Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия ақсүйекі Сэр Томас Уортон, 1-ші барон Уортон (1495 – 23 тамыз 1568) – ағылшын ақсүйекі және Англия королі Генрих VIII-нің қолдаушысы. Ол 1542 жылғы 24 қарашадағы Солуэй Мосс шайқасындағы жеңісімен ең көп танылды, осының арқасында оған барондық атағы берілді.
English nobleman
Sir Thomas Wharton, 1st Baron Wharton (1495 – 23 August 1568) was an English nobleman and a follower of King Henry VIII of England. He is best known for his victory at Solway Moss on 24 November 1542 for which he was given a barony.
Ерте өмір
Ол Уортон, Киркби Стивен, Уэстморленд қаласында туған, Уортон Холл иесі сэр Томас Уортонның және оның әйелі Агнес Уоркаптың, Рейнольд немесе Реджинальд Уоркаптың қызының ең үлкен ұлы еді. Оның кіші інісі – ағылшын шейіті Кристофер Уортон. Әкесі шамамен 1520 жылы қайтыс болды, ал 1522 жылдың сәуір айында ол Шотландияға жорыққа қатысты.
He was born in Wharton, Kirkby Stephen, Westmorland, the eldest son of Sir Thomas Wharton of Wharton Hall and his wife Agnes Warcup, daughter of Reynold or Reginald Warcup of Smardale. His younger brother was the English martyr Christopher Wharton. His father died around 1520, and in April 1522 he served on a raiding expedition into Scotland.
Шотландия шекарасындағы офицер
1524 жылғы 10 ақпанда ол Камберлендтегі бейбітшілік комиссиясына мүшелікке алынды, ал 1527 жылғы 20 маусымда Виндзорда рыцарь атағын алды деп хабарланады. 1529 жылғы 3 қарашада шақырылған парламентке Уортон Эпплби округінен сайланды, бірақ 9-ы күні Камберлендтің жоғары шерифі болып тағайындалды. 1531 жылғы 30 маусымда Англо-шотланд шекарасындағы зұлсалыстарды реттеу комиссары болып тағайындалды. 1532 жылғы 6 ақпанда Йоркширдің Шығыс бөлігіндегі және 19 наурызда Нортумберлендтегі бейбіт судья болып тағайындалды, сондай-ақ ол әдетте Камберленд және Вестморленд комиссияларының құрамына енді. 1534 жылғы 29 маусымда Нортумберленд Уортонды Карлайл капитаны қызметіне ұсынды, ал 9 шілдеде оған Уильям Дейкр, Гилслендтің 3-бароны Дейкрдің Нортумберлендке қарсы «қылмыстарын» тергеу жұмысы тапсырылды; Дейкр сотқа тартылды, бірақ әріптестерінен ақталды. 1535 жылғы 22 қарашада Уортон тағы да Камберленд шерифі болып тағайындалды.
On 10 February 1524 he was placed on the commission for the peace in Cumberland, and on 20 June 1527 he is said to have been knighted at Windsor. To the parliament that met on 3 November 1529, Wharton was returned for Appleby, but on the 9th he was pricked for High Sheriff of Cumberland. On 30 June 1531 he was appointed commissioner for redress of outrages on the Anglo Scottish Border. On 6 February 1532 he was made Justice of the Peace for the East Riding of Yorkshire, and on 19 March for Northumberland, and he was usually included in the commissions for Cumberland and Westmorland. On 29 June 1534 Northumberland recommended Wharton's appointment as captain of Carlisle, and on 9 July he was commissioned to inquire into the 'treasons' of William Dacre, 3rd Baron Dacre of Gilsland, against Northumberland; Dacre was brought to trial, but acquitted by his peers. On 22 November 1535 Wharton was again appointed sheriff of Cumberland.
Қиындық
1543 жылы Уортон Шотландияға шабуылдар жасап, наразы шотланд ақсүйектерін өз жағына тартып, Шотландияның оңтүстік-батысын бақылауға тырысты. Осы істері үшін және Солвей-Мосс шайқасы үшін 1544 жылдың басында ол барон Уортон титулына ие болды және сол кездегі хаттарда «Лорд Уортон» деп аталды. Бұл қалай болғаны кейіннен қызығушылық тудырды. Уортонның барлау желісіне шотланд әйелі Кэтрин Робинсон кірді. Ол 1543 жылдың ақпан айында Карлайл қамалында, «Қатаң күйеу жілік» соғысының басында оған келіп, Букклех лорды Мэри, Шотландия королевасын тұтқынға алып, оған әкелуге дайын екенін айтты. Уортон Букклех немесе Ботуэлл графы королеваны ұрлап кетсе, оған зиян тиеді деп уайымдады. Суффолк герцогы оған Букклехке нақты жауап бермеуді кеңес берді. 1544 жылы Уортон шотландтармен ағылшын шабуылының шарттары мен кепілдіктерін жасау және Шотландия Парламенті қабылдамаған Мэри, Шотландия королевасы мен принц Эдуардтың некесін жасау үшін комиссар ретінде тағайындалды. Уортон 1544 жылдың наурыз айында Кесвик пен Пенритте әскер жинады. Сәуірде Гертфорд графы оған Лорд Максвеллдің және оның мұрагері Роберттің, сондай-ақ Лорд Флемингтің одақтастық ұсыныстарын мұқият қарастыруды бұйырды. Роберт Максвелл Лохмабен қамалын және тағы үш бекініс – Caerlaverock Castle, «Langhole» және Threave Castle-ді беруге ұсыныс жасады. Уортон Гертфорд графы 1544 жылдың мамыр айында Эдинбургті өртеген кезде Батыс шекарасының күзетшісі ретінде Карлайлда күзеттік қызмет атқарды. Кейіннен 1544 жылдың мамыр айында Генрих VIII Францияға аттанғанда шекара әскерлері оны сүйемелдеу үшін жіберілді, бірақ Уортонды шекарадан алшақтатуға болмайды деген сылтаумен оларға қосылуға рұқсат берілмеді. Уортон содан кейін Уильям мен Ральф Юр бастаған Джедбургке шабуыл жоспарын жасауға көмектесті. Шекаралық шабуылдар және Ангус, Гленкерн, Лорд Максвелл және Мэри, Шотландия королевасының Эдуардқа үйленуін қалайтындармен интригалар Генрих VIII билігінің соңына дейін Уортонды мазалады. 1546 жылдың желтоқсан айында Уортон Вриотслиге Шотландиядағы Кроуфорд Мурдағы алтын кендері туралы хат жазып, оны зерттеуді ұсынды. Уортон шотланд елшісі Адам Оттерберннің сөзін еске алды, ол Джеймс IV-тің кендері болғанын, бірақ тамырдың орнына алтынның немесе алтын кенінің шашыраңқы бөліктерін тапқанын және жұмысына жұмсалған қаражат одан көп болғанын айтты. Олбания герцогы да кендер ашты. Уортон Олбанияның соққан алтын медальонына ие болды, ол шотланд алтынынан жасалған деген болжам бар.
In 1543 Wharton was occupied with forays into Scotland, and with intrigues to win over disaffected Scots nobles and obtain control of the south west of Scotland. For his services in these matters and at Solway Moss he was early in 1544 raised to the peerage as Baron Wharton, and in letters of the period was called "Lord Wharton." Exactly how this happened was the subject of later interest. Wharton's intelligence network included a Scottiah woman, Katherine Robinson. She came to him at Carlisle Castle in February 1543, at the start of the war known as the Rough Wooing and said that the Laird of Buccleuch was willing to capture Mary, Queen of Scots and bring her to him. Wharton was worried the Scottish queen would be harmed if Buccleuch or the Earl of Bothwell kidnapped her. The Duke of Suffolk advised him to give Buccleuch a non committal answer. In 1544, Wharton acted as a commissioner to draw up terms and bonds of assurance with the disaffected Scots for an English invasion, and the marriage of Mary, Queen of Scots and Prince Edward, which the Parliament of Scotland had rejected. Wharton held musters at Keswick and Penrith in March 1544. In April the Earl of Hertford gave him particular instructions to carefully entertain offers of alliance from Lord Maxwell and his heir, Robert, and Lord Fleming. Robert Maxwell offered to hand over Lochmaben Castle and three other strongholds; Caerlaverock Castle, "Langhole" and Threave Castle. Wharton kept guard at Carlisle, as Warden of the West March, while the Earl of Hertford burnt Edinburgh in May 1544. Later in May 1544 border troops were sent to accompany Henry VIII to France, but Wharton was refused leave to join them on the grounds that he could not be spared from the marches. Wharton then helped plan a "Warden raid" on Jedburgh, which was led by William and Ralph Eure. Border forays and intrigues with Angus, Glencairn, Lord Maxwell, and others, who professed to desire the marriage of the Mary Queen of Scots to Edward, occupied Wharton for the rest of Henry VIII's reign. In December 1546 Wharton wrote to Wriothesley about gold mining in Scotland at Crawford Moor, and offered to investigate the ground. Wharton recalled a conversation with the Scottish ambassador Adam Otterburn, who said that James IV had mines but only found loose pieces of gold or gold ore rather than a vein, and spent more on the work than he recovered. The Duke of Albany also opened mines. Wharton owned a gold medallion coined by Albany, said to be minted from Scottish gold.
Эдуард VI-дің соғыс
Эдуард VI таққа отырғаннан кейін, «Қатаң күйеу жібіту» соғысы жалғасты, және Сомерсет лорд-протектор ретінде осы некені аяқтауға күш салды, ал 1547 жылдың наурыз айындағы шотландтық шабуыл оның басып кіруіне себеп болды. 24-і күні кеңес Уортоннан екі хат сұрады, біреуі шабуыл туралы толық мәлімет беру үшін, екіншісі шабуылдаушылар мен тоналған қалалардың санын арттырып көрсету үшін. Соңғысы француз королінің алдында ағылшынның қарсы шараларын ақтауға және оның шотландтарға көмек беруіне бөгет қоюға бағытталған еді. Одан кейін қыркүйек айында Сомерсет Бервик-апон-Твидтен Шотландияға шабуыл жасағанда, Уортон мен Леннокс графы батыста шабуыл ұйымдастыру арқылы жағдайды қиындатты. Олар 9-ы күні Карлайлдан екі мың жаяу әскер және бес жүз атты әскермен жолға шықты, 10-ы күні Сүт қамалын басып алды; келесі күні Аннан, ал 12-сі күні Дронок қалалары берілді, бірақ 14-і күні олар Карлайлға қайта оралды, олардың одан әрі табысқа жете алмауының себебін жабдықтаудың жетіспеушілігімен түсіндірді. Уортон парламенттің келесі отырысына қатысудан босатылды, оның шекарада болуы қажет болды.
With the accession of Edward VI the War of the Rough Wooing continued, with effort being made by Somerset as Lord Protector to complete the marriage, and a Scottish raid in March 1547 provided a pretext for his invasion. On the 24th the council asked Wharton for two despatches, one giving an exact account of the raid, the other exaggerating the number of raiders and towns pillaged. The latter was intended to justify English reprisals, in the eyes of the French king, and prevent his giving aid to the Scots. In September following, while Somerset invaded Scotland from Berwick upon Tweed, Wharton and the Earl of Lennox created a diversion by an incursion on the west. They left Carlisle on the 9th, with two thousand foot and five hundred horse, and on the 10th captured Milk Castle; on the following day Annan, and on the 12th Dronok, both surrendered, but on the 14th they returned to Carlisle, explaining their lack of further success by lack of supplies. Wharton was excused attendance at the ensuing session of parliament, his presence being needed on the borders.
Мұра
Томас Уортон Киркби Стивен гимназиясының негізін қалаушы болды.
Thomas Wharton was the founder of Kirkby Stephen Grammar School.