Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын саудагері және қаржыгері (1519–1579) оның сол есімді үлкен туысы.
English merchant and financier (1519–1579)
his great nephew of the same name
Сэр Томас Грешем-қария ( /g//r//ɛ//ʃ//ə//m/; шамамен 1519 – 21 қараша 1579) – ағылшын саудагері және қаржыгері, король Эдуард VI (1547–1553) және Эдуардтың жарты қарындастары, королевалар Мэри I (1553–1558) және Елизавета I (1558–1603) атынан әрекет еткен. 1565 жылы Грешем Лондон қаласында Корольдік биржаны құрды.
Sir Thomas Gresham the Elder ('/g//r//ɛ//ʃ//ə//m/; c. 151921 November 1579) was an English merchant and financier who acted on behalf of King Edward VI (1547–1553) and Edward's half sisters, queens Mary I (1553–1558) and Elizabeth I (1558–1603). In 1565 Gresham founded the Royal Exchange in the City of London.
Шығу тегі
Лондонда дүниеге келген және Норфолк аймағының ескі әулетінен шыққан Грешем, сэр Ричард Грешемнің – көрнекті саудагер-жекеленуші және Лондонның лорд-мэрі – екі ұлы мен екі қызының бірі болды. Ричард Грешем шетелдік саудагерлермен тиімді қарыз шарты бойынша келісімге келгені үшін король Генри VIII-ден рыцарь атағын алды.
Born in London and descended from an old Norfolk family, Gresham was one of two sons and two daughters of Sir Richard Gresham, a leading merchant mercer and Lord Mayor of London, who was knighted by King Henry VIII for negotiating favourable loans with foreign merchants.
Білім
Грэшам Сент-Полс мектебінде білім алды. Одан кейін, әкесі Томас саудагер болсын десе де, сэр Ричард оны Кембридж университетіндегі Гонвилл және Каиус колледжіне жіберді. Ол сонымен қатар Кембридж оқып жүрген кезінде, Грешем мектебінің негізін қалаушы әйгілі саудагер Джон Грешемнің туысы, Мерсерлер компаниясында шәкірттікке алынды.
Gresham was educated at St Paul's School. After that, although his father wanted Thomas to become a merchant, Sir Richard first sent him to university at Gonville and Caius College, Cambridge. He was concurrently apprenticed in the Mercers' Company to his uncle Sir John Gresham, founder of Gresham's School, while he was still at Cambridge.
Төменгі елдердегі агенттер
1543 жылы Мерсерлер компаниясы 24 жастағы Грешемді ливреяшы ретінде қабылдады, ал сол жылы ол Англиядан Төменгі елдерге кетті. Онде ол өзінің, әкесінің немесе туысының есебінен саудагерлікпен айналысып, Генрих VIII патшаның түрлі мәселелердегі өкілі ретінде қызмет етті. 1544 жылы ол Лондон саудагері сэр Уильям Ридтің жесірі Анн Фернелиге үйленді, бірақ тұрғын үйін негізінен Төменгі елдерде сақтап, штаб-пәтерін қазіргі Бельгиядағы Антверпен қаласында (сол кезде Испан Нидерланды) орналастырды. Ол нарықтағы шеберлігімен танымал болды.
In 1543 the Mercers' Company admitted the 24 year old Gresham as a liveryman, and later that year he left England for the Low Countries, where, either on his own account or that of his father or uncle, he carried on business as a merchant whilst acting in various matters as agent for King Henry VIII. In 1544 he married Anne Ferneley, widow of the London merchant Sir William Read, but maintained residence principally in the Low Countries, basing his headquarters at Antwerp in present day Belgium (then the Spanish Netherlands), where he became renowned for his adept market play.
Фунтты құтқару
1551 жылы корольдің Төмен елдердегі саудагері сэр Уильям Дамселлдің тиімсіз басқаруы Англия үкіметін үлкен қаржылық қиындыққа салғанда, билік Грешемді кеңес алу үшін шақырды және кейін оның ұсыныстарын қабылдады. Грешем Антверпен биржасында фунт стерлингтің құнын көтеру үшін түрлі, өте тапқыр, бірақ еріксіз және әділетсіз әдістерді қолдануды ұсынды. Бұл әдістер өте табысты болды, нәтижесінде бірнеше жылдың ішінде король Эдуард VI дерлік барлық қарыздарын өтеді. Үкімет ақша мәселелерінде Грешемнің кеңесіне жүгінді және оны жиі түрлі дипломатиялық миссияларға жіберді. Ол белгілі бір жалақы алған жоқ, бірақ қызметінің сыйақысы ретінде король Эдуардтан жерлер алды, олардың жылдық құны сол кезде шамамен 400 фунтқа бағаланды.
When in 1551 the mismanagement of Sir William Damsell, King's Merchant to the Low Countries, had caused the English Government much financial embarrassment, the authorities called Gresham for advice, thereafter following his proposals. Gresham advocated the adoption of various methods – highly ingenious, but quite arbitrary and unfair – for raising the value of the pound sterling on the Antwerp bourse which proved so successful that in just a few years King Edward VI had discharged almost all of his debts. The Government sought Gresham's advice in all their money difficulties, and also frequently employed him in various diplomatic missions. He had no stated salary, but in reward of his services received from King Edward various grants of lands, the annual value of which at that time amounted ultimately to about 400 pounds a year.
Корольге кейінгі қызметтері
1553 жылы Мэри патшайым таққа отырғаннан кейін Грешем қысқа мерзімге сарайдың ықыласынан шығып, оның орнын Уилл Даунтси басты. Бірақ Даунтсидің қаржылық амалдары сәтті болмады және Грешем көп ұзамай қайтадан қызметке орналасты. Ол патшайымға қызмет етуге деген ынтасын білдіріп, несиелерді келісуде және ақша, қару-жарақ, шетелдік тауарларды жасыруда үлкен шеберлік танытқандықтан, оның қызметі оның билігінің барлық кезеңінде (1553–1558) сақталды. Бұдан өзге, күніне жиырма шиллинг жалақысынан бөлек, ол шіркеу жерлерін жылдық құны 200 фунт болатын гранттармен қамтылды. Елизавета патшайымның тұсында (1558–1603) Грешем корольдік қаржы агенті қызметін жалғастырғаннан бөлек, Нидерландының губернаторы герцогиня Маргарет Парманың сарайында толық өкілетті елші болып тағайындалды және 1559 жылы бакалавр дәрежесіне ие болды. Голландиялық көтеріліске дейінгі тұрақсыз жағдай оны 1567 жылдың 10 наурызында Антверпенді тастап кетуге мәжбүр етті. Бірақ, өмірінің қалған бөлігін Лондонда өткізгеніне қарамастан, ол бұрынғысынша саудагер және үкіметтік қаржы агенті ретінде жұмыс істеді. Елизавета патшайым Грешемнің қабілеттерін түрлі жағдайларда пайдалы деп тапты, соның ішінде леди Мэри Грейге (леди Джейн Грейдің қарындасы) түрме сақшысы болып тағайындады. Ол Томас Кейспен үйленгені үшін 1569 жылдың маусымынан 1572 жылдың соңына дейін оның үйінде тұтқынға алынды.
On the accession of Queen Mary in 1553, Gresham fell out of favour at Court for a short time with Alderman William Dauntsey displacing him. But Dauntsey's financial operations proved unsuccessful and Gresham was soon re instated; and as he professed his zealous desire to serve the Queen, and manifested great adroitness both in negotiating loans and in smuggling money, arms and foreign goods, not only were his services retained throughout her reign (1553–1558), but besides his salary of twenty shillings per diem he received grants of church lands to the yearly value of 200 pounds. Under Queen Elizabeth's reign (1558–1603), besides continuing in his post as financial agent of the Crown, Gresham acted as Ambassador Plenipotentiary to the Court of Duchess Margaret of Parma, Governor of the Netherlands, and was appointed a Knight Bachelor in 1559 prior to his departure. The unsettled times preceding the Dutch revolt compelled him to leave Antwerp on 10 March 1567; but, though he spent the remainder of his life in London, he continued his business as merchant and government financial agent in much the same way as he had always done. Queen Elizabeth also found Gresham's abilities useful in a variety of other ways, including acting as gaoler to Lady Mary Grey (sister of Lady Jane Grey), who, as a punishment for marrying Thomas Keyes the sergeant porter, was imprisoned in his house from June 1569 to the end of 1572.
Неке және ұрпақ
1544 жылы ол Лондон саудагері сэр Уильям Ридтің жесірі Энн Фернлиге үйленді. Оның әйелінен оның жалғыз ұлы дүниеге келді, бірақ ол одан бұрын қайтыс болды. Оның сонымен қатар, заңсыз қызы Сер Натаниел Беконға (1546–1622) үйленді, ол 1-ші Сент-Олбан виконты Франсис Беконның жартылай бауыры болды, және Анна, Леди Бекон атанды.
In 1544 he married Anne Ferneley, widow of Sir William Read, a London merchant. By his wife he had an only son who predeceased him. He also had an illegitimate daughter who married Sir Nathaniel Bacon (c. 1546–1622), half brother of Francis Bacon, 1st Viscount St Albans, becoming Anne, Lady Bacon.
Өлім және жерлеу
Грэшем 1579 жылғы 21 қарашада күрт қайтыс болды, себебі соққы болған сияқты, және Лондон қаласындағы Бишопскейттегі Сент-Гелен шіркеуіне жерленді.
Gresham died suddenly, apparently of apoplexy, on 21 November 1579 and was buried at St Helen's Church, Bishopsgate in the City of London.
Грэшам колледжінің негізін қалау үшін мұра қалдыру
Грешэм түрлі қайырымдылық ұйымдарға шағын сомалармен қатар, өзінің мал-мүлкінің басым бөлігін (Лондондағы және Англияның айналасындағы иеліктерден тұратын, жылына 2300 фунттан астам кіріс беретін) жесіріне және оның мұрагерлеріне қалдырды, бірақ осыған бір шарт қойды: оның өлімінен кейін оның Бишопскейт көшесіндегі үйі мен Корольдік биржадан түскен кірістер Лондон корпорациясына және Мерсерлер компаниясына беріліп, астрономия, геометрия, медицина, құқық, дінтану, риторика және музыка салаларында әр күні бір профессор лекция оқитын колледж құру үшін пайдаланылуы керек еді. Осылайша, 1597 жылы Лондондағы ең алғашқы жоғары оқу орны – Грешем колледжі құрылды.
Apart from some small sums to various charities, Gresham bequeathed the bulk of his property (consisting of estates in London and around England giving an income of more than 2,300 pounds a year) to his widow and her heirs, with the stipulation that after her death his own house in Bishopsgate Street and the rents from the Royal Exchange should be vested in the Corporation of London and the Mercers Company, for the purpose of instituting a college in which seven professors should read lectures, one each day of the week, in astronomy, geometry, physic, law, divinity, rhetoric and music. Thus, Gresham College, the first institution of higher learning in London, came to be established in 1597.
Грэшам заңы
Грешем заңы ("Жаман ақша жақсы ақшаны ығыстырып шығарады" деген қарапайым тұжырымдама) оның атымен аталады (дегенмен, бұл ұғымды астроном Николай Коперник сияқты басқалар да жылдар бойы білгенімен), өйткені ол Елизавета патшайымды Англияның құндылығы төмендеген валютасын қалпына келтіруге көндірді. Алайда, сэр Томас Грешем заңына ұқсас ештеңе жасаған жоқ, бұл заң 1857 жылы Генри Даннинг Маклеодтың, мәтінде жазылмаған нәрсені оқып табуға бейімді экономистің ойынша туындаған тұжырымдама еді.
Gresham's law (stated simply as: "Bad money drives out good") takes its name from him (although others, including the astronomer Nicolaus Copernicus, had recognised the concept for years) because he urged Queen Elizabeth to restore the debased currency of England. However, Sir Thomas never formulated anything like Gresham's Law, which was the 1857 conception of Henry Dunning Macleod, an economist with a knack for reading into a text that which was not written.
Грэшам шегірткесі
Гресхэм отбасының гербі: Жасыл төбеде алтын шаяншық (жасыл дөңестегі алтын шаяншық); ол негізін қалаған Гресхэм колледжінде бейнеленген, сондай-ақ ол 1565 жылы өзі құрған Лондон қаласындағы Корольдік биржаның желбағын құрайды. Бостон қаласындағы Фанюйл залы да осы геральдикалық белгіні қабылдаған. Грэшам отбасының гербі былай сипатталады: Күміс, қара түйреуі бар үш жұлдыздың арасында Эрмин шеврон. Ежелгі аңыз бойынша, отбасының негізін қалаушы Роджер де Грэшем 13-шы ғасырда Норфолк даласында жаңа туған сәби ретінде тасталып, шаяншықтың назарын аударған әйел тауып алған. Бұл әдемі оқиға болғанымен, шаяншық тек "grassh" және "Gresh" дыбыстарын ойнататын геральдикалық белгі болуы мүмкін. Грэшам отбасы "Fiat Voluntas Tua" ("Сенің еркің болсын") деген ұранды қолданады.
The Gresham family crest is: On a Mount Vert a Grasshopper Or (a golden grasshopper on a green mound); it is displayed by Gresham College, which he founded, and also forms the weathervane on the Royal Exchange in the City of London, also founded by him in 1565. The Faneuil Hall at Boston, Massachusetts, has also borrowed this heraldic device. The Gresham coat of arms is blazoned: Argent, a Chevron Erminés between three Mullets pierced Sable. According to ancient legend, the founder of the family, Roger de Gresham, was a foundling abandoned as a new born baby among long grass in Norfolk during the 13th century and found there by a woman whose attention was drawn to the child by a grasshopper. Although a beautiful story, it is more likely that the grasshopper is simply a canting heraldic crest playing on the sound "grassh " and "Gresh ". The Gresham family uses as its motto Fiat Voluntas Tua ('Thy will be done').
Көркем шығармаларда
Грэшам британдық автор Валерия Анандтың Фиона Бакли атты бүркеншік атымен жазған фантастикалық детективтік романдар сериясында екінші пландағы кейіпкер ретінде көрінеді. Оқиғаның басты кейіпкері Урсула Бланшард, оның бірінші күйеуі Грэшамның агенті болып жұмыс істеген кезде Антверпенде тұрды. Грэшам Герберт Странгтың "Лондон өзенінде: Елизавета патшайым заманындағы оқиға" (Oxford University Press, 1936) кітабының орталық кейіпкері болып та бейнеленеді.
Gresham appears as a background figure in a series of fictional mystery novels by the British author Valerie Anand writing under the pen name of Fiona Buckley. The fictional heroine of the stories, Ursula Blanchard, lived in Antwerp with her first husband while he worked as one of Gresham's agents. Gresham also features as the central character of Herbert Strang's book On London River: A Story of the Days of Queen Elizabeth (Oxford University Press, 1936).