Бауыржеңдер (Marchantiales) – өсімдіктердің қырықбас түрі, су жағалауларында және ылғалды бақшаларда өседі. Өмірлік циклында гаметофит басым, спорофит өте аз өмір сүреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарапайым тамыр-сабақсыз өсімдіктер тобына жататын бауыржағайлар.
Order of non vascular plants known as liverworts
Марчантия тәртібі – талломды бауыржағайлардың (немесе "күрделі талломды бауыржағайлардың") тобы, оған кең таралған, көбінесе өзендердің жанында өсетін Marchantia polymorpha және ылғалды, қоңыржай бақшалар мен жылыжайларда жиі кездесетін және көбінесе зиянды болып саналатын Lunularia cruciata сияқты түрлер кіреді. Басқа бриофиттердегідей, гаметофит ұрпағы басым, ал спорофит өмірлік циклдің қысқа ғана уақытқа созылатын бөлігі болып, гаметофитке тәуелді. Марчантия туы жиі осы тәртіптің типі ретінде қолданылады, бірақ Asterella-ның көптеген түрлері де бар, ал Riccia туының түрлері одан да көп. Көптеген туыстарға (а) архегониофорлар немесе карпоцефалалар деп аталатын ерекше тік бұтақтар және (б) спорангиум ішіндегі стерильді клеткалы элаторлар тән.
Marchantiales is an order of thallose liverworts (also known as "complex thalloid liverworts") that includes species like Marchantia polymorpha, a widespread plant often found beside rivers, and Lunularia cruciata, a common and often troublesome weed in moist, temperate gardens and greenhouses. As in other bryophytes, the gametophyte generation is dominant, with the sporophyte existing as a short lived part of the life cycle, dependent upon the gametophyte. The genus Marchantia is often used to typify the order, although there are also many species of Asterella and species of the genus Riccia are more numerous. The majority of genera are characterized by the presence of (a) special stalked vertical branches called archegoniophores or carpocephala, and (b) sterile cells celled elaters inside the sporangium.
Филогенезия (қазіргі Marchantiales)
Вильярреаль және авторлардың 2015 жылғы жұмысына негізделген.
Based on the work by Villarreal et al. 2015
Филогенезия (қазіргі және жойылған маркантиалдар)
Жойылып кеткен күрделі талоидты бауыршақтар көбінесе беткі морфологиялық ерекшеліктерін сақтайтын және олардың ұсақ анатомиясын толыққанды талдауға мүмкіндік бермейтін көмірленген қысымдар түрінде кездеседі; алайда, ерекше жағдайларда, қазбалар жасушалық құрылымдарды сақтап қалуы мүмкін. Мезозой дәуіріне жататын жойылып кеткен марчантиалдар, жалпы морфологиялық пішіндеріне сәйкес, марчантияға ұқсас және риксияға ұқсас қазбаларға жіктелуі мүмкін. Көптеген жойылған және қазіргі марчантиалдардың филогенетикалық байланыстары әлі де нақты емес болса да, кейбір қазбалар қазіргі марчантиалдармен тығыз байланысты болуы мүмкін деген болжам бар. Мысалы, Marchantites cyathodoides (Townrow) H. M. Anderson (ортаңғы триас) – морфологиялық ерекшеліктері (яғни, орталық қабырғасы бар тал, кішірейген ауа қуыстары, ризоидтар және құрсақ жағындағы қабықшалар) марчантиялар ішіндегі жақын орналасуын көрсететін марчантияға ұқсас қазба. Кейбір риксияға ұқсас қазбалар тіпті олардың жалпы морфологиясы мен тармақталу схемаларына сүйене отырып, отбасыларға жатқызылған, мысалы Ricciopsis sandaolingensis Li & Sun (орталық юра). Жойылып кеткен және қазіргі марчантиалдарды қамтитын алғашқы филогенетикалық талдаулар осы таксондар арасындағы қарым-қатынасты одан әрі анықтады және отбасылар арасындағы жаңа байланыстарды ашты. Сондай-ақ, толық дәлелдерді талдауға қазбаларды қосу, күрделі талоидты бауыршақтардың кейбір топтары бұрын ойылғаннан ертерек болуы мүмкін екенін көрсетті. Флорес және авторлардың 2020 жылғы жұмысына негізделген жиынтық ағаш: Осылайша, күрделі талоидты бауыршақтар өсімдіктер эволюциясының үздіксіз дамуында маңызды рөл атқарады, олардың тарихы геологиялық уақыттың терең күрделілігімен тығыз байланысты.
Extinct complex thalloid liverworts are often represented by coalified compressions that preserve superficial morphological traits and do not allow exhaustively analysing their fine anatomy; though, in exceptional cases, fossils might preserve cell details. Extinct Marchantiales which commonly date back to the Mesozoic can be grouped in Marchantia like and Riccia like fossils according to their overall morphology. While the phylogenetic relationships among many extinct and extant Marchantiales remain equivocal, it has been suggested that some fossils are closely related to extant Marchantiales. Marchantites cyathodoides (Townrow) H. M. Anderson (Middle Triassic), for instance, is a Marchantia like fossil whose detailed morphological characters (e. g., thallus with midrib, reduced air chambers, rhizoids and ventral scales) suggest a nested position within Marchantiales. Some Riccia like fossils have even been assigned to families based on their overall morphology and branching patterns, such as the case of Ricciopsis sandaolingensis Li & Sun (Middle Jurassic). The first phylogenetic analyses that include both extinct and extant Marchantiales have further clarified the relationships among these taxa and have revealed new relationships among families. Likewise, the inclusion of fossils in total evidence analyses implied that some groups of complex thalloid liverworts might be older than previously inferred. Summary tree based on the work by Flores et al. 2020: Thus, the complex thalloid liverworts emerge as significant players in the ongoing saga of plant evolution, their history intertwined with the deep complexities of geological time.