Кіріспе

Төрт салт атты ойыны – шахмат ашылуы, ол келесі қимылдармен басталады: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Nc3 Nf6. Бұл ең көп таралған рет, бірақ салт аттар кез келген ретпен бірдей позицияға жетуі мүмкін. Ашылу принципіне қатаң түрде бағынатын жаңадан бастаушылар арасында бұл ашылу өте танымал: "Епископтардан бұрын салт аттарды дамытыңыз". Бұл бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ең жоғары деңгейдегі ашық ойын отбасының жұмыс аттарының бірі болды. Содан кейін ол, басқа ашық ойындармен бірге, қолданудан шығып қалды. Осы кезеңде амбициялық ойыншылар Руй Лопесті зерттеді, оны ақтардың бірінші қимылдың артықшылығын пайдалануға жасаған жақсы әрекеті деп санайды. 1990 жылдары бұл ашылу қайта жанданды, және қазір ол жаңадан бастаушыдан гроссмейстерге дейінгі ойыншылардың практикасында кездеседі. Төрт салт атты ойыны көбінесе тыныш өтеді, бірақ кейбір өзгерістер де бар. Шахмат ашылу энциклопедиясында Төрт салт атты ойынының үш коды бар: C49: 4. Bb5 Bb4 (симметриялық өзгеріс) C48: 4. Bb5, бірақ 4...Bb4 емес C47: 4. d4 және басқалары.

4.Бб5

Ақ түстілердің ең көп таралған қимылы – 4. Bb5, испандық вариациясы. Бұл вариацияға «Руй Лопес» Берлин қорғанысынан да қол жеткізуге болады. 4. Bb5 соңынан қараның төрт негізгі мүмкіндігі бар. Біріншісі – 4...Bb4, симметриялық вариация, «Қос испандық вариация» деп аталады. Қара 4...Nd4 арқылы, яғни Рубинштейн вариациясы арқылы, көбірек шабуылдай алады. Ақ 5. Nxe5 арқылы пешканы жеңе алмайды, себебі қара 5...Qe7 6. Nf3 (6. f4 Nxb5 7. Nxb5 d6) Nxb5 7. Nxb5 Qxe4+ 8. Qe2 Qxe2+ 9. Kxe2 Nd5 10. c4 a6 арқылы пешканы қайтарып алып, артықшылыққа ие болады. Ақ көбінесе 5. Ba4 ойнайды, онда қара әдетте 5...Bc5 6. Nxe5 0-0 7. Nd3 Bb6 8. e5 Ne8 және соңынан d6 қозғалыстарын жасап, гамбитпен жалғастырады. Рубинштейн вариациясын ойнаудан көптеген амбициялық қара ойыншыларды тоқтатып тастайтын тағы бір мүмкіндік – 5. Nxd4 exd4 6. e5 dxc3 7. exf6 Qxf6 (7...cxd2+ 8. Bxd2 Qxf6 9. 0-0 қара үшін қауіпті) 8. dxc3 Qe5+. Бұл көбінесе 9. Qe2 Qxe2+ соңынан тез тең түсуге алып келеді. Классикалық 4...Bc5 қозғалысы өте жақсы, мысалы, әйгілі Луи Полсен – Пол Морфи ойыны Бірінші американдық шахмат конгресінен (1857 ж.). Соңғы жылдары қара 4...Bd6!? деген мүмкіндікті сынап жатыр, нәтижелері әр түрлі. Бұл қозғалыс 5. Bxc6 қозғалысының қаупін азайтады, оған 5...dxc6 жақсы ойынмен жауап беріледі. Егер ақтар ойнаса, қара 0-0, Re8, Bf8 және d6 қозғалыстарын жасап, қайта топтасады.

4.d4

Егер ақ 4. d4 ойнаса, Шотландиялық төрт салт атты ойыны басталады. Бұл одан да кең мүмкіндіктерге алып келеді, оған Шотландиялық ойыннан да қол жеткізуге болады, мысалы 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. d4 exd4 4. Nxd4 Nf6 5. Nc3. Бұл вариация 1996 жылы Deep Blue мен Гарри Каспаров арасындағы матчтың бесінші партиясында ойналған. Ақ түстің төрт салт аттыны (3. Nc3) таңдауының бір себебі, Шотландиялыққа (3. d4) қарағанда, 3. d4 exd4 4. Nxd4 соңында қараның 4 Bc5 немесе 4 Qh4 таңдауынан қауырсынуы мүмкін, сондай-ақ Ақ белградтық гамбитін ойнағысы келеді (1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Nc3 Nf6 4. d4 exd4 5. Nd5!?). Белградты Шотландиялықтан қол жеткізу мүмкін емес; алайда Белградтың танымалдылығы 5. Nxd4-ке қарағанда екінші орында тұрады.

4.Сc4

Тағы бір мүмкіндік – 4. Bc4, итальяндық төрт жылқы ойыны немесе пруссиялық төрт жылқы ойыны, 1880 жылдары танымал болды, бірақ Пинскиге сәйкес, бұл жол нашар деп есептеледі және IM Ларри Д. Эванстың қатесі болып табылады. Қара 4. Bc5 арқылы симметрияны сақтап қалуға болады, бұл тыныш Giuoco Pianissimo-ға алып келеді. Ақ түстің осы позицияға жетуі үшін жақсырақ тәртібі – 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. Nc3 Nf6 арқылы Giuoco Piano. Бұл жол жас ойыншылардың арасында қарапайым және оңай дамуы үшін танымал, бірақ Найджел Шорт та Антуанета Стефановаға қарсы сәтті қолданды. Төрт жылқы ойыны арқылы осы позицияға ойнаудың қиындығы – 4. Bc4-тен кейін, қара 4. Nxe4! псевдо-құрбандықпен орталық шанышқысын орындай алады. Содан кейін 5. Bxf7+?, сырттай тартымды болғанымен, қараға епископ жұбы мен орталық бақылауды береді. 5. Kxf7 6. Nxe4 d5 7. Neg5+ Kg8-ден кейін, қара 8. e4 қауіпті тудырады, ал 8. d3 h6 9. Nh3 Bg4-тен кейін, қарада қарсылықсыз ақ шаршы епископы, ортадағы күшті қалыңдар жұбы және қауіпсіз патша бар, ал ақ h3-тегі жылқыны қалай ойнату керектігін ойластыру керек; көбінесе оны g1-ге қайтару қажет болады. 5. Bxf7+? орнына, аққа 5. Nxe4 ойнауға мүмкіндік жақсырақ, тіпті 5. d5 фигураны жақсы ойынмен қайтарып алады, мысалы, 6. Bd3 (6. Bxd5? Qxd5 7. Nc3 Qd8 Эстрин; 6. Bb5 dxe4 7. Nxe5 Qg5! Collijn's Lärobok; 6. d4 dxc4 7. d5 Ne7 8. Nc3 c6 Cordel–Schupli, 1905) 6. dxe4 (жақында ашылған 6. Nb4 та ойнауға болады) 7. Bxe4 Bd6 8. d4 Nxd4 9. Nxd4 exd4 10. Qxd4 0-0 11. Be3 (11. 0-0 Bxh2+ жеңіске жетеді) Qe7 (Tartakower–Atkins, Лондон 1922), ал енді табиғи 12. 0-0 Be5 ақ үшін қиын болар еді. Жоғарыдағы жолда, 8. exd4 9. Nxd4 0-0!? көбірек амбициялы, 1916 жылы Зигберт Тарраш пен Эммануэль Ласкер арасындағы матчта, ол 23 жүрісте қараның жеңісіне әкелді. Тағы бір мүмкіндік – 5. 0-0!? Боден-Кизерицкий гамбитінің вариациясына көшу.

4. ж3

Игорь Глек 4. g3-ті қолдаған, мысықты g2-ге дамытуға дайындық жасап жатыр. Пинскидің сөзінше, қараның басты жауаптары 4 Bc5 және 4 d5, екеуі де қараға тең мүмкіндік береді. Грандмастер деңгейінде Илья Смирин мен Бартломей Мацея арасындағы екі партияда Хэллоуин Гамбиті стиліндегі 4 Nxe4 та сынақтан өткен.

4.Б2

Шамасы сирек кездеседі дегенмен, бұл жүріс ойналысқа жарайды. Мысалы, егер қара 4...Bb4 ойнаса, аққа 5. Nd5, 5. O-O және 5. d3 жауаптары бар, олар дұрыс ойынмен теңдікті сақтайды.

4. а3

4. а3 тыныш ходы, Гунсберг Вариациясы – польшалық гроссмейстер Павел Блехмнің шеберлігі.

4.Nxe5

Күмәнді гамбит – 4. Nxe5?!, «Хэллоуин гамбиты» деп аталады. 4. Nxe5 5. d4 соңынан ақ фигуралар өз пілдерімен ортаны басып алып, қара аттарды бастапқы қалпына қайтаруға тырысады. Үлкен шебер Ларри Кауфман бұл позицияны 5. Nc6 6. d5 Bb4! 7. dxc6 Nxe4 8. Qd4 Qe7 комбинациясымен жоққа шығарады, оны Ян Пинскиге жатқызады. Макс Эуведің ашылулар сериясының 11-томына сәйкес, 5. Ng6 6. e5 Ng8 7. Bc4 d5 8. Bxd5 c6 соңынан қаралар шешуші артықшылыққа ие болады.