Кіріспе

Шетелдік және отандық аудиторияға Мемлекеттік департамент хабарларын таратуды реттейтін заң. АҚШ-тың 1948 жылғы Ақпарат және білім беру алмасу туралы заңы (Халық заңы 80-402), көпшілікке Смит-Мундт заңы деп белгілі, алғаш рет 1945 жылдың қаңтарында конгрессмен Карл Э. Мундт (Р-SD) тарапынан 79-шы Конгресске ұсынылды. Бұл заң кейіннен 80-шы Конгресс тарапынан қабылданып, 1948 жылдың 27 қаңтарында президент Гарри С. Трумэн қол қойып заң күшіне енгізді. Заң Мемлекеттік департамент басшылығымен жасалған шетелдік аудиторияға арналған бағдарламалардың таралуын реттеу мақсатында әзірленді, және оның бір тармағы ретінде мұндай бағдарламалар арқылы жасалған материалдарды ішкі таратуға тыйым салды. Заңның бастапқы нұсқасы 2012 жылғы Смит-Мундт заңын жаңарту актісімен өзгертілді, ол Мемлекеттік департамент және Телерадио хабарларын тарату жөніндегі кеңес (BBG) жасаған материалдарды АҚШ-та қолжетімді етуге мүмкіндік берді.

Банкноттың шығу тегі

Бастапқы заң АҚШ Мемлекеттік департаментіне телерадио хабарларын тарату, тікелей байланыс, (білім беру, мәдени және техникалық алмастарды қоса) арқылы АҚШ шекарасынан тыс жердегі аудиториямен байланысуға уәкілдік береді. Кітаптар, журналдар және басқа да коммуникация құралдары арқылы хабарласу да осыған кіреді. Бұл іс-шараларды қаржыландыру АҚШ Конгресі қабылдаған басқа заңдар – ассигнованиелер арқылы жүзеге асырылады. Заңнама 1945 жылдың қаңтар айында Сыртқы істер жөніндегі палата комитетінің мүшесі Мунт тарапынан ұсынылды. Бірнеше айдан кейін ол Мемлекеттік департаменттің өтініші бойынша түзетілді. Ол кезде заңға телерадио хабарларын тарату кірмеген. Заң жобасы Мемлекеттік департаменттің талаптарымен қайтадан енгізіліп, комитет төрағасы, депутат Сол Блумның (Нью-Йорк штатынан Демократ) атымен Блум заң жобасы деп аталды. Мақсаты – түрлі алмасу іс-шараларын тұрақты ету, сондай-ақ кітаптар және басқа да баспа материалдары сияқты ақпараттық бағдарламаларды іске қосу болды. Президент Трумэннің Соғыс ақпарат кеңсесін (OWI) таратуы OWI бағдарламаларының маңызды бөлігін, соның ішінде әлі кеңінен танылмаған «Американың дауысы» радио хабарларын тарату операциясын Мемлекеттік департаментке беруді қамтыды. Блум заң жобасы 1945 жылдың қазан айында OWI-дің маңызды ақпараттық бағдарламаларын, атап айтқанда кітапханаларды, кітап басып шығаруды, фильмдер мен кинотасмалар өндірісін және спикерлердің сапарларын қосып, қайтадан түзетілді. 1945 жылдың желтоқсанында ол H. R. 4982 ретінде үшінші рет ұсынылды. Бұрынғы нұсқалар 1939 жылғы соғысқа дейінгі заңнаманы, Америка Республикаларында және Филиппиндерде алмасуға рұқсат беруді өзгерткен болса, бұл жолы ол жеке заң болып табылды және радио операцияларын да қамтыды. Алғашқы нұсқалардағы «тарату» деген тіркес Мемлекеттік департаменттің бүкіл әлемде жұмыс істеуге рұқсат беру үшін сұраған арнайы өкілеттігі болды. Бұрынғы өкілеттіктер бойынша департамент бұл бағдарламаларды Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкада ғана жүзеге асыруға шектеу қойылған еді. Бұл заң бейбіт уақыттағы жаңа сыртқы саясат құралына заңдық негіз беруге бағытталған.

