Кіріспе
Мемлекеттік қаржыландырылатын университет
Мемлекеттік университет немесе колледж – мемлекетке тиесілі немесе үкіметтен маңызды қаржылай қолдау алатын университет немесе колледж. Ұлттық университеттің мемлекеттік деп есептелуі елден елге (немесе аймақтан аймаққа) өзгереді, бұл көбінесе білім беру саласының ерекшеліктеріне байланысты. Керісінше, жеке университеттер әдетте жеке меншік корпорация (пайда көздемейтін немесе пайда үшін) меншігінде болады және олар тарапынан басқарылады. Екі түрі де үкімет тарапынан әртүрлі деңгейде реттелуі мүмкін.
Мысыр
Мысырда Әл-Азхар университеті 970 жылы медресе ретінде құрылған; ол 1961 жылы ресми түрде мемлекеттік университетке айналды және әлемдегі ең көне жоғары оқу орындарының бірі болып табылады. 20 ғасырда Мысыр көптеген басқа мемлекеттік университеттерді ашты, оқу ақысы үкімет тарапынан субсидияланды, соның ішінде 1908 жылы Қаһире университеті, 1912 жылы Александрия университеті, 1928 жылы Ассиют университеті, 1957 жылы Айн Шамс университеті, 1959 жылы Хелван университеті, 1963 жылы Бени Суэйф университеті, 1974 жылы Загазиг университеті, 1976 жылы Бенха университеті және 1989 жылы Суэц каналы университеті.
Қырғызстан
Кенияда Білім министрлігі барлық мемлекеттік университеттерді басқарады. Студенттер 8-4-4 білім беру жүйесін аяқтағаннан кейін және C+ немесе одан жоғары баға алғаннан соң тіркеледі. Кения университеттері мен колледждерінің орталық орналастыру қызметі жыл сайын белгілейтін талаптарға сай келетін студенттер мемлекеттік қаржыландыру алады, онда үкімет олардың университет немесе колледж төлемдерінің бір бөлігін жабады. Студенттер Жоғары білім беру несие қорынан арзан пайызбен несие алуға да құқылы; студенттер жоғары білімдерін аяқтағаннан кейін несиені өтеуге міндетті.
Нигерия
Нигерияда федералдық және штаттық үкіметтер мемлекеттік университеттер ашуға құқылы.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка Республикасында 26 мемлекеттік университет бар, олар «Оңтүстік Африка университеттері» қауымдастығының мүшелері. Бұл университеттер дәстүрлі немесе кешенді типке жатады.
Тунисі
Тунисте Жоғары білім және ғылыми зерттеулер министрлігі мемлекеттік университеттерді басқарады және тунистік бакалавриатты аяқтаған студенттерге оқуға түсуге кепілдік береді. Студенттер мемлекеттік веб-сайт арқылы оқуға бағытталған университеттердің тізімін жасайды, ал ең жоғары ұпай жинаған студенттерге басымдық беріледі. Университеттер студенттерді бакалавриат емтиханының нәтижелері бойынша іріктейді.
Бангладеш
Бангладеште қырық мемлекеттік университет бар. Оларды 1973 жылы үкімет құрған Университеттерді қаржыландыру комиссиясы қадағалайды.
Бруней
Брунейдегі көптеген университеттер мемлекеттік.
Қытай Халық Республикасы
Қытай Халық Республикасындағы барлық университеттер мен ғылыми-зерттеу институттарының көбі мемлекеттік. Әдетте, провинциялық үкіметтер мемлекеттік университеттерді басқарады. Дегенмен, кейбіреулерін қалалық әкімдіктер басқарады немесе олар ұлттық болып табылады, оларды орталық үкімет тікелей басқарады. Жекеменшік бакалавриат колледждері де бар, бірақ олар көбінесе жеке компаниялардың қолдауымен ашылған кәсіптік колледждер. Жеке университеттер әдетте бакалавр дипломын беруге құқығы жоқ. Мемлекеттік университеттер ел ішінде де, әлемдік деңгейде де жақсы беделге ие.
Гонконг
Университеттерге гранттар комитеті Гонконгтағы сегіз мемлекеттік университетті қаржыландырады. Гонконг өнер академиясы да үкіметтен қаржы алады. Өзін-өзі қаржыландыратын төрт университет бар, атап айтқанда: Гонконг қалалық университеті, Гонконг Шу Ян университеті, Хан Сенг университеті (Гонконг) және Сент-Франциск университеті.
Үндістан
Үндістанда көптеген университеттер мен дерлік барлық ғылыми-зерттеу институттары мемлекеттік. Жеке бакалавриат колледждері де бар, бірақ олардың көпшілігі мемлекеттік университеттерге қарайтын инженерлік мектептер. Жеке мектептерге ұлттық немесе штаттық үкіметтерден жартылай көмек көрсетілуі мүмкін. Үндістанда Индира Ганди атындағы Ұлттық ашық университеті сияқты "ашық" мемлекеттік университет те бар, ол қашықтықтан білім беруді ұсынады. Оқушылар саны бойынша қазір әлемдегі ең ірі университет болып табылады, онда төрт миллионнан астам студент оқиды.
Индонезия
Индонезияда үкімет әрбір провинциядағы мемлекеттік университеттерді қолдайды. Қаржыландыру Білім, мәдениет, ғылым және технология министрлігі, сондай-ақ провинциялық және қалалық әкімдіктер арқылы жүзеге асырылады.
Иран
Ирандағы кейбір мемлекеттік университеттер оқу ақысысыз және оқу ақысы бар бағдарламаларды ұсынады. Мемлекеттік басқарылатын университеттерге түсу өте таңдаулы және бәсекелі.
Израиль
Израильде тоғыз ресми университет, бірнеше ондаған колледж және шамамен ондай шетелдік университеттердің филиалдары бар. Израильдің Жоғары білім беру кеңесі барлық оқу орындарын академиялық тұрғыдан қадағалайды. Израильде докторлық дипломды тек университет ғана бере алады, колледж емес.
Жапония
Жапонияда мемлекеттік университеттерді жергілікті басқару органдары – префектуралар немесе муниципалитеттер басқарады. Білім министрлігінің мәліметінше, мемлекеттік университеттер "ауданда жоғары білім алуға мүмкіндік жасап, сондай-ақ аймақтың жергілікті қауымдастығы үшін интеллектуалды және мәдени орталықтың негізгі рөлін атқарды" және "аудандағы әлеуметтік, экономикалық және мәдени дамуға үлес қосуы күтіледі". Бұл ұлттық университеттердің ғылыми зерттеуге бағытталған ерекшеліктерінен өзгеше. 2010 жылы Жапонияда 95 мемлекеттік университетке 127 872 студент қабылданды, ал 86 ұлттық және 597 жеке университет болды. Көптеген мемлекеттік университеттер салыстырмалы түрде жаңа; 1980 жылы Жапонияда бар болғаны 34 мемлекеттік университет болған. 2003 жылдың шілдесінен бастап мемлекеттік университеттер Жергілікті тәуелсіз әкімшілік институттар туралы заңға сәйкес корпоративтенуге құқылы.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Кореяда көптеген мемлекеттік университеттер ұлттыққа бағынады. 29 ұлттық университет, 18 арнайы университет және 10 педагогикалық университет бар. Бұған қоса, екі ұлттық колледж және қашықтықтан оқытуды ұсынатын Корея Ұлттық Ашық Университеті де бар. Сеул университеті – мемлекеттік қалалық университет.
Қырғызстан
Қырғызстандағы Манас университеті – бакалавриат, магистратура, докторантура және жоғары білімнен кейінгі білім беру бағдарламаларын ұсынатын мемлекеттік жоғары оқу орны.
Макао
Макао университеті, Макао политехникалық университеті және Макао туризм университеті – Макаодағы мемлекеттік жоғары оқу орындары.
Малайзия
Малайзияда үкімет қаржыландыратын, бірақ дербес басқарылатын жиырма мемлекеттік университет бар.
Непал
Трибуван университеті Непалдағы алғашқы мемлекеттік университет болды. Ол алты түрлі институт арқылы жұмыс істейді және көптеген колледждермен байланыста. Сонымен қатар, мемлекеттік қаржыландырылатын Пурбанчал және Покхара университеттері де бар.
Пәкістан
Пакистанда 107 мемлекеттік университет, ал 76 жеке университет бар. Пәнджаб университеті ең ірі мемлекеттік университет, одан кейін Карачи университеті. Мемлекеттік университеттер Жоғары білім беру комиссиясынан нұсқаулар мен аккредитация алады.
Филиппин
Филиппинде Жоғары білім беру комиссиясы бақылауындағы және басқаруындағы 500-ден астам мемлекеттік жоғары оқу орындары бар. Олардың 500-інің 436-сы мемлекеттік колледждер мен университеттер, 31-і жергілікті колледждер мен университеттер, ал қалғаны – бірнеше қауымдық колледждер. 2008 жылы Филиппин Конгресі 9500 Республикалық заңын қабылдап, Филиппин Университетін басқа мемлекеттік университеттер мен колледждерден ерекшеленетін ұлттық университет деп жариялады. Басқа да танымал мемлекеттік колледждер мен университеттерге Филиппин политехникалық университеті, Филиппин технологиялық университеті, Филиппин қалыпты университеті, Батангас мемлекеттік университеті және Минданао мемлекеттік университеті кіреді.
Сингапур
Сингапурда алты автономды мемлекеттік университет бар, оның ішінде 1905 жылы негізі қаланған Сингапур Ұлттық университеті, 1981 жылы негізі қаланған Наньянг технологиялық университеті, 2000 жылы негізі қаланған Сингапур басқару университеті, 2009 жылы негізі қаланған Сингапур технология және дизайн университеті мен Сингапур технология институты, сондай-ақ 2017 жылы негізі қаланған Сингапур әлеуметтік ғылымдар университеті.
Шри-Ланка
Шри-Ланкада он жеті мемлекеттік университет бар. Көптеген мемлекеттік университеттерді Университеттерге берілетін гранттар комиссиясы арқылы үкімет қаржыландырады, ол бакалаврларды орналастыру және штаттық қызметкерлерді тағайындауды жүзеге асырады. Ең үздік оқу орындарының қатарында 1942 жылы негісталған Перадения университеті және 1921 жылы негісталған Коломбо университеті бар. Шри-Ланкада сондай-ақ Қорғаныс министрлігі басқаратын бірлескен әскери университеті, генерал сэр Джон Котелавала атындағы Қорғаныс университеті де бар.
Тайвань
Тайваньдағы 150 университеттің үштен бірі мемлекеттік. Тайвань үкіметі мемлекеттік университеттерге қаржыландыруды қамтамасыз ететіндіктен, оларда оқитын студенттер жеке университеттердегі студенттерге қарағанда оқу ақысын екі еседен кем төлейді. Он мемлекеттік университет 1980 жылдарға дейін құрылған және Тайваньдағы ең беделді университеттер болып саналады. Осының салдарынан көптеген студенттер жоғары білім алу үшін мемлекеттік университеттерді таңдайды.
Тайланд
XIX ғасырдың соңында Таиландта орталық үкіметтің кәсіби мамандарға қажеттілігі арта түсті. 1899 жылы патша сарайдың солтүстік қақпасының жанында мемлекеттік қызметкерлерді даярлау мектебін ашты. Осы мектепті бітіргендер патшалық беткейлер болып, Махаттай министрлігіне немесе басқа да мемлекеттік министрліктерге дәстүрлі жолмен қабылданатын. 2019 жылғы мәліметтер бойынша Таиландта он тоғыз мемлекеттік университет бар.
Австрия
Австрияда көптеген университеттер мемлекеттік. Мемлекет оқу ақысын реттейді, сондықтан барлық мемлекеттік университеттердегі баға бірдей болады. Медицина сияқты кейбір мамандықтарды қоспағанда, Matura емтиханын сәтті тапсырған әрбір австриялық азамат кез келген мемлекеттік университетте оқуға құқылы. Құрамы тым көп бағдарламаларға қосымша емтихан енгізілді, оны студенттер бірінші курсқа түскенге дейін немесе оқуды бастамас бұрын тапсыруы керек, әсіресе биология, химия және физика сияқты ғылыми пәндерде. Жеке университеттер 1999 жылдан бері бар, бірақ олар мемлекеттік университеттерге қарағанда оңай деп есептеледі, демек, оларға деген құрмет төмен.
Бельгия
Бельгиядағы барлық мемлекеттік университеттер ұлттық үкімет заңнамасы бойынша жұмыс істеді, 1990 жылы жоғары білім үш қауымдастықтың басқаруына берілді. Осының салдарынан фламанд, француз және неміс қауымдастықтары жоғары білім беретін қандай оқу орындары дипломдарды ұйымдастырып, беруін анықтайды. 1970 жылға дейін Бельгияда екі мемлекеттік университет болды: Льеж университеті (ULiège) және Гент университеті (UGent), екеуі де 1817 жылы құрылған. Бұл екі тарихи мемлекеттік университет деп жиі айтылады. 1965 жылы шағын, мамандандырылған, бір факультеттен тұратын мемлекеттік мекемелер университеттер ретінде мойындалды, оның ішінде Ветеринария факультеті және Gembloux Agro Bio Tech; қазір екеуі де Льеж университетінің құрамында. Бельгия мемлекеті кішкентай мемлекеттік университеттер құрды, кейіннен олар ірі мекемелермен бірікті, мысалы, 1965 жылы Монстағы мемлекеттік университет 2009 жылы Монс университетінің бөлігіне айналды. 1971 жылы Антверпенде құрылған мемлекеттік университет қазір Антверпен университетінің құрамына кіреді. Хассельт университеті Лимбург провинциясы басқаратын мемлекеттік мекеме ретінде құрылды. Сол сияқты, Люксембург провинциясы Арлондағы мемлекеттік университетті басқарды, ол 2004 жылы ULiège-дің құрамына енді. 1891 жылдан бері жеке университеттер біртіндеп мемлекеттік мойындауға және қаржыландыруға ие болды. Кейбір жеке, көбінесе католиктік ұйымдар мемлекеттік қаржыландырылуына қарамастан, әкімшілік тұрғысынан мемлекеттен тәуелсіз болғандықтан "еркін мекемелер" деп аталады. 2022 жылдан бастап қауымдастықтар барлық мойындалған университеттерді – мемлекеттік және жекеменшік – бірдей ережелер мен заңдарға сәйкес қаржыландырады.
Қазақстан
Хорватиядағы көптеген мемлекеттік университеттер мемлекет тарапынан басқарылады. Оқуда үлгерімі жақсы студенттер жылына 100 евродан кем әкімшілік төлем төлейді. Егер студент бір жыл ішінде бірнеше пәннен қалып қойса, олар сол пәндерді қайта оқуға және жартылай немесе толық оқу ақысын төлеуге міндетті.
Дания
Даниядағы барлық университеттердің көбі мемлекеттік және жекеменшік университеттерге қарағанда зейіндірек қаралады. Дания студенттері университетте тегін білім алады.
Финляндия
Финляндиядағы барлық университеттер мемлекеттік және оқу ақысыз.
Франция
Франциядағы көптеген университеттер мен гранд-экольдер мемлекеттік және өте төмен оқу ақысын қабылдайды – жылына 1000 евродан кем. Басты ерекшеліктер – HEC, EMLyon немесе INSEAD сияқты жартылай жеке гранд-экольдер. Білім беру кодексінің L731-14 бабында «жеке жоғары білім беру мекемелері еш жағдайда университет атауын алмайды» делінген. Дегенмен, Лиль католиктік университеті немесе Лион католиктік университеті сияқты көптеген жеке мекемелер университет атауын өздерінің таңдаулы маркетингтік атауы ретінде пайдаланады.
Германия
Германиядағы жоғары білім беру мекемелерінің көпшілігі мемлекеттік және штаттар тарапынан басқарылады. Барлық профессорлар мемлекеттік қызметкерлер болып табылады. Мемлекеттік университеттер, әдетте, жекеменшік университеттерден жоғары бағаланады. 1972 жылдан 1998 жылға дейін мемлекеттік университеттерде оқу ақысы болмады; алайда, кейбір штаттар содан бері төмен оқу ақысын енгізді.
Грекия
Грекияның Конституциясына сәйкес, жоғары білім беру мекемелеріне (ЖБМ) университеттер, техникалық университеттер және мамандандырылған оқу орындары кіреді. ЖБМ-нің бакалавриат бағдарламалары мемлекеттік қаржыландырылады және оқу ақысы алынбайды. Жоғары білім беру мекемелерінің аспирантура бағдарламаларының ширегі тегін. Жеке бағалау нәтижесінде грек студенттерінің отыз пайызы заңмен бекітілген аспирантура бағдарламаларының кез келгеніне оқу ақысы төлемей қатысуға құқылы. 1926 жылы ұлттық институт ретінде құрылған Афина академиясы Грекиядағы ең жоғары ғылыми-зерттеу мекемесі болып табылады. Грекияда жеке жоғары білім беру мекемелері жұмыс істеуге құқығы жоқ және Грекия үкіметі оларды диплом беруге уәкілетті мекемелер ретінде мойындамайды.
Ирландия
Ирландияда барлық университеттер, технология институттары, колледждер және кейбір жоғары білім беру мекемелері мемлекеттік. Бакалаврларды оқыту құнын мемлекет төлейді, бірақ студенттер шамамен 3000 евро төлеуге міндетті. Ирландияның Ұлттық колледжі сияқты бірнеше жекеменшік жоғары оқу орындары бар. Дегенмен, жекеменшік мекемелердің ешқайсысы университет статусына ие емес және олар жоғары мамандандырылған.
Италия
Италиядағы барлық университеттердің көбі мемлекеттік, бірақ заң бойынша институционалдық дербестікке ие. Италия мемлекеті университеттерді қаржыландырудың басым бөлігін жүзеге асырады. Сондықтан студенттер салыстырмалы түрде төмен оқу ақысын төлейді, ол әрбір университет студенттің отбасының әл-ауқатына, оқу бағытына және емтихан нәтижелеріне қарай белгіленеді. Бакалавриат және магистратура деңгейіндегі ең жақсы жағдайы төмен студенттерге бірнеше стипендия қарастырылған. Дегенмен, зерттеулер үшін жеке қаржыландыру көптеген Еуропа елдерімен салыстырғанда аз немесе мүлдем болмайды.
Нидерланды
Нидерландтың Білім министрлігі көптеген мемлекеттік университеттерді қаржыландырады. Нидерланд азаматтары және Еуропалық Одақ елдерінің азаматтары алғашқы бакалавр немесе магистр дәрежесі үшін жылдық оқу ақысын төлейді; 2015 жылы бұл ақы 1 951 евроны құрады. Еуропалық Одақтан тыс студенттер және екінші бакалавр немесе магистр дәрежесін алуды көздейтін студенттер заңмен белгіленген оқу ақысын төлейді. Бұл заңмен белгіленген оқу ақысы жыл сайын бакалавриат бағдарламалары үшін 7 000 евродан басталып, медицина саласындағы магистрлік бағдарламалар үшін 30 000 евроға дейін жетеді. Білім министрлігі барлық университеттерді, соның ішінде жекеменшік оқу орындарын да қадағалайды.
Норвегия
Норвегиядағы университеттердің көбі мемлекеттік және мемлекеттік қаржыландыруда.
Польша
Польшада мемлекеттік университеттер Парламент заңдарымен құрылады. Мемлекеттік университет студенттерінің оқу ақысының барлық төлемдерін және басқа да шығындарын үкімет төлейді. Керісінше, жеке азаматтар, қоғамдық ұйымдар немесе компаниялар жеке университеттерді ұстайды, олар студенттерден тікелей оқу ақысын жинайды. Бұл оқу орындары, әдетте, мемлекеттік университеттерге қарағанда нашаррақ деп есептеледі. Алайда, кейбір жеке университеттер ақы алмайды, мысалы, Люблиннің Иоанн Павел II католик университеті.
Португалия
Португалияда он үш мемлекеттік университет, университет институты және қашықтықтан оқыту университеті бар. Португалиядағы мемлекеттік білім беру ұйымдарындағы жоғары білім тегін емес, студенттер оқу ақысын төлеуге міндетті. Дегенмен, оқу ақысы жеке университеттерге қарағанда арзан. 2022 жылдан бастап мемлекеттік университеттерде заңмен белгіленген ең жоғары оқу ақысы жылына 697 евроны құрайды. Мемлекеттік университеттер Португалиядағы ең іріктелген және талаптарды қатаң сақтайтын жоғары білім ошақтарының қатарында.
Ресей
Ресейде мыңдаған университеттерде шамамен 7,5 миллион студент оқиды. 1755 жылы негісталған Мәскеу мемлекеттік университеті – мемлекеттік ғылыми-зерттеу университеті және Ресейдегі ең қадірлі университет. Санкт-Петербург мемлекеттік университеті – 1724 жылы құрылған, Ресей Федерациясы үкіметі басқаратын мемлекеттік университет.
Сербия
Сербияда колледж студенттерінің 85%-дан астамы мемлекеттік басқарылатын жанеке университеттерде оқиды. Оқуда жақсы нәтижелер көрсететін студенттер жылына 100 евродан кем әкімшілік төлем төлейді. Бір жыл ішінде бірнеше пәннен сүрінген және қайта тапсыруға мәжбүр болған студенттер жылына 500-ден 2000 евроға дейін толық немесе жартылай оқу ақысын төлейді. Жеке университеттер Сербияда 1989 жылдан бері бар, бірақ олар көбінесе мемлекеттік университеттерге қарағанда академиялық талаптары төмен болғандықтан, оларға онша құрмет көрсетілмейді.
Испания
Испаниядағы 74 университеттің 54-і мемлекеттік және олар орналасқан автономиялық қауымдастықтармен қаржыландырылады. Университеттерді қаржыландыру аймақтар бойынша өзгешеленеді. Дегенмен, орталық үкімет барлық мемлекеттік университеттер үшін біркелкі оқу ақысын белгілейді, ол жекеменшік университеттерге қарағанда әлдеқайда төмен. 2010 жылғы заң бойынша рұқсат етілген ең жоғары оқу ақысы академиялық кредит сағатына 14,97 евроны құрады, бұл орташа есеппен 60 кредиттен тұратын күндізгі оқу курсы үшін жылына шамамен 900 евроға тең. Жеке университеттердегі оқу ақысы жылына 18 000 евроға дейін жете алады. Мемлекеттік университеттер мемлекеттік меншікте, бірақ оларға едәуір тәуелсіздік және басқару құқығы берілген. Алайда, мемлекеттік университеттер өз мүлкін еркін пайдалана алмайды және Испанияның әкімшілік заңнамасына бағынады. Мемлекеттік университеттердің әкімшілері, оқытушылары мен профессорларына тұрақты емес, мемлекеттік қызметкер мәртебесі беріледі. Испанияның мемлекеттік қызметкерін тек ерекше және негізделген жағдайларда ғана жұмыстан босатуға болады. Ғылыми-зерттеу қаржыландыруы автономиялық қауымдастықтар немесе орталық үкіметтен бөлінеді; алғашқы жағдайда қаржыландыру көлемі мен шарттары әрбір тәуелсіз қауымдастықта айтарлықтай өзгешеленеді.
Швеция
Швециядағы көптеген университеттер мемлекеттік. Швецияда білім алу тегін, сондықтан студенттер швед университеттерінде оқу ақысын төлемейді.
Түркия
2016 жылы Түркияда 183 университет және академия болды, оның ішінде 118 мемлекеттік университет, бес техникалық университет, екі технология институты және бір көркем өнер университеті. Түркияның жоғары білім беру орындары Жоғары білім министрлігі немесе YÖK басқарады. 65 жекеменшік университеттердің жетісі екі жылдық білім беретін мекемелер. Бұған қоса, төрт әскери академия және бір полиция академиясын қамтитын арнайы оқу орындары да бар.
Украина
Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Украина аумағында 910 жоғары оқу орны болды, және жылдар бойы олардың саны азаю тенденциясы байқалды. Университеттер саны төмендесе де, студенттер саны 1990/1991 оқу жылындағы 881 000-нан 2007/2008 оқу жылында 2,4 миллионға дейін өсті. 1834 жылы құрылған және Киев қаласында орналасқан Киевтегі Тарас Шевченко атындағы ұлттық университеті Украинадағы ең беделді университеттердің бірі болып саналады. Харьков қаласында 1804 жылы құрылған Харьков ұлттық университеті содан бері Шығыс Еуропадағы ең ірі университеттердің біріне айналды.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда университеттер мемлекеттік меншік емес. Дегенмен, егер олар қаржыландыру кеңестерінің бірінен оқыту немесе зерттеу үшін қаржы алса, университеттер мемлекеттік деп есептеледі. Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландиядағы мекемелерге академиялық дәреже беру және университет немесе университет колледжі атауын пайдалану құқығын Privy Council, ал Англиядағы мекемелерге Студенттер кеңсесі береді. Барлық университеттер дербес және заңды түрде мемлекеттен тәуелсіз, бірақ үкімет тарапынан реттеледі. Регламент деңгейі елдер арасында әртүрлі, ол жоғары оқу орнының конституциялық формасына және мемлекеттік қаржыны алу-алмауына байланысты. Ұлыбританиядағы көптеген университеттер Студенттер кеңсесінен (Англия), Уэльстің жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесінен, Экономика департаментінен (Солтүстік Ирландия) немесе Шотландияның қаржыландыру кеңесінен мемлекеттік гранттар алады. Ұлыбританияда мемлекеттік гранттар алмайтын тек алты жеке университет бар, олардың барлығы Англияда орналасқан. Университеттер мен басқа да жоғары білім беру ұйымдары, мемлекеттік гранттар алатын болса, 2010 жылғы Теңдік туралы заңға және 2000 жылғы Ақпарат ашықтығы туралы заңға (Шотландиядағы мекемелер үшін 2002 жылғы Ақпарат ашықтығы туралы заңға) сәйкес мемлекеттік органдар ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, олар 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңға сәйкес мемлекеттік орган болып саналады. Жоғары білім беру корпорациясы ретінде құрылған университеттер, мемлекеттік қаржыландыру алмаса да, кейбір жағдайларда мемлекеттік органдар болып есептеледі. Егер Англиядағы университет мемлекеттік қаржы алса, онда үкімет оқу ақысын реттейді. Сонымен қатар, Англиядағы университеттер үшін мемлекеттік қаржыландырылатын немесе қаржыландырылмаған жоғары білім беру ұйымдары ретінде тіркелу міндетті және қоғамдық мүдделерді қорғау принциптерін сақтауды талап етеді. Англиядағы барлық тіркелген білім беру ұйымдары Тәуелсіз төреші кеңсесінің мүшелері болуы керек. Алайда, 2012 жылдан бері университеттерге тікелей мемлекеттік қаржыландыру азайды. 2014 және 2018 жылдар аралығында қаржыландыру кеңесінің гранттары Лондон университетінің колледжі үшін (ірі зерттеу университеті) 18%-дан 15%-ға, Дарем университеті үшін (кішкентай зерттеу университеті) 17%-дан 11%-ға және Гертфордшир университеті үшін (оқытуға бағытталған университет) 15%-дан 8%-ға дейін төмендеді. Ұлыбританиядағы төрт елдің әрқайсысы жоғары білім беруді өз құзырына алып, резидент студенттерді қолдаудың әртүрлі әдістерін қабылдады. Шотландияда тұңғыш бакалавриат бітірушілері үшін оқу тегін. Уэльс үкіметі студенттерге отбасылық табысына байланысты гранттар мен несиелер береді, қаржыландыру Уэльстің студенттерімен бірге жүреді, тіпті олар Уэльстің шегінен тыс жерде оқуды таңдаса да. Англия мен Солтүстік Ирландия студенттерден оқу ақысын төлеу үшін студенттік несие алуды күтеді. Лондон университеті 1836 жылы емтихан комиссиясы ретінде құрылғаннан бастап, 1900 жылы дәстүрлі оқыту университеті ретінде қайта құрылғанға дейін үкімет бақылауында болды. Ол "қазіргі кезде кванго деп аталатын" мемлекеттік мекеме, мемлекеттік қызметкерлер жұмыс істейді және шығындары үшін тікелей Қаржы министрлігіне есеп береді. 2019 жылға дейін мемлекеттік қаржыландырылатын университеттердің басқару құжаттарын тек Privy Council рұқсатымен ғана өзгертуге болады. Англиядағы көптеген мемлекеттік қаржыландырылатын университеттер үшін 2017 жылғы Жоғары білім және зерттеу туралы заң Privy Council қадағалауын Студенттер кеңсесінің қоғамдық мүдделерді басқару ережелерімен алмастырды. Алайда, Privy Council қадағалауы 1992 жылға дейін университет секторында болған барлық ағылшын мекемелері үшін жалғасуда және олар азаматтық корпорациялар, заңды корпорациялар немесе жарғылық корпорациялар ретінде конституциялық нысанына байланысты мемлекеттік қаржыландырудан бас тартса да жалғасады.
Канада
Канадада білім беру жеке провинциялардың конституциялық жауапкершілігі болып табылады. Провинциялық үкіметтер Торонто университетін Оксбридж үлгісінде, ал Альберта және Манитоба университеттерін американдық мемлекеттік университеттердің үлгісінде құрды. Канададағы көптеген ескі университеттер жеке қаржыландырылды, мысалы, Макгилл университеті, немесе діни конфессиялармен құрылды, мысалы, Маунт-Аллисон университеті (Біріккен шіркеу), Лаваль университеті (католик), Сент-Мэри университеті (католик), Кингстондағы Королева университеті (пресвитериан), Далхузи университеті (конфессиялық емес), Сент-Франциск Ксавье университеті (католик), Макмастер университеті (баптист) және Оттава университеті (католик); олар 20-ғасырда мемлекеттік қаржыландырылатын және зайырлы болып өзгерді. Канаданың барлық ірі университеттері қазір мемлекеттік қаржыландырылады, бірақ қабылдау, оқу ақысы және басқару мәселелері бойынша шешім қабылдау құқығымен институционалдық дербестігін сақтайды.
Коста-Рика
Коста-Рикадағы мемлекеттік университеттер қатарына Коста-Рика университеті, Ұлттық университет, Ашық мемлекеттік университет, Ұлттық техникалық университет және Коста-Рика технология институты кіреді.
Мексика
Мексикада мемлекеттік және жеке университеттер бар, олардың құны, академиялық көрсеткіштері және ұйымдастырылуы әртүрлі. Ең беделді және ірі университет – Мексиканың Ұлттық автономды университеті (UNAM) мемлекеттік қаржымен толыққандай тегін, сонымен қатар үкіметтен тәуелсіз. Instituto Politécnico Nacional – федералды басқарудағы мемлекеттік университет. UNAM сияқты автономды модельді бірнеше мемлекеттік облыстық университеттер де қолданады, оның ішінде Гвадалахара университеті және Нуэво-Леон автономды университеті. Дегенмен, бұл облыстық университеттер мемлекеттік қаржыландыруды аз көлемде алады, нәтижесінде оқу ақысы жоғары.
Панама
Панамада бес мемлекеттік университет бар, оның ішінде Панама университеті және Панама технологиялық университеті бар. Мемлекеттік университеттер мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады, оқу ақысы жоқ немесе төрт жыл ішінде шамамен 1500 АҚШ долларын құрайтын минималды ақы төленеді. Мемлекеттік университеттер мемлекеттің араласуысыз дербес түрде жұмыс істейді. Олардың тегін немесе төмен құны студенттерді қабылдау және оларды оқыту үшін қаржылық стимулдарды жояды, сондықтан олар беделді болып саналады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та көптеген мемлекеттік университеттер құрылды, оларды штат үкіметтері басқарады және олар тиісті штаттарынан қаржылай көмек алады. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда мемлекеттік университеттерге қолдау төмендеді, көптеген университеттерді жеке қайырымдылық іздеуге немесе оқу ақысын көтеруге мәжбүр етті. Мемлекеттік университеттердегі мемлