырыще маңында 6-шы және 12-ші армиялардың қарсы шабуылдары басталды және 16-шы моторизацияланған және 16-шы танк дивизияларын қорғанысқа көшуге мәжбүр етті. Шығысқа қарай, Кеңес Одағының 2-ші механикаландырылған корпусы 11-ші танк дивизиясына шабуыл жасап, оның Уманға қарай жылжуын тоқтатты. Неміс шабуылдық тікесінің жылжуын тоқтату арқасында Кеңес әскерлері шегінуді жалғастыра алды, бірақ 26-шы армиямен арадағы алшақтық сақталды. Халдер: «Дұшпан қайтадан әскерін қоршау қаупінен шығарудың жолын тапты», – деп мойындауға мәжбүр болды. Оңтүстік майданның резервінде болған 18-ші механикаландырылған корпусына 18 шілдеде Уманға (2-ші механикаландырылған корпуспен бірге) жылжуға бұйрық берілді. Алайда, оны 12-ші және 18-ші армиялар арасындағы алшақтықты жабу үшін пайдалану қажет болды, ол XXXXIX таулы армия корпусының Винницаға өтуінен кейін пайда болды. Бұл өту немістерді Оңтүстік майданның 18-ші армиясының артқы жағына жеткізді. 18-ші механикаландырылған корпустың әрекеттері екі армияның да қанаттарын қорғады, 18-ші армияға шегінуге мүмкіндік берді, ал оның шабуылдары XXXXIX тау корпусының назарын аударып, Винница маңындағы 12-ші армияның жағдайын жеңілдетті. 25 шілдеде «Оңтүстік» армия тобының жаяу әскер дивизиялары өздерінің мобильді бөлімшелеріне жетіп, оларды алмастыра бастады. Киев маңында III моторизацияланған корпус босатылып, Белая Церковқа қарай жылжуды бастады. Оның келуі 26-шы армияның үздіксіз майдан сызығын қалпына келтіруге жасалған тағы бір әрекетке кедергі келтірді. Осылайша, XIV моторизацияланған корпус оңтүстік-шығыс бағытында шабуылды жалғастыра алды. Уманның солтүстігінде және солтүстік-батысында 16-шы моторизацияланған және 16-шы танк дивизиялары, сондай-ақ моторизацияланған «Лейбштандарте» бригадасы босатылды. Нәтижесінде XXXXVIII корпусының моторизацияланған дивизиясы Талное мен Новоархангельскті (Уманнан шығысқа қарай 40 км) басып алды, ал XIV корпустың 9-шы танк дивизиясы Ольшанканы (Уманнан оңтүстік-шығысқа қарай 75 км) басып алды. Осылайша, 6-шы және 12-ші армиялардың шегінуі үшін Кеңес басшылығы белгілеген жаңа сызық (Синьуха өзені бойымен) тағы да немістердің алдын ала басып алуына ұшырады. Алайда, бұл жолы бұрылыс жасауға ештеңе кедергі келтірмеді, Кеңес резервтері толығымен сарқылды. Кеңес әскерінің басшылығынан асығыс құрылған жаңа дивизиялар мен армиялар Днепрдің шығысында орналасқан. Уманның батысында XXXXIX тау корпусының басшылығы жаңадан құрылған 125-ші жаяу әскер дивизиясын іске қосты, ол 25 шілдеде Гайсин қаласын басып алды. Корпустың басқа бөлімдері өтуге асықты, ал 1-ші тау дивизиясы ең үлкен табысқа жетті – 26 шілдеде ол оңтүстік-шығысқа қарай 70 шақырымға жылжып, Кеңес әскерлерінің артқы жағында өзін тапты. Жағдайды қалпына келтіруге жасалған әрекеттер сәтті болмады. 25-27 шілдедегі шайқастарда XXXXIX тау корпусы Кеңес Одағының 18-ші механикаландырылған корпусын жеңіп, солтүстіктен 12-ші армияны қоршауға алды. 31 шілдеде 1-ші тау дивизиясы Голованевскті (Уманнан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 45 км) басып алды. Сол күні Кеңес әскерлері Уманнан шығып кетті. 6-шы және 12-ші армиялар 40x40 км аумақта, оңтүстіктен басқа барлық жағынан неміс әскерлерімен қоршалып тұрды. Алайда, Кеңес басшылығы олардан солтүстік-шығыс бағытында шабуыл жасап, 26-шы армияның әскерлерімен байланысуды талап етті. Шын мәнінде, Оңтүстік-Батыс бағытының басты міндеті – Днепр бойында қорғаныс желісін құру болды. Кеңес басшылығы немістер дереу шығысқа, Днепрден өтетін жерлерге қарай жылжып кетеді деп қате ойлады, сондықтан 6-шы және 12-ші армиялардың қанаттарынан шабуылдары оларға кедергі келтіреді. Шын мәнінде, 6-шы және 12-ші армияларды жою – немістердің басты міндеті болды. 1 тамызға қарай неміс басшылығы Оңтүстік майданның 18-ші армиясын 6-шы және 12-ші армиялармен бірге қоршаудан бас тарды және XXXXIX тау корпусын Голованевсктің шығысы мен солтүстік-шығысына, Уман маңындағы қоршауды аяқтау үшін ең қысқа жолмен бағыттады.

The second stage of the first offensive of the 26th Army began on 18 July, but also ended in failure. Thanks to the intercepted radio message, the German command knew about it in advance. Because of the north part of the line for retreat remained in the hands of the Germans, the 6th Army began to retreat in the South Eastern direction, while preparing a counterattack against the German troops flanking it from the North East. The counterattacks of the 6th and 12th armies near Orativ – Monastyrysche began on 21 July and forced the 16th Motorized and the 16th Panzer divisions to go on the defensive. The Soviet 2nd Mechanized Corps, further to the East, attacked the 11th Panzer Division and stopped its advance to Uman. By stopping the advance of the German strike wedge, Soviet troops were able to continue the retreat, although the gap with the 26th Army remained. Halder was forced to admit: "The enemy again found a way to withdraw his troops from the threat of an emerging encirclement". The 18th Mechanized Corps, which was in the reserve of the Southern Front, was ordered to advance to Uman on 18 July (along with the 2nd Mechanized Corps). However, it had to be used to close the gap between the 12th and 18th armies, which was formed after the breakthrough of the XXXXIX Mountain Army Corps to Vinnytsia. This breakthrough led the Germans to the rear of the 18th Army of the Southern Front. The actions of the 18th Mechanized Corps covered the flanks of both armies, and allowed the 18th Army to retreat, and its attacks distracted the attention of the XXXXIX Mountain Corps and alleviated a situation with the 12th Army near Vinnytsia. By 25 July, the infantry divisions of Army Group "South" had driven to their mobile units and began to replace them. Near Kiev the III Motorized Corps was liberated and began to move to Belaya Tserkov. His arrival finally crashed another attempt by the 26th Army to restore the continuous front line. So, the XIV Motorized Corps was able to continue the offensive in a south easterly direction. To the north and north west of Uman, the 16th Motorized and 16th Panzer Divisions were liberated, as well as the motorized "Leibstandarte" brigade. As a result, by Motorized Division of the XXXXVIII Corps captured Talnoye and Novoarkhangelsk (~40 km to the East of Uman) and the 9th Panzer Division of the XIV Corps took Ol'shanka (~75 km to the South East of Uman). Thus, the new line, appointed by the Soviet command for the retreat of the 6th and 12th armies (along the Sin'uha river), was once again pre occupied by the Germans. However, this time there was nothing to parry the breakthrough, the Soviet reserves were completely exhausted. New divisions and armies, hastily formed by the Soviet command, were east of the Dnieper. To the west of Uman, the command of the XXXXIX Mountain Corps launched the fresh 125th Infantry Division, which took the town of Gaisin on 25 July. Other parts of the Corps rushed into the breakthrough, and the 1st Mountain Division achieved the greatest success – on 26 July it advanced 70 kilometers to the south east and found itself in the rear of the Soviet troops. Attempts to restore the situation were not successful. In the fights of 25–27 July, the XXXXIX Mountain Corps defeated the Soviet 18th Mechanized Corps and thus was able to outflank the 12th Army from the south. On 31 July, the 1st Mountain Division captured Golovanevsk (~45 km south southeast of Uman). On the same day, the Soviet troops left Uman. The 6th and 12th armies were on the territory around of 40x40 km, surrounded by German troops from all sides except the south. However, the Soviet command still demanded them to attack in a northeast direction and tie in with the troops of the 26th Army. In fact, the main task of the South Western Direction was the creation of a line of defense along the Dnieper. The Soviet command mistakenly believed that the Germans would immediately move to the east, to the crossings over the Dnieper, thus the attacks of the 6th and 12th armies from the flank would hamper them. In fact, the destruction of the 6th and 12th armies was the German main task. By 1 August, the German command refused plans to surround immediately the 18th Army of the Southern Front in addition to the 6th and 12th armies, and directed XXXXIX Mountain Corps to the east and northeast of Golovanevsk, along the shortest path to finish the surrounding near Uman.

Қоршаудан кейін

Қоршауға алынған Кеңес әскерлерінің басшылығы жағдайдың қиындығын жақсы түсінді және көмек сұрады, бірақ оны алмады. Оңтүстік майдан әскерлері кері шегінді, олардың шайқас шебі бірнеше рет бұзылды. 26-шы армия әскерлері 1-ші танк тобымен шайқаста жеңілді және Днепрге шегінді. Понделин тобының олармен байланыс орнату әрекеттері сәтсіз аяқталды. 2 тамыз күні 6-шы армия командирі Музыченко оңтүстік-шығыс бағытында, Оңтүстік майданның 18-шы армиясына қарай қоршаудан шығуға рұқсат сұрады. Бірақ Оңтүстік майдан басшылығы бірнеше рет шығысқа, Синьюха өзені бойындағы шекараға, XXXXVIII және XIV моторизацияланған корпус әскерлері бекінген жерге көшуге бұйрық берді. Сонымен қатар, шығысқа қарай III моторизацияланған корпус шабуылы дамыды. 1 тамызда Понделин тобы негізінен осы бағытта шабуылдады, ал 6-шы армияның бір бөлігі ғана оңтүстікке және оңтүстік-шығысқа жылжып, XXXXIX тау корпусымен шайқасқа түсті. 4 тамызда неміс әскерлері екі жақтан шабуыл жасап, кеңес бөлімшелері (генерал Прошкин тобы) басып алған Сынюха өзенінің шығыс жағалауындағы Терновка ауылы маңындағы плацдармды жойды. 4 тамыз кешке қарай Жоғарғы Кеңес басшылығы қоршауға алынған әскерлердің қалдықтарының тағдырына қызығушылық танытпады. Оңтүстік-Батыс майдан командирі Кирпоноспен келіссөздер кезінде Сталин Днепр бойында күшті қорғаныс шебін құруды талап етті және 6-шы және 12-ші армиялардың тағдырын Кирпонос сұраған жағдайда ғана атады. Ресми түрде 6 тамызда солтүстік-шығыстан Уманға қарсы тағы бір кеңестік шабуыл жоспарланған, бірақ шындығында әскерлер өз күшімен қалды. Оңтүстікте 18-шы армияның оң фланкі Первомайск маңында шашырап, жартылай қоршауға түсті. 5 тамызға дейін қоршауға алынған кеңес әскерлері (~65 000) ұстаған аумақ 10x10 км ғана болды және ол толығымен отқа түсті. 6 тамыз күні кеңес әскерлері қоршаудан шығу үшін соңғы әрекет жасады. Бұл жолы олар оңтүстікке шабуылдады, Первомайск солтүстігіндегі 18-шы армия бөлімдерімен байланысу үшін XXXXIX тау корпусының бекінісін бұзу жеткілікті деп есептеді. Бірақ шындығында Первомайск 3 тамызда түсті, бірақ Оңтүстік майдан басшылығы бұл туралы хабарламады. 6-шы армия басшылығы "Арнайы тапсырма" колоннасында соңғы бірнеше танкты жинап, қоршаудан шығуды жоспарлады. 1-ші және 4-ші тау дивизияларының жасақтары түнгі шабуылды тоқтатуға тырыспады, кеңес шабуыл тобы 20 км жол жүріп тіпті Голованевскке де кірді. Бірақ олар 18-шы армияның орнына LII армия корпусы мен 9-шы танк дивизиясының неміс әскерлерімен кездесіп, тоқтатылды. Шабуыл кезінде олар ауыр шығынға ұшырады және 7 тамыз таңында көпшілігі жеңілді, тек ауыр қарусыз шағын топтар ғана қоршаудан шыға алды. "Арнайы тапсырма" колоннасы жойылды, ал 6-шы армия командирі Музыченко тұтқынға алынды. Келесі түнде де бұрылыс жасауға әрекеттер жалғасты. Бұл жолы 12-ші армия мен 2-ші механикаландырылған корпустың бөлімдері шығысқа және солтүстік-шығысқа бұрылды. Тек солтүстік-шығыс бағытындағы шабуыл ғана сәтті болды, бірақ аздаған топтар ғана қоршаудан шыға алды. 12-ші армия командирі Понделин танкы жарылып тұтқынға алынды. 2-ші механикаландырылған корпустың командирі мен комиссары бірнеше айдан кейін ғана қоршаудан шықты. 7 тамыз күні түстен кейін Подвысокое және Копенковатое ауылдары маңындағы ормандарда (оның ішінде Жасыл Брама орман) қоршауға алынған кеңес әскерлері беріле бастады. 6-шы және 12-ші армия командирлерінен басқа, 4 корпус командирі мен 11 дивизия командирі тұтқынға алынды.

The command of the encircled Soviet armies well realized the severity of the situation and asked for help, but did not receive it. The troops of the Southern Front retreated, their battle line was broken several times. The troops of the 26th Army were defeated in the battles with the 1st Panzer Group and retreated to the Dnieper. All attempts by the Ponedelin Group to connect with it failed. On the night of 2 August, the commander of the 6th Army Muzychenko asked permission to break out of the encirclement in the southeast direction, towards the 18th Army of the Southern Front. However, the command of the Southern Front repeatedly ordered to move to the east, to the border line on the Sinyuha River, which was firmly occupied by the troops of the XXXXVIII and XIV Motorized corps. Moreover, further to the east the offensive of the III Motorized Corps was developed. On August 1—5, the Ponedelin Group attacked mainly in this direction and only some parts of the 6th Army moved to the south and southeast, entering into a head on battle with the XXXXIX Mountain Corps. On 4 August, German troops, by a blow from both sides, eliminated the bridgehead captured by the Soviet units (General Proshkin's group) on the eastern bank of the Sinyuha River near the village of Ternovka. By the evening of 4 August, the High Soviet Command had virtually lost interest in the fate of the remnants of encircled armies. In his negotiations with the commander of the South Western Front, Kirponos, Stalin demanded the creation of a powerful defensive line along the Dnieper, and mentioned the fate of the 6th and 12th armies only in response to the question of Kirponos. Formally, on 6 August another Soviet offensive towards Uman from the north east was planned, but in reality the armies were left to their own. In the south, the right flank of the 18th Army was scattered and partially surrounded near Pervomaysk. By 5 August the territory, which was still held by surrounded Soviet troops (~65,000), was only 10x10 km, and it was totally under the fire. On the night of 6 August, Soviet troops made a desperate attempt to break out of the encirclement. This time they struck south, assuming that it is enough to break through the positions of the XXXXIX Mountain Corps to connect with the units of the 18th Army to the north of Pervomaysk. In fact, Pervomaysk was lost on 3 August, but the command of the Southern Front did not report this. The command of the 6th Army planned to break out of the encirclement by collecting several last tanks in the "Special Task" column. Detachments of the 1st and 4th Mountain divisions failed to stop the night breakthrough, the Soviet strike forces marched 20 km and even took Golovanevsk. But instead of the Soviet 18th Army, they encountered German troops of the LII Army Corps and 9th Panzer Division and were stopped. In the course of the breakthrough, they suffered heavy losses and by the morning of 7 August were mostly routed, only small groups without heavy weapons managed to exit the encirclement. The "Special Task" column was annihilated and the commander of the 6th Army Muzychenko was taken prisoner. The next night the breakthrough attempts were repeated. This time parts of the predominantly 12th Army and the 2nd Mechanized Corps broke through to the east and north east. Partially successful was only a breakthrough in the north easterly direction, but barely small detachments were able to get out of the encirclement. The commander of the 12th Army, Ponedelin, was taken prisoner after his tank was hit. The commander and commissar of the 2nd Mechanized Corps left the encirclement only a few months later. On the afternoon of 7 August, Soviet troops surrounded in the forests near the villages Podvysokoye and Kopenkovatoye (including the Green Brama forest) began to surrender. Beside the commanders of both the 6th and 12th armies, four corps commanders, and 11 division commanders were taken prisoners.