Кіріспе

3-ғасырдағы Шу хан мемлекетінің генералы Ма Дай (222–235) – Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу хан мемлекетінің әскери қолбасшысы. Бұрын ол Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдары Солтүстік-Батыс Қытайдағы әскери сардар Ма Тенгтің қызметінде болған. Ма Тенгтің қазасынан кейін ол Ма Тенгтің үлкен ұлы, әрі туысы Ма Чаоға ілесіп, қысқа мерзімге Ханчжун аймағындағы Чжан Луға қосылды. Кейін Ма Чао Лю Бейге келіп, Ма Дай да онымен бірге болды. Ма Дай Лю Бейдің әскерінде, содан кейін Лю Бей құрған Шу хан мемлекетінде қызмет етті. Тарихи жазбаларда Ма Дай туралы көп мәлімет кездеспейді. 234 жылы ол Шудың канцлері Чжуге Лян басқарған Шудың басты қарсыласы Цао Вэйге қарсы бағытталған бесінші Солтүстік жорыққа қатысқандығы белгілі. Сондай-ақ, Ма Дай Чжуге Лянның қайтысынан кейін Шуға қарсы болды деген айыппен Шу генералы Вэй Яньді өлтіргені де айтылады.

Өмір

Ма Дай – Ма Чаоның кіші туысы еді. «Үш патшалықтың жазбалары» (Сангуоцзи) – Үш патшалық дәуірі тарихының сенімді дерегінде оның өмірбаяны жоқ; ол Ма Чао және Вэй Ян сияқты басқа адамдардың өмірбаяндарынан кейде ғана еске алынады. Ол алғаш рет Ма Чаоның өмірбаянында, Ма Чаоның өлімінен бұрын Лю Бэйге жазған хатында айтылады. Ма Чао былай деп жазды: «Цао Цао менің отбасымның 200-ден астам мүшесін өлтірді. Менде енді тек Ма Дай деген ағайынды ғана қалды. Ол менің әулетімнің жалғасын келеді. Мен оны Сіздің қамқорлығыңызға сеніп тапсырамын. Менің айтарым осы ғана». Ма Дай Шу Хан мемлекетінде әскери генерал болып қызмет етті. Оның ең жоғары лауазымы – «Солтүстікті бейбіттендіруші генерал» (平北將軍) болды. Ол сондай-ақ «Ченчан хоуі» (陳倉侯) дәрежесіне ие болды. Ма Дай Вэй Янның өмірбаянында еске алынады. 234 жылы Чжугэ Лянның қайтысынан кейін Ян И мен Вэй Ян арасында туған қақтығыста Ян И Ма Дайға Вэй Янға шабуыл жасауды бұйырды. Ма Дай Вэй Ян Ханжунға қарай қашқанда оны жетелеп, басын кесіп, Ян Идің алдына лақтырды. Ма Дай Сима Идің «Жінь кітабындағы» өмірбаянында қысқаша айтылады. 235 жылы ол Шу әскерін Шудың қарсыласы Цао Вэйге шабуылға бастады, бірақ Вэй генералы Ню Цзинь оларды жеңіп, кері шегіндірді. Ол шайқаста 1000-ге жуық әскерін жоғалтты.

Үш патшалықтың романсында

Ма Дай – 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романының кейіпкері. Роман бойынша, ол Ма Тенгтің Цао Цаоның шақыруымен астанаға жолға шығуына қатысады және Цао Цаоның адамдары Ма Тенг пен оның ұлдарын тұзаққа түсіріп өлтіргенде аман қалады. Ол өзінің туысы Ма Чаомен бірге Цао Цаоға қарсы Тонг асуы шайқасына қатысады, сондай-ақ Ма Чао жеңілгенде және Ханчжунның Чжан Луынан пана іздеуге мәжбүр болғанда оны сүйемелдейді. Ма Чао Лю Бейге өткен соң, Ма Дай да оның соңынан еріп Лю Бейге қызмет етеді, өйткені туысы И провинциясын басып алу кезінде Лю Бейдің жағына кетеді. Ма Дай Оңтүстік науқанында Нанманға қарсы және Солтүстік жорықтарда Сао Вэй мемлекетіне қарсы белсенді түрде қатысады. Чжугэ Лянның қайтысынан кейін Шу генералы Вэй Ян көтеріліс шығарады, ал Ма Дай оны қолдаймын деп көрсетеді, бірақ кейін оны өлтіреді.

Танымал мәдениетте

Ма кейде Хэбэйдегі қытай және дао ғибадатханаларында есік құдайы ретінде құрметтеледі, көбінесе Ма Чаомен бірге. Ма Дай алғаш рет Koei-дың Dynasty Warriors видео ойындарының жетінші бөлімінде ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылады. Ол ойындарда Ма Чаоның үлкен ағасы және оның қамқоршысы ретінде сипатталады. Ол, сол заманғы қалған Силианг жауынгерлерімен бірге, олар бар болған кез келген деңгейде ерекше атты әскермен бірге пайда болады, бұл Ма әулетінің атқа мініп шеберлігіне жасалған сілтеме.