Конгресс алаңдаушылығы

Конгресс Мемлекеттік департаментке ақпараттық және идеологиялық материалдарды американдық халқына таратуға уәкілеттік беруге қатысты маңызды күмән-күдіктер білдірді. Басты мәселе – Мемлекеттік департамент бағдарламаларын бақылау, оның ішінде алмасулар, шетелге таратылған кітаптар, АҚШ-ты көрсететін өнер туындылары және радио хабарлары болатын. 1946 жылдың ақпан айында Блум заң жобасы (H. R. 4982) Палата Ережелері комитетіне жіберілгенде, комитет төрағасы Юджин Кокс (D GA) Мемлекеттік хатшының қоғамдық істер жөніндегі орынбасары Уильям Б. Бентонға комитет мүшелерінің он екісінің он бірі Мемлекеттік департаменттің «коммунистік жемқорлыққа және Ресейге қолдау көрсету саясатына» байланысты қолдайтын әр нәрсеге қарсы екенін мәлімдеді. Палата Сыртқы істер комитеті заң жобасын бірауыздан мақұлдады деген фактінің маңызы болмады. Кокс Бентонға Сыртқы істер комитетінің «құнды емес, әлсіз конгрессмендерден тұратын құнды емес комитет екенін, ол Өкілдер палатасының геттосы сияқты» екенін айтты. Кокс Мемлекеттік департаментті «қызылдарға толы» және «қаладағы ең жаман ұйым» деп сипаттады. Блум заң жобасының ақпараттық бөлігі Соғыс ақпарат бюросын қайта жандандыру ретінде қарастырылды, оған Конгресстегі көптеген адамдар Жаңа келісімнің «бұзушылығы» ретінде қарады. Мәдени компонент одан да теріс қабылданды, бұл Бентонды кеңсесінің атын құрылғаннан бір жыл өткен соң Мәдени және қоғамдық істер кеңсесінен Қоғамдық істер кеңсесіне өзгертуге мәжбүр етті. Федералдық тергеу бюросы да Мемлекеттік департаменттің алмасу бағдарламаларына қатысушыларды бақылау және басқару мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді.

Талқылау және қабылдау

1946 жылдың шілдесінде Блум заң жобасы Палатада қабылданды, бірақ Сенатта заң жобасын ілгерілетуге сәтсіздікке ұшырағандықтан, сенатор Роберт А. Тафт АҚШ Сенатында оның талқылануын тоқтатты. Тафттың кейін берген сөйлесінде айтқанынша, оның алаңдаушылығы үкіметтік бюрократияның артуына байланысты болды. Департамент құрылғаннан кейін, Конгресс қайта жиналғанда Тафт заң жобасын қолдады. 1947 жылдың 21 наурызында Пёрл-Харборға дейінгі оқшауланған және бұрынғы мұғалім Карл Э. Мундт (R-SD) H. R. 3342 жобасын ұсынды. Бұл жоба ол 1945 жылдың қаңтарында ұсынған заң жобасының дамуы болды, ал ол өз кезегінде 1943 жылдың наурызында Мемлекеттік департаменттің өтініші бойынша енгізген заң жобасының нұсқасы еді. Мемлекеттік департаменттің ақпараттық және алмасу қызметі Конгресс рұқсатысыз жалғасты, бірақ қаржыландыру Конгресс аппроприациялары арқылы жүзеге асты. Яғни, қызметтер Конгрестен қаржы алғандықтан жалғасты, бұл жасырын билік берді, бірақ нақты билік әлі де болған жоқ. Сенатта Мундт жобасын сенатор Х. Александр Смит (R-NJ) де қолдады. Қайта ұсынылған заңнаманың мақсаты АҚШ-тың ақпараттық қызметін шектеу емес, үкіметтің ақпараттық бағдарламаларының сапасы мен көлемін арттыру болды. Мемлекеттік департамент кадрлар мен бюджет шектеулеріне байланысты бақылаудың жеткіліксіздігін мойындағаннан кейін, Конгресс наразылығын білдірді және Мемлекеттік департаменттің ақпараттық бюджетін қысқарды. Осы жолы Табер, егер "бос жүргіншілер, жалқаулар және біліктісіздер" тазаланса, халықаралық хабар таратуға бірнеше миллион доллар бөлетінін айтты. Заң жобасын қолдау үшін Палатаға бірнеше маңызды жетекшілер куәлік беруге келді, олардың ішінде Мемлекеттік хатшы Джордж Маршалл, Штаб бастығы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр, Мемлекеттік хатшының орынбасары Дин Ачесон, Сауда министрі У. Аверелл Харриман (бұрынғы Кеңес Одағындағы елші) және Кеңес Одағындағы елші Уолтер Беделл Смит болды. Олар Американың мақсаттарын түсіндірмей, шетелдік көмек пен көмекке миллиондаған доллар жұмсаудың "ақылсыздық" екендігіне келісті. Бұл актідегі алмасулар, шамамен 1960 жылдардың басына дейін "Мундт алмасулары" деп белгіленді, Фулбрайт бағдарламасымен салыстырғанда, кез келген елмен және кез келген дағдымен алмасуды қамтыды. Фулбрайт актісі, Бентонның 1944 жылғы артық мүлік туралы заңға енгізген 1946 жылғы бастапқы түзетуі, АҚШ қазынасының жергілікті қаражаттың бар екенін растағаннан кейін, АҚШ-тың артық әскери жабдықтары сатылғаннан кейін Мемлекеттік хатшының қол қойған екіжақты келісімін талап етті және тек студенттер мен мұғалімдерді алмастыруды қолдады. Мундт актісі бағдарлама үшін Конгресс бөлген қаражатты пайдаланды және екіжақты келісімге қол қоюды немесе басқа растауды талап етпеді. Сонымен қатар, Мундт алмасуы білім берушілер мен студенттерді, техниктерді (кәсіптік сарапшылардан бастап, канализацияны тазартатын инженерлерге дейін), әртістерді және тіпті бюрократтарды қолдады, бұл елдерге жергілікті әлеуетті және тұрақтылықты дамытуға көмектесті. 1972 және 1985 жылдары Заңға енгізілген түзетулер президент Трумэн мен президент Эйзенхауэр екеуі де қолданған "ақыл-ой мен ерік күресінен" "дәстүрлі дипломатияға" және зымырандар, бомбалаушылар мен танктерді санауға негізделген күш тепе-теңдігіне ауысуын көрсетті. Нәтижесінде сенатор Дж. Уильям Фулбрайт Американың халықаралық хабар таратуы "салқын соғыс реликтілерінің зиратында лайықты орын алуы керек" деді.

Қаулылар

Смит-Мундт заңына сәйкес АҚШ Мемлекеттік департаментіне қатысты үш негізгі шектеу бар. Бірінші және ең танымал шектеу бастапқыда Мемлекеттік департамент тарапынан шетелдік аудиторияға арналған материалдарды ішкі таратуға тыйым салу болды. Бастапқы ниет Конгресс, БАҚ және академиялық қауым Мемлекеттік департамент шетелде айтқандарын ішкі әлемге жеткізу үшін сүзгі болар еді. 1967 жылы Ақпарат жөніндегі консультативтік комиссия (кейіннен Қоғамдық дипломатия жөніндегі консультативтік комиссия деп қайта аталды) ішкі таратуға де-факто тыйым салуды алып тастауды ұсынды, осыған қатысты: «Заңдарда USIA материалдарын американдық аудиторияға қолжетімді етуге тыйым салатын ештеңе жоқ. Керісінше, бұл сақтықтан басталып, саясатқа айналды». Бұл 1972 жылы сенатор Дж. Уильям Фулбрайт (D AR) Американың халықаралық хабар таратуы «Салқын соғыс кезеңінің ескерткіштерінің зиратында» орын алуы керек деп мәлімдеген кезде өзгерді, ол сәтті түрде Заңға кез келген бағдарламалық материалды АҚШ-та «таратуға болмайды» деп түзету енгізді, ал материал бұқаралық ақпарат құралдарына, академиялық қауым мен Конгресске «тек тексеру үшін» қолжетімді болады (P. L. 95 352 Sec. 204). 1985 жылы сенатор Эдвард Зоринский (D NE) егер USIA өнімдері отандық нарықта қолжетімді болса, ол кеңес пропагандасы органынан ешқандай айырмасы болмайды деп мәлімдеді.

Соңғы түсіндірмелері

1998 жылғы АҚШ Апелляциялық сотының шешімі, бұл заң «Америка дауысының» ақпарат алу құқығы туралы заңға сәйкес транскрипцияларды ұсынудан босататынын көрсетті. Заң атқарушы биліктің барлығына ел ішінде ақпарат таратуға тыйым салмайды, тек Мемлекеттік департамент пен Телерадио хабарларын тарату жөніндегі басқармаға ғана шектеу қояды. Заңға енгізілген түзетулердің салдарынан, көптеген АҚШ салық төлеушілері жоғарыда аталған Стэнтон комиссиясының 1967 жылғы есебінде айтылғандай, «Америка дауысының» (және оның ізбасар агенттіктердің) қалай жұмыс істейтінін немесе олардың бағдарламаларының мазмұны қандай екенін білмейді. Бұл заң американдық қоғамды үкіметтің қолдауымен жасалған және АҚШ-тың шекарасынан тыс жердегі аудиторияға бағытталған ақпарат пен хабар таратудан қорғайды. Кейбір сарапшылар АҚШ-ты мұндай іс-әрекет жасайтын жалғыз өнеркәсіптік демократия деп санайды, бұл осы әрекеттерге деген сенімсіздікті күшейтеді, себебі аудитория осы елдерде американдықтардың бірдей материалды оқи алмай немесе тыңдай алмайтынына көбірек қызығушылық танытады. Дегенмен, интернетке қосылған кез келген адам «Америка дауысының» бағдарламалары мен мақалаларын ағылшын және басқа тілдерде, радио және телеарналар арқылы (қазіргі уақытта «Америка дауысы» телебағдарламаларға басымдық береді) таба алады.

АҚШ Конгресінің заңға түзетулері

АҚШ Ақпарат және білім беру алмасу туралы заңға қатысты АҚШ Конгресінің түзетулеріне қатысты хронологиялық заңнама. Қабылданған күні Қоғамдық заң нөмірі АҚШ заң кодексіндегі сілтеме АҚШ заң жобасы АҚШ президенттік әкімшілігі 4 маусым 1956 P. L. 84 555 Дуайт Д. Эйзенхауэр 20 тамыз 1972 P. L. 92 394 Ричард Никсон 6 шілде 1973 P. L. 93 59 Ричард Никсон 15 тамыз 1979 P. L. 96 60 Джимми Картер 16 тамыз 1985 P. L. 99 93 Рональд Рейган 28 қазан 1991 P. L. 102 138 Джордж Буш (үлкен) 24 қазан 1992 P. L. 102 499 Джордж Буш (үлкен) 25 қазан 1994 P. L. 103 415 Билл Клинтон