Кіріспе

Биік ғимараттар үшін авариялық шығу түрі

Өрттен қашу баспалдағы – ғимараттың сыртына, кейде ішіне, бірақ ғимараттың негізгі бөліктерінен бөлек орнатылатын арнайы авариялық шығу түрі. Өрт немесе басқа да төтенше жағдай кезінде ғимарат ішіндегі баспалдақтар қолжетімсіз болғанда қашуға мүмкіндік береді. Өрттен қашу баспалдақтары көбінесе көп қабатты тұрғын үйлерде, мысалы, пәтерлерде кездеседі. Бұрын қалалардағы барлық жаңа құрылыстарда өрт қауіпсіздігінің маңызды бөлігі болған, бірақ соңғы кезде қолданылуы азайды. Бұл жақсартылған құрылыс нормаларына, өрттің алдын алу және анықтау жүйелеріне, сонымен қатар жақсы байланыс пен өрт сөндірушілердің жете алуына мүмкіндік беретін, технологиялық тұрғыдан дамыған өрт сөндіру жабдықтарына және ең бастысы, өрт сөндіргіштерге байланысты. Халықаралық құрылыс кодекстері және басқа да уәкілетті органдар өрт сөндіргіштерді тек қана алып қанатын ғимараттарға емес, 15 қабаттан төменгі көп қабатты ғимараттарға да енгізді.

Сипаттама

Өрттен шығу жолы бірнеше көлденең платформалардан тұрады, олардың әрқайсысы ғимараттың әр қабатында орналасқан, оларды баспалдақтар немесе сатылар жалғастырады. Платформалар мен баспалдақтар көбінесе ашық металл торлардан жасалады, бұл мұз, қар және жапырақ жиналуын болдырмауға көмектеседі. Әдетте, әрбір деңгейде қоршаулар орнатылады, бірақ өрттен шығу жолдары тек төтенше жағдайларда қолдануға арналғандықтан, бұл қоршаулар басқа жағдайлардағы қоршауларға қойылатын талаптарға сай келмеуі мүмкін. Өрттен шығу жолының ең төменгі деңгейінен жерге дейінгі саты бекітілген болуы мүмкін, бірақ көбінесе ол білікке ілініп төмен түседі немесе рельс бойымен сырғанап түседі. Қозғалмалы конструкциялар өрт кезінде адамдардың қауіпсіз түрде жерге түсуіне мүмкіндік береді, сонымен қатар, өрттен шығу жолын басқа уақытта қолданудан қорғайды (мысалы, қарақшылық немесе вандализм үшін). Ғимараттың ішкі жағынан өрттен шығу жолына шығу өрттен шығу есігі арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін, бірақ көбінесе шығу терезе арқылы ғана мүмкін болады. Егер есік болса, оған өрт сигнализациясы орнатылады, бұл өрттен шығу жолының басқа мақсаттарда қолданылуын болдырмайды және рұқсатсыз кірудің алдын алады. Көптеген өрттен шығу жолдары электрондық өрт сигнализациясы ойлап табылғанға дейін салынғандықтан, ескі ғимараттардағы өрттен шығу жолдары осы мақсатта сигнализациямен жабдықталуы жиі қажет болады. 1900 жылдардың басында өрттен тез шығудың тағы бір түрі – биік ғимараттың терезесінен сыртқа созылған үлкен қосқышқа ілінген ұзын кенептен жасалған құбыр болды. Өрттен құтқарылған адам құбырдың ішінде сырғанап түсіп, қолдары мен аяқтарымен құбыр қабырғаларын итеріп, түсу жылдамдығын реттей алатын. Бұл құбырды терезеден жылдам орнатып, көше деңгейіне дейін түсіруге болады, бірақ оны ғимарат ішінде сақтау қиын болды, өйткені ол үлкен және көлемді еді. Заманауи эвакуациялық слайд – тік спиральді құтқару шұңқыры, ол ғимараттар мен басқа да құрылыстар үшін эвакуацияның кең таралған құралы болып табылады.

Тарих

18 ғасырда Англияда алғашқы өрттен қашу құралдарының бірі ойлап табылды. 1784 жылы ағылшын Дэниел Мазерес терезенің жанына бекітіліп, адамның жарақатсыз жерге түсуіне мүмкіндік беретін "өрттен қашу сатысы" деп аталатын құрылғыны жасады. Абрахам Вивелл "Өрттен өмірді қорғау жөніндегі Корольдік қоғамның" басқарушысы болғаннан кейін, құтқару шұңқырын қоса алғанда, дизайнды өзгертіп жаңартты. Бірінші заманауи өрттен қашу баспалдағын Анна Коннелли 1887 жылы патенттеді. Генри Вирегг 1898 жылдың 8 қарашасында Гранд-Айленд, Небраска штатында (сериялық нөмірі 681,672) АҚШ-тың өрттен қашу баспалдағына патент алды, ол саяхатшы кәсіпкерлер үшін арналған еді. 20 ғасырдың басында елдерде құрылыс нормалары кеңінен тарала бастағандықтан, өрт қауіпсіздігі жаңа құрылыстар үшін маңызды мәселе болды. Ғимарат иелері қашу жолдарын қамтамасыз етуге көбірек міндеттелді, ал сол кезде өрттен қашу баспалдақтары ең жақсы нұсқа болып көрінді. Оларды жаңа құрылысқа арзан бағамен қосуға болады, сонымен қатар қолданыстағы құрылысқа да оңай орнатуға болатын. Құрылыс кодекстері дамыған сайын және келесі басылымдарда қауіпсіздік мәселелері көбейген сайын, белгілі бір қабаттан жоғары барлық құрылыстарда екінші қашу жолы болуы керек болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңге дейін бар ғимараттарды жаңарту үшін сыртқы өрттен қашу баспалдақтарына рұқсат етілді. 1930 жылдары жабық түтікшелі құтқару шұңқыры мектептерде, ауруханаларда және басқа да мекемелерде кеңінен қолданыла бастады. Оның басты артықшылығы - адамдар оны өрттен қашудан басқа мақсатта пайдаланбауы, ал науқастарды өрт кезінде төсек-орындармен бірге төмен түсіруге болады. Алайда, 20 ғасырдың ортасында қалалардың кеңеюі, әсіресе 1950 және 1960 жылдары АҚШ және Еуропа қалаларында қоғамдық тұрғын үйлердің көбеюі, өрттен қашу баспалдақтарымен байланысты белгілі бір проблемалар анықталды. Нью-Йорк, Бостон, Чикаго, Кливленд, Детройт, Филадельфия және Питтсбург сияқты бірнеше ірі американдық қалалардың кедей аудандарында өрттен қашу баспалдақтары көбінесе олардың мақсатынан басқа да түрлі мақсаттарда қолданылды. Жазғы ыстық айларда орта қабатты үйлердің тұрғындары өрттен қашу баспалдақтарының платформаларында ұйықтаушы еді. Мұндай жағдай Корнелл Вулричтің 1947 жылғы "Жалған дабыл" атты әңгімесіне себеп болды, онда өрттен қашу баспалдағында тұрған бала бір түні көрші пәтерде кісі өлтіруге куә болады; бұл әңгіме "Терезе" (1949) деп аталып, фильмге түсірілді. Өрттен қашу баспалдақтарында ұйықтау практикасы Альфред Хичкоктің 1954 жылғы "Тыңғы терезе" фильмінде (осы да Вулричтің әңгімесіне негізделген) және Уигидің Төменгі Шығыс жағындағы фотосуреттерінде де көрінеді. Өрттен қашу баспалдақтарының көлденең көлеңкелері оларды кинонуардағы тұрақты мотивке айналдырды, ал Ромео мен Джульеттаның балкондағы көрінісі музыкалық "Вест-Сайд Стори" үшін өрттен қашу баспалдағына көшірілді. Өрттен қашу баспалдақтарын Стэнли Крамердің 1963 жылғы "Бұл - ақымақ, ақымақ, ақымақ әлем" комедиясындағыдай, комедиялық эффект үшін де қолдануға болады. Жеке пәтерлік бірліктерде терезеге қарап орнатылған терезе кондиционерлері, көбінесе кодқа немесе жергілікті ережеге сәйкес емес, құрылғыны терезе жақтауына бекітуді талап етеді, сонымен қатар жаз айларында өрттен қашу баспалдағын мүлдем пайдасыз етеді; авариялық жағдайда өрттен қашу баспалдағына немесе оның үстінде орналастырылған кондиционердің көлемі мен салмағы өрт сөндірушілер мен эвакуацияланғандар үшін қосымша қауіп тудырады. Бостон Herald америкалық фотограф Стэнли Форман 1976 жылы "Өрттен қашу баспалдағының құлауы" суреті үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, онда 1975 жылғы Бостон өртінде ақаулы өрттен қашу баспалдағынан құлаған жас әйел мен бала бейнеленген. Бұл даулы сурет кейбір юрисдикцияларда өрт қауіпсіздігі туралы қатаң ережелерді қабылдауға әкелді.

Биік ғимараттардың өрт сөндіру шығыс жолдары

Ғимараттардың биіктігі арта түсуімен, өрттен қашудың жаңа идеялары қолға алынуда. Лифтілер, дәстүрлі түрде өрттен қашу жолдары ретінде пайдаланылмаса да, қазір биік ғимараттар мен көктайғаштарды эвакуациялаудың мүмкін болатын тәсілі ретінде қарастырылуда. Басқа да балама шешімдерге парашюттер, сыртқы жиналмалы лифттер және сырғанаулар жатады.

Тұрғын үй

Өрттен қашу жолдарының қолданылуы әртүрлі жергілікті, мемлекеттік және халықаралық құрылыс нормаларымен реттеледі, мысалы, Халықаралық кодекс кеңесі (ICC), Халықаралық құрылыс кодексі (IBC) немесе Халықаралық энергияны үнемдеу кодексі ұсынған стандарттар. 2012 жылғы IBC және 2012 жылғы IRC 4 қабаттан немесе одан аз тұрғын үй ғимараттарындағы жатын бөлмелерде және тұруға жарамды жертөлелердегі авариялық эвакуация және құтқару терезелерін немесе есіктерін міндетті етеді. Өрттен қашу жолы терезе болуы мүмкін, ал егер ол бірінші қабаттан жоғары орналасқан болса, онда мақұлданған баспалдақпен немесе жерге тікелей қол жеткізетін террасаға немесе өрттен қашу баспалдағына апаратын есік болуы мүмкін. АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінің (HUD) сияқты федералдық ережелер ICC нормаларына сәйкес талаптарды қосады.