Кіріспе

Құс түрлері

Белл-минер (Manorina melanophrys), көбінесе беллбирд деп аталады, оңтүстік-шығыс Австралияға ендемік отарлаушы бал жегіш құс. Бұл атау олардың қоңырауға ұқсас дыбысына байланысты берілген. "Miner" сөзі "myna" сөзінің ескіше жазылу түрі және Manorina туысына жататын басқа да құстармен ортақ. Бұл құстар негіз евкалипт жапырақтарының шырынымен қоректенетін белгілі бір псиллидтердің "қоңырау жамылғылары" деп аталатын күмбез тәрізді жабындарымен қоректенеді. Псиллидтер өздерін хищниктер мен қоршаған ортадан қорғау үшін өздерінің балды шырынынан осы қоңырау жамылғыларын жасайды. Белл-минерлер үлкен, күрделі әлеуметтік топтарда өмір сүреді. Әр топтың ішінде бірнеше көбейетін жұптардан тұратын кіші топтар болады, сонымен қатар қазір көбеймейтін құстар да кездеседі. Көбеймейтін құстар кіші топтағы барлық ұялардағы жас балапандарды тамақпен қамтамасыз етуге көмектеседі, тіпті олармен туыс болмаса да. Бұл құстар өздерінің колониялық аумағын бірлесіп және агрессивті түрде қорғайды, көптеген басқа да құс түрлерін аумақтан шығарып тастайды. Олар осылайша өз аумағын басқа жәндіктермен қоректенетін құстардан қорғайды, олар қоңырау жамылғыларын жеп қоюы мүмкін. Егер жергілікті орман лерп псиллидтерінің көбеюіне байланысты құрғактап қалса, белл-минерлердің саны күрт өседі. Мұраға алынған Беллбрук таулы ауылы 1882 жылы жергілікті беллбирдтердің ерекше дыбысының құрметіне аталған.

Таксономия

Манара шахташы (Manorina melanophrys) – балжегіштер (Meliphagidae) тұқымдасына және Австралиялық мысықтарға (Meliphagidae) жатады, бұл Meliphagoidea суперотбасының бір бөлігі, сонымен қатар оған Австралиялық шұбарлар, шұбарлар және тікенділер (Acanthizidae); қылқалам құстар (Dasyornithidae); ертегілер (Maluridae); және пардалоталар (Pardalotidae) кіреді. Манорина тұқымдасына жататын манориндер Австралияның тағы үш эндемик маноринімен ортақ: шулы манорин (M. melanocephala), сары тамақ манорин (M. flavigula) және құрып кету қаупі төнген қара құлақты манорин (M. melanotis). «Manorina» деген тұқымдық атау көне грек тіліндегі «manos» – «жіңішке» және «rhinos» – «мұрын тесігі» сөздерінен шыққан. Бұрынғы үш манорин Myzantha тұқымдасына жатқызылған, ол кейде осы түрлердің ішкі тұқымы ретінде қарастырылады. Маноринаға генетикалық жағынан ең жақын тұқым – Жаңа Гвинея және Жаңа Британияның Melidectes балжегіштері болып табылды. Манара шахташының қоңырау сияқты дыбысталы шақыруын алғашқы еуропалық саяхатшылар байқаған, ал «қоңырау құсы» деген атау 30 жылдан кейін, Дэвид Коллинз «қоңырау құсының қайғылы даусы» туралы айтқанда бекітілген деп есептеледі. 1802 жылы Джон Латэм құсқа «қара қабақты сүрегі» деген мағынаны білдіретін Turdus melanophrys деген ат қойды. Латхэмнің ғылыми аты қабылданғанымен, Джон Гулд 1848 жылы түрдің аты ретінде Австралиялық қоңырау құсын пайдалануды жалғастырды. «Қоңырау құсы» деген жалпы атау, Oreoicidae тұқымдасына жататын Австралияның ішкі аймақтарындағы эндемикалық крестті қоңырау құсымен шатасуға мүмкіндік береді. Екі түрдің шақырулары мен мінез-құлқы мүлдем өзгеше, ал олардың таралған аймақтары үстіртпейді.

Сипаттама

Белл-минерлер өздерінің туыстастарының ішіндегі ең кішісі болып табылады және басқа үш сұр шахташы түрінен зәйтүн жасыл қауырсынымен, қанаттарындағы қараңғы түсімен және құрсағындағы сары түсімен ерекшеленеді. Олар орташа денелі балжегіштер, Левиннің балжегіштерінен (Meliphaga lewinii) сәл кішірек және денелі, салмағы 25-35 г (орташа 29 г). Белл шахташыларының ұзындығы 17,5–20 см (орташа 18,5 см), қанаттарының ұзындығы 22–30 см (орташа 26,5 см). Екеуі де бір-біріне ұқсас, бірақ аталықтары сәл ірілеу болады. Жастардың түсі ересектерге қарағанда қоңырқай, жалпы түсі ашық. Жастардың көзінің артында жалаңаш тері жоқ. Бұл тері алғашқыда ақшыл сұр түсті болып дамиды, содан кейін ақшыл сарыға, одан кейін ақшыл қызғылт сарыға өзгереді, ал құс есейгенде ересектерге тән жарқын қызғылт-сары түске ие болады. Балапандар жалаңаш туылады және шайқаудан екі күн өткен соң ақшыл қоңыр түкті болады. Олар ылғалды немесе құрғақ склерофилл ормандарының шеттерінде және тығыз орманды жерлерде, көбінесе өзен немесе басқа тұрақты су көзі жақын жерде орналасады. Бұл олардың таралу аймағын жоғары жауын-шашын жауатын, жағалауға жақын аймақтармен шектейді, көбінесе жаңбырлы ормандармен шектеседі, бірақ олардың ішінде емес. Жақын туысқан шулы шахташымен салыстырғанда, Белл шахташылары қалың (<5 м) өсімдігі бар, бірақ азырақ ортаңғы қабатқа (<5–15 м) және шатырға (>15 м) ие тығыз ортаны ұнатады. Бұл жерде олар бұталар, папоротниктер, сабандар және жаңбырлы ормандардың жүзімдері өсетін жерді таңдайды. Инвазивті латаннаның қалың өсімдігі бар бұзылған ортада олардың таралу аймағы кеңейгенін байқаған. Белл-минерлердің тығыздығы гектарына 14-38 құсқа жетеді. Олар өздерінің сүйікті ортасына қатысты өте талапкер және өсімдіктің аз бұзылуы, мысалы, өрт немесе латаннаны жою, колонияның жаңа аумаққа көшуіне себеп болуы мүмкін. Олар әдетте туысқан аталықтар мен олардың ұрпақтарынан тұратын топтарға немесе кландарға бірігеді. Әр топта бірнеше моногамды көбею жұптары бар. Колония ретінде Белл шахташылары агрессивті және өздерінің тамақ көзіне немесе өзіне қауіп төндіретін барлық басқа балжегіштерге және басқа да түрлерге қарсы қорғалатын тұрақты аумақты құрады. Агрессивті мінездеріне байланысты Белл шахташылары басқа құстарды өз аумағынан қуумен танымал, ал үлкен құс түрлері, мысалы, кукабуралар, куравонгтар және қарғалар колонияның әртүрлі топтарынан он екіге дейін шахташылармен қоршалады. Жыртқыштар олардың аумағына қоныстанса, оларға қайталап шабуыл жасайды. Ағаш астында тұратын кішкентай құстар, мысалы, жұлдыздар, құстар және қара құстар көбінесе қуылмайды, бірақ ортаңғы қабатта немесе шатырда азықтанатын немесе ұқсас тағамдарды бөлісетін кішкентай құстар, мысалы, пардалоттар, аумаққа кіруге рұқсат етілмейді. Белл шахташыларын кейде ығыстыра алатын аздаған түрлердің бірі - осыған ұқсас агрессивті шулы шахташы, бірақ жалпы алғанда шулы шахташылар аз өсімдігі бар аймақтарды артық көреді. Белл шахташылары жылдар бойы иеленген аумақта бәсекелес түрлердің санын азайта алады. Алайда, Белл шахташыларының колонияларының нақты аумақтық шекаралары бар, ал сол шекаралардан тыс жергілікті құстар әдеттегі әртүрлілігін қалпына келтіреді.

Тамақтандыру

Бел кеншілері псиллидтер деп аталатын жәндіктерді, олардың жас нимфаларын, тәтті ерптерді және басқа да псиллид секрецияларын жеуге маманданған. Псиллид өнімдері бел кеншілерінің рационының 90% дейін құрауы мүмкін. Бел кеншілері негізінен жапырақтардың, бұтақтардың және қабықтың арасында азықтанады, әдетте кемінде 8 метр биіктікте, бірақ олар тығыз ағаш төбесіне де түседі. Фермерлік теория бойынша, бел кеншілері тек ескі нимфаларды таңдап жеуі немесе көбінесе ерптерді жеп, нимфаға зиян келтірмеуі мүмкін деген гипотеза бар. Алайда, кейінірек бел кеншілерін шулы кеншілермен салыстырған зерттеулерде, бел кеншілері тілдерін мұқият пайдаланып ерптерді алып тастайтыны, нимфаға ешқандай зиян келтірмейтіні байқалды. Ал шулы кеншілер ерпті және нимфаны мүсіндеп жұлып алып, екеуін де жеп қояды. Бел кеншілері алынып тасталғанда, псиллидтер колониялары бел кеншілерінің бұрынғы аумағына кірген басқа орман құстарының түрлерімен тез жойылады.

Белл Майнерге байланысты өлім

Белл шахтерлері эвкалипт өлімімен тығыз байланысты, сондықтан бұл құбылыс Белл шахтерлерімен байланысты эвкалипт өлімі (BMAD) деп аталды. BMAD-қа қатысты алаңдаушылық BMAD жұмыс тобының құрылуына, 2004 жылғы BMAD стратегиясына, 2005 жылғы BMAD ұлттық форумына, 2006 жылғы BMAD әдебиеттік шолуына әкелді және осы мәселе бойынша зерттеулер жалғасуда. Эвкалипт өлімі күрделі экожүйелерді қамтиды, онда көптеген факторлар бар, және кейбір орталарда Белл шахтерлері болмаса да орын алады, бірақ Белл шахтерлерінің болуы мен эвкалипт өлімі арасындағы жоғары корреляция 1982 жылдан бері байқалып келеді. Бір теория бойынша, Белл шахтерлерінің псиллидтерді монополиялауы және/немесе өсіруі псиллидтердің санының артуына әкеледі, бұл ағаштардың ауруына және тіпті өліміне соқтыруы мүмкін. Кейбір жағдайларда Белл шахтерлерін алып тастағанда, құстардың түрлік әртүрлілігі қалпына келтіріліп, псиллидтердің таралуы азайтылды, нәтижесінде ағаштардың денсаулығы жақсарды.

Өсіру

Белл кеншілері көбінесе қозғалмайды, сондықтан олардың тұрақты, көп мақсатты аумағы болады, оған көбейіп-өсу да кіреді. Негізгі көбейту маусымы солтүстік бөлігінде сәуір/мамырдан тамыз/қыркүйекке дейін, ал оңтүстік аймақта маусым/шілдеден қараша/желтоқсанға дейін болады, себебі әйелдер ұялары сәтсіз аяқтанғаннан кейін немесе жас ұшып кеткен соң қайтадан ұя салады. Бір әйел бір маусымда бес рет ұя салғаны тіркелді, бірақ мұндай көптеген ұя салу әрекеттері сирек кездеседі. Ұялар колонияның аумағында орналасқанмен, дәстүрлі колониялық көбейтушілер сияқты тығыз орналаспаған. Оның орнына, ұялар көбейетін жұптардың әдеттегі азық іздеу аймағында болады. Олар көбінесе көрші ұялардан естілетін қашықтықта орналасқан, бірақ тым жақын емес. Әйел белл кеншілері ұялары құлағаннан кейін ұя орнын өзгертеді және ұяларды қалың өсімдіктерге төменге жылжытады, бұл құс жемтіреушілердің қаупін азайтуға мүмкіндік береді. Дегенмен, олар ұяларды бастапқы орналасқан жерінен алыс жылжытпайды, мүмкін, өздерінің азық іздеу аумағында қалу және көмекшілерінің жиынтығын сақтау үшін. Әйелдер сондай-ақ, жағдайға қарай ұрпақтарының жыныстық қатынасын өзгерте алады. Егер колония нашар тамақ көзі бар жаңа жерге көшсе, онда әйелдердің саны артады, олар жыныстық жасы жеткен кезде колониядан тарап кетеді. Ал тамақ қоры жетілдірілгеннен кейін, ұрпақтың жыныстық қатынасы болашақта көмектесетін еркектерге қарай өзгереді.

Ұяға көмекші

Ата-аналары да, көмекшілері де балапандарды азықтандырып, күтім көрсетеді. Ұяға дейін 20 көмекші қатысуы мүмкін, бірақ туыс емес көмекшілердің де жас ұрпақты өсіруге елеулі үлес қосатыны анықталды, тіпті көмекшілердің ұядағы балапандардың жынысына қарай көрсеткен көмегінің мөлшерінде ешқандай айырмашылық байқалған жоқ. Еркек балапандар колонияда қалып, көмекші болуға бейім болса да, әйелдер тарап кетеді. Көмекшілер аналық балапандарды басып жатқанда азық-түлік әкелуді кейінге қалдырады, бірақ аналық әлі де басып жатса да, ақырында азық-түлік әкеледі. Аналық, егер күтімді оның жұбайы жасаса, балапандарға тамақ беруге көбірек мүмкіндік береді.

Жас шақтан ересекке дейінгі кезең

Жас қоңырау шашушылар ұядан шыққаннан кейін шамамен 12 күн өткен соң ұядан ұшып кетеді, бірақ одан кейін тағы 10 апта бойы ата-аналары мен көмекшілері оларды тамақтандырып тұрады. Ең үлкен қауіп - олар ұядан жаңа ғана ұшып шыққан кезде, көптеген жастар жыртқыштардың жеміне айналады. Белгілі жыртқыштарға сұр керравонг, австралиялық қарға, күлдіреген кукабура, қоңыр қазқаз, мысбас жылан және шығыс қоңыр жылан жатады. Олар көбейіп, өрбуге жеткен кезде, жыныс арақатынасы бұрмаланып, көбінесе еркектер көп тірі қалады, бұл, әдетте, көшіп бара жатқан ұрғашылардың жоғары өлім-жітім деңгейімен байланысты.