Кіріспе

Бірмингем – Англияның маңызды өнеркәсіптік орталықтарының бірі және өнеркәсіптік және ғылыми жаңарулардың тарихымен мақтанады. Бұрын ол «мың кәсіптің қаласы» деп белгілі болған, ал 1791 жылы Артур Янг (британдық экономикалық өмір туралы жазушы және сарапшы) Бірмингемді «әлемдегі алғашқы өндірістік қала» деп сипаттаған. 19 ғасырдың ортасына дейін Бірмингем Ұлыбританияда және, мүмкін, әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік қала саналды. Қаланың қарсыластары өздерінің сауда салаларында нақтырақ болды. Әлемдегі диірмендер мен қорыту заводтары қаладағы бу күші мен инженериядағы жетістіктердің арқасында дамыды. Қала өте көп салалы өнеркәсіптерді ұсынды және металл өнімдерін шығаруда әлемде жетекші болды, бірақ қалада тек осы сауда ғана гүлденген жоқ. Төменде келтірілген өнеркәсіп және жаңарулардың мерзімдік тізімі кең болғанымен, Бірмингемнің өнеркәсіптік және ғылыми жетістіктерінің толық тізімі емес, қаланың өнеркәсіптік қуатының мол әртүрлілігін көрсетуге арналған нұсқаулық, оны бүгін де көруге болады.

19 ғасыр

1802 ж. Сохо құю зауытының сыртқы жағын Уильям Мердок газ шамдарымен жарықтандырды. Мердок, оның құрылтайшысы, Мэттью Болтон мен Джеймс Уотт үшін Сохода жұмыс істеді. Бұл Бирмингемнің газ өнеркәсібінің негізіне айналды, ол газға негізделген көптеген өнімдер мен кәсіптерді қамтиды. 1811 ж. Генри Джеймс кемелерді бумен қозғалтуға патент алды, ол корпуска ортадан бекітілген және екі қанатпен басқарылатын дөңгелек арқылы жүзеге асырылды, бұл канал тоннельдерін итерудегі еңбекшілердің қиын жұмысын жеңілдетті. 1814 ж. Актер Томас Доббс дөңгелек пішінді орақтан тұратын орып-жинау машинасы ойлап тапты; дәнді бір жұп роликтер арқылы ораққа жеткізеді. Бұл Уильям Беллдің сабан кесу машинасынан бұрын жасалған. 1821 ж. Қару өңдеуші Эммануэль Хитон қарудың құлыптары үшін су өткізбейтін науаға патент алды. 1823 ж. Фрэнсис Дикин фортепианоның сымдарын бекіту әдісін жетілдірді, бұрынғыде қолданылған ағаш шүмектердің орнына бұранда мен гайканы қолданып, сымның кернеуін және беріктігін арттырды. 1824 ж. Америкалық өнертапқыш Уильям Черч өзінің Бирмингемдегі жұмысында қағаз парақтарын дәл орналастыратын баспа машинасына патент алды. Ол көптеген өнертапқыштардың бірі, түйме жасау, шеге жасау, металл өңдеу, темір балқыту, иіру және басқа да инженерлік салалар үшін көптеген патенттер алды. 1824 ж. Джон Кэдбери Булл-стритте өзі өндіретін шай, кофе және шоколад сата бастады. Кейін ол Бридж-стриттегі зауытта әртүрлі какао және шоколад өнімдерін өндіруге көшті, олар өндірістің жоғары құнына байланысты негізінен байларға сатылды. Джон Кэдбери ағасы Бенджаминмен серіктес болып, олар құрған компания «Бирмингемнің Кэдбери ағалары» деп аталды. 1854 ж. олар королева Викторияға шоколад және какао өндіруші ретінде королдік жарғы алды. 1850 жылдары өнеркәсіпке қажетті серпін берілді, какаоға салынатын жоғары импорттық салықтар төмендетілді, бұл шоколадты барлығына қолжетімді етті. Кейін Cadbury әлемдегі ең ірі шоколад өндірушілерінің біріне айналды және бүгінгі күні әлі де әлемде өндірісте, оның негізгі өндіріс зауыты Борнвиллде орналасқан. 1828 ж. Джозиа Мейсон қаламға қосылатын арзан, тиімді қалам ұшын жетілдірді. 1830 ж. Уильям Джозеф Гиллот, Джон Митчелл және Джеймс Стивен Перри жаңа машинаны ойлап тапқаннан кейін берік, арзан болат қалам ұштарын жаппай өндірудің жолын тапты. Бұл Бирмингем қалам саудасын дамытты және 1850 жылдары Бирмингем болат қалам және болат ұштарын жасаудың әлемдік орталығына айналды; әлемде өндірілетін болат ұштары қаламдарының жартысынан астамы Бирмингемде жасалды. Бұл салада мыңдаған шеберлер жұмыс істеді. Көптеген жаңа өндіріс әдістері жетілдіріліп, қаланың зауыттары қаламдарды көптеп, арзан және тиімді өндіре алды. Бұрын жазуға мүмкіндігі жоқ адамдарға осы қаламдар дүние жүзінде сатылды, бұл білімді және сауаттылықты дамытуға ықпал етті. 1830 жылдары Томас Риджвей бұқалар рингінде шай саудасын бастады. Кейін Риджвей банкротқа ұшырады. Лондонға барып, бизнесті құрып, барлық қарыздарын төлеп, шай саудасын жалғастырды, ол ағылшынның алғашқы шай компанияларының бірі болып, шайды гигиеналық жағдайда алдын ала қаптады, осылайша оның сапасын сақтады. 1876 ж. королева Виктория Риджвейс үйіне өзінің жеке пайдалануы үшін қоспа жасауды бұйырды. 1832 ж. 40% мырыш және 60% мыс бар альфа-бета қорышпасы патенттелді. Оның бастапқы қолданылуы кемелердің түбіне жабылатын мыс қаптаманың орнына қолданылды, себебі ол таза мыстың ластануға қарсы қасиеттерін сақтайды. Оның құны таза мысқа қарағанда үштен екі есе арзан, және осы мақсатта бірдей қасиеттерге ие болды, сондықтан ол таңдаулы материалға айналды және Мунц байлыққа ие болды. Мунц қорышпасының ең танымал қолданылуы Cutty Sark кемесінің корпусында қолданылды. 1832 ж. Вильям Ченс, Бирмингемдегі темір саудагері, жақын маңдағы Сметвиктегі ағаларының шыны зауытына инвестиция жасады. Компанияны құтқарып алғаннан кейін, бұл серіктестік кейін «Ченс Бразерс» болып аталды. Компания жергілікті жұмысшыларға сүйенді және бір кезде «Британиядағы ең ірі шыны өндіруші» ретінде танылды, аймақтағы Бирмингем каналдарының және өнеркәсіптік революцияның мүмкіндіктерін пайдаланды. Шыны өндірісінде үлкен жетістіктер орын алды, мысалы, күннің зиянды ультракүлгін сәулелерін тоқтату үшін алғашқы оптикалық линзалар жасалды және маяктардың жарықтандыруы жақсартылды. Компания 1851 жылғы Ұлы көрменің Кристалл сарайын және Парламент үйлерін (1840–1860 жж. құрылысы) шынымен жабдықтады. Сол кезде ол Вестминстер сағаты мұнарасының төрт жағын шынымен жабуға қабілетті жалғыз компания болды, онда әйгілі Big Ben қоңырауы орналасқан. АҚШ-тағы Ақ үйдің әшекейлік терезелері де Ченс компаниясында жасалды. 1832 ж. Чарльз Аскинс неміс күмісінің бір түрін ойлап тапты, ол Бирмингем аймағында қасықтар мен шанышқылар жасау үшін қолданылды. 1837 ж. Альфред Берд әйелінің жұмыртқаға аллергиясы болғандықтан, дәстүрлі құймақты қоюлату үшін қолданылатын негізгі ингредиенттің орнына құймақтың алғашқы формуласын және пісірді. Берд құймақ ұны кейіннен әлемде танымал болды. 1838 ж. Чарльз Грин біріктірілген, үздіксіз мыс және қола түтіктерді жасаудың жаңа әдісіне патент алды. Осы кезеңде Бирмингем мен Манчестерде мыс түтікшелер мен баспа тақталарына қатысты көптеген дамулар орын алды. 1839 ж. көп жылдық зерттеулер, инновациялар және үгіттеулерден кейін Роуленд Хилл (Киддерминстерде және кейін Бирмингемде) өзінің жаңа почта жүйесін басқаруға екі жылдық келісім-шарт алды. Хилл – ағылшыз тілінің мұғалімі, өнертапқыш және әлеуметтік реформатор. Ол почта жүйесін толыққанды реформалауға ұмтылды, ол бір пенилік почта және төлем жасау шешімі қауіпсіз, жылдам және арзан хаттарды жеткізуге мүмкіндік берді. Кейін Хилл үкіметтік почта шенеунігі ретінде қызмет етті және ол қазіргі почта қызметінің негізгі тұжырымдамаларын, соның ішінде почта маркасын ойлап тапқандық үшін мақталады (оны ағасы Эдвин Хилл қызметке қосымша инновациялармен көмектесті). 1839 ж. Сэр Эдвард Томасон қарудың құлыптарын жақсартты, оны баспақпен және саусақтармен ажыратуға мүмкіндік берді, сонымен қатар қате оқтардың алдын алуға бағытталған жақсартулар жасады. Джордж Элкингтон және Генри Элкингтон 19 ғасырдың басында ағылшын электроқаптау өнеркәсібін құрды. 1840 ж. олар Джон Райтқа көмектесті, ол калий цианидінің алтын және күміс электроқаптауға қолайлы электролит екенін ашты. Карл Вильгельм Зименс Джордж Элкингтонмен бірнеше кездесулер өткізіп, Бирмингем және Мидленд институтында «Ғылым және өнеркәсіп» тақырыбында сөз сөйледі, кейін Бирмингемде зауыт құрып, металдар мен телеграфтық байланыс бойынша тәжірибелер жүргізді. 1845 ж. 1830 жылдардың соңында каналдық бу кемелері шектеулі сәттілікпен жұмыс істеді, бірақ 1845 ж. Бирмингем инженері Джон Иншоу алғашқы екі винтті каналдық бу кемесін жасады. Иншоу өзінің инженерлік шеберлігі арқасында үлкен жетістікке жетті және 1859 ж. Эшби каналының иелері оның «Pioneer» бу кемесін тыйым салды, өйткені ол канал жағаларын тозуға себепті екендігі айтылды. Кейін ол сағатына 4 шақырымнан аспайтын жылдамдықпен жүруге рұқсат алды, осылайша британ су жолдарында жылдамдық шектеулері енгізілді. Иншоудың «Pioneer» кемесі сәтті болды және кейіннен Grand Junction каналы үшін салынған басқа бу кемелеріне үлгі болды. Иншоу Джордж Стивенсонға бу локомотивтерінің дөңгелектерін жобалау бойынша кеңес берді. 1847 ж. Уильям Строудли Бирмингем инженері Джон Иншоудың ең табысты шәкірттерінің бірі болды. Строудли кейіннен 19 ғасырдың ең танымал британдық бу локомотивтерінің инженерлерінің біріне айналды, негізінен Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау темір жолында (LB&SCR) жұмыс істеді. Ол өзінің дәуіріндегі ең танымал және ұзақ өмір сүрген бу локомотивтерінің кейбіреулерін жобалады. Бирмингем шыны зауыттары уран шынысын жаппай өндірушілердің алғашқыларының бірі болды. Өндірушілерге Bacchus, Green & Green (кейін George Bacchus & Sons), Union Glassworks кіретін...

20 ғасыр

Велосипедтер 19-ғасырдың ортасынан бері Мидлендс аймағында (негізінен Бирмингем және Ковентриде) өндіріліп келеді. 1900 жылға қарай Бирмингемде велосипед жасаушылар мен құраушылардың саны Британия бойынша ең көп болды. Велосипедтің дамуында бірнеше маңызды жетістіктер тіркелді, олардың ішінде ұзақ жылдар бойы сақталған, жоғары сапалы өндірушілердің бірі – Шепкотт-стриттің Quadrant Cycle Company компаниясы. Бұл компания кейін мотоциклдерді де шығара бастады (көптеген велосипед өндірушілер сияқты). Басқа да белгілі фирмалар: Reynolds (қазірге дейін қалада өндіріс жүргізуде), New Hudson, Rudge Whitworth (сондай-ақ Ковентриде), BSA, CWS, Dawes, Grundle, James Cycle Co, Ariel, Armstrong Cycles, Phillips Cycles, Excelsior (алғашқыда Ковентриде), Sun Cycle & Fittings Co, Pashley Cycles (қазір Стратфорд-апон-Авон қаласында өндіріледі) және Hercules Cycle and Motor Company. 20-ғасыр бойы Бирмингемдегі көптеген велосипед өндірушілер автомобиль және мотоцикл брендтеріне айналып, әлемдегі ең қарбалас және өнімді инженерлік орталықтардың бірін құрды. Wolseley, Lanchester, Metro Cammell, Austin, Morris, Vickers Armstrongs, New Hudson, Revere, Beardmore, Sun, Ariel, Norton, Rex Acme, Alldays & Onions, Velocette, Midland Red және BSA сияқты моторлы көлік брендтері Бирмингемде пайда болды немесе олардың ірі зауыттары осы қалада орналасқан. Олар мотоциклдер, автобустар, тракторлар, автомобильдер, танктер және ұшақтар өндірді. Автомобиль өнеркәсібінің жеткізу тізбегін қамтамасыз ету үшін Webster and Horsfall (ұшақтар мен автомобильдерге арналған сымның алғашқы өндірушісі), Dunlop Rubber (резина және шиналарды жеткізуші), Lucas Industries (электр және жарықтандыру саласындағы алғашқылар), Accles & Pollock (ұшақтарға арналған құбырлы бөлімдерді өндіруші) және Pockley Electric (автомобиль шамдарын өндіруші) сияқты әртүрлі инженерлік компаниялар дамыды. 1900 жыл: Джордж Кэдбери Bournville Village Trust қорын құрды, оның мақсаты – фабрика жұмысшылары үшін тұрмыс жағдайын және демалыс мүмкіндіктерін жақсарту және жоғары стандарттарды орнату. Cadbury's бүгінге дейін қалада шоколад өндіріп келеді, ал Bournville әлі де тұруға ізделіс аймақ болып табылады. 1900 жыл: Джон Райт газды пешті жетілдірді, ол жылуды тарату үшін асбесттің орнына отқа төзімді саздан жасалған тіреулерді пайдаланды. Райттың газды пеш дизайны ғасыр бойы қолданылып келді, алайда электрлік пештер де осы деңгейде жақсартылды. 1902 жыл: Фредерик Уильям Ланчестер Бірмингемдегі зауытында алғашқы калиперлі автомобиль дискілі тежегішін патенттеді және оны Lanchester автомобильдерінде сәтті қолданды. Алайда, сол кездегі металдардың шектеулі таңдауы оның дискіге әсер ететін тежегіш құралы ретінде мысты пайдалануын қажет етті. Жолдардың нашар жағдайы (тек тозаңды, тегіс емес жолдар) мыстың тез тозуына себеп болды, бұл дискілі тежегіш жүйесін тиімсіз етті. 1929 жылға дейін, сол қалада, Girling және New Hudson компаниялары дискілі тежегіштерді одан әрі жетілдірді, олар 1950 жылдардың басынан 1970 жылдарға дейін жарыс машиналарын үшін өте сәтті болды. Girling тежегіштерінде табиғи каучук (кейін нитрил) тығыздағыштары қолданылды. Girling бүгінге дейін Бирмингемде дискілі тежегіштерді өндіріп келеді. 1902 жыл: Джордж Эндрю Дарби алғашқы электрлі жылу және түтін детекторын патенттеді. 1903 жыл: Бирмингемде туған патенттік заңгер Бертрам Хопкинсон Кембридж университетіндегі механизмдер және қолданбалы механика кафедрасына сайланды, онда ол танк бронясын қаптау бойынша алғашқы зерттеулер жүргізді. Хопкинсон зерттеушілер тобын құрды, оның ішінде Гарри Рикардо болды – ішкі жану қозғалтқыштарындағы изашарлық жұмысымен танылған инженер. Хопкинсон Рикардоны қозғалтқыштармен жұмыс істеуге ынталандырды. 1903 жыл: Брамми Фрэнсис Уильям Астон Бирмингем университетіне стипендия жеңіп алды және электронды разрядты түтіктерді зерттеу барысында қазіргі Астон қараңғы кеңістігі деп аталатын құбылысты ашты. Кейіннен ол Кембридждегі Кавендиш зертханасына ауысты, онда электромагниттік фокус әдісін қолдана отырып, массалық спектрографты ойлап тапты, бұл оған табиғи түрде кездесетін 287 изотоптың 212-сін анықтауға мүмкіндік берді. Изотоптар бойынша жұмысы бүтін сандар ережесін жасауға әкелді, ол кейіннен ядролық энергияны дамытуда кеңінен қолданылды. 1922 жылы ол массалық спектрометрді ойлап тапқаны үшін химия бойынша Нобель сыйлығын алды. 1905 жыл: Өндіруші Уолтер Гриффитс қолмен басқарылатын тұрмыстық шаңсорғышты ойлап тапты. Ол бастапқыда «Гриффитстің кілемдерден шаң алуға арналған жетілдірілген вакуумдық аппараты» деп патенттелді. Электрлік шаңсорғыш 1901 жылы H. Cecil Booth патенттегенімен, Гриффитстің дизайны Буттың арбаға орнатылған құрылғысына қарағанда қазіргі кездегі портативті шаңсорғыштарға көбірек ұқсайды. 1905 жыл: Герберт Остин Лонгбриджде автомобиль жасауды бастады, кейіннен осы автомобиль зауытында жапсарылымды автомобиль өндірісінде көптеген жақсартулар жасалды. Он жеті жылдан кейін Austin 7 өндіріске түсті, ол британдық нарық үшін ең танымал автомобильдердің біріне айналды, оның әсері АҚШ-тағы Model T Ford сияқты болды. Остиннің дизайны мен өндірісі BMW, Nissan және Lotus сияқты әлемдегі басқа да автомобиль брендтерін құруға көмектесті. 1905 жыл: Accles & Pollock алғашқы құбырлы гайка кілттерін өндірді. 1906 жыл: Паркелеу процесі бойынша алғашқы жұмыстарды британдық өнертапқыштар Уильям Александр Росс (1869 ж.) және Томас Уоттс Кослетт (1906 ж.) жасады. Кослетт, Бирмингемде, 1907 жылы Америкада осы процеске негізделген патентті тіркеді. Бұл негізінен темірді фосфаттау процесін, фосфор қышқылын пайдалануды қамтиды. Паркелеу (сондай-ақ фосфаттау және фосфатталған) – болат бетін коррозиядан қорғау және тозуға төзімділігін арттыру әдісі. Паркелеу көбінесе қару-жарақтарда қолданылады. 1907 жыл: Accles & Pollock ұшақтарға арналған алғашқы құбырлы бөлімдерді және алғашқы құбырлы жиһазды өндірді. Butterfield Brothers 1911 жылы тәжірибелік ұшақ қозғалтқышын жасады. Бирмингем инженерлік зауыттары кейіннен ұшақ құраушыларын дамытумен және өндірумен, соның ішінде соғыс жылдарында Spitfires, Hawker Hurricanes, Fairey Battle жеңіл бомбалаушылары, Mercury және Pegasus әуе қозғалтқыштары, Short Stirling төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушылар және Avro Lancasters (Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында) сияқты ұшақтарды құрастырумен айналысты. 1910 жыл: Дж. Р. Р. Толкин Бірмингемдегі King Edward's School-да оқып жүргенде алғашқы эльф тілін құруды бастады. Кейіннен ол оны Qenya деп атады (шамамен 1915 ж.). Толкин латын, грек, испан және бірнеше ежелгі герман тілдерімен, готика, ескі норвег және ескі ағылшын тілдерімен таныс. Толкиннің ата-анасы Бирмингемнен шыққан және ол өзі Бирмингемде өсіп, оқыды (Толкин әйелімен де осы қалада танысты және өзін «Батыс Мидленд тұрғыны» деп есептейді). «Сақиналардың билеушісі» романының мәңгілік танымалдылығы кейіннен көптеген мәдениеттерде сілтемелерге, Толкиннің туындыларының жанкүйерлері құрған көптеген қоғамдарға және Толкин мен оның туындылары туралы көптеген кітаптардың жарық көруіне әкелді. «Сақиналардың билеушісі» әлі де көркем өнер, музыка, фильмдер, теледидар, бейне ойындар және келесі әдебиеттерге шабыттандырып келеді, соның ішінде Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде де сілтемелер бар. «Сақиналардың билеушісі» романының марапатталған бейімдемелері радио, театр және кино үшін жасалды. 1910 жыл: Оливер Лукастың компаниясы электрлік автомобиль дабыл құрылғысын жасады, ол өнеркәсіп стандарты болды; келесі жылы электрлік мотоцикл дабылы өндірілді. 1913 жыл: Accles & Pollock бес тігісті болаттан жасалған гольф шахталарына патент алды және 1920 жылы бекітілді. 1920 жыл: Чарльз Генри Фойл қапталатын картонды ойлап тапты және Boxfoldia компаниясын құрды. Алайда, американдық процесс бұрын осыған дейін жасырын түрде жасалған. 1921 жыл: Mills Munitions компаниясы желдеткіштерге арналған британдық патентті тіркеді. Желдеткіштерге қатысты әртүрлі патенттер әлем бойынша тіркелді. 1922 жыл: Бирмингемдік резина өндіруші Dunlop стальной сымдармен және маталық қаптамасы бар, кез келген басқа шинадан үш есе ұзақ қызмет ететін шинаны ойлап тапты, бұл шина өндірісінде маңызды кезең болды. ...