Кіріспе

Кеме басты мачтасының жоғарғы бөлігіндегі күзет нүктесі ретінде пайдаланылатын құрылым. Қарау ұясы – кеме басты мачтасының жоғарғы бөлігінде орналасқан не күзет нүктесі қызметін атқаратын құрылым. Кемелерде бұл орналасқан жер қарауылдарға телескоп не бинокль сияқты оптикалық құралдармен немесе жалаң көзбен жақындап келе жатқан қауіптерді, басқа кемелерді немесе құрлықты анықтау үшін ең кең көрініс аясын қамтамасыз ететін. Оны төртбұрышты желкенді кеменің әрбір төменгі мачтасының жоғарғы бөлігіндегі платформамен шатастырмау керек.

Тарих

Ежелгі гректер мен римдіктер қолданған қарға ұясының түрі кархезиум (karkhḗsion) болды, ол ырымдық шарап тостағанның бір түрімен ұқсас деп есептеледі. Уильям Скорсбидің кіші ұлының айтуынша, қарға ұясын оның әкесі Уильям Скорсби аға 19 ғасырда ойлап тапқан. Дегенмен, Скорсби аға бұрынғы дизайндарды жақсартқан болуы мүмкін. Қарға ұясы египеттік рельефтерде б.з.д. 1200 жылы және б.з.д. VIII-VII ғасырлардағы финикиялық, этрусктік және бойотиялық кемелердің бейнелерінде кездеседі. VII ғасырдан кейін кемелердің суреттерінде қарға ұясы толығымен жоғалып кетеді, бірақ биік тұрған бақылау орны мен жақсы көріну арасындағы байланыс жақсы түсінілді. Смирналық Теон кеме мачтасына көтерілген адамның палубадағылардан көрінбейтін құрлықты көре алатынын жазған. Алайда, басқа теңіз зерттеушілері мачтадағы қарға ұясының болуын растамайды және Скорсбидің бақылау платформасы ағаштағы қарға ұясына ұқсағандықтан осылай аталғанын болжайды. Қарға ұясы кеменің салмақ орталығынан қашықта орналасқандықтан, кеменің айналу қозғалысы күшейеді және тіпті тәжірибелі теңізшілерде де теңіз ауруына шақыруы мүмкін. Сондықтан, қарға ұясына жіберу де жаза саналды.

Басқа қолданыстар

Классикалық теміржол пойыздарында, кабоздың үстіндегі қорап тәрізді құрылым – купола деп те аталады. Ол пойыз қозғалып бара жатқанда, оның барлық бөлігін бақылау үшін пайдаланылған. Аңшылықта, қарға ұясы – аңшының немесе екі аңшының жасырынуына арналған, соқыр сияқты құрылым. Қарға ұясы – бұл дүкендерде сатылатын дайын жабдық емес, жергілікті өсімдіктерді (ағаш бұтақтары, еңкейіп өсетін шөп, қысқы қар немесе жазғы құм және т.б.) пайдаланып, даладан жасалған импровизациялық жасырын орын. Қарға ұясы көбінесе кез келген жерде тиімді жұмыс істейді және оны төбешікке немесе төбенің басына орналастырғанда, жақсы көрініс алаңына (сондықтан осылай аталады) айналады. Бұл термин кейде ғимараттардың, мұнаралардың және басқа да биік құрылыстарына метафора ретінде қолданылады. Мұндай құрылымдар көбінесе "Жесірлер серуені" деп аталады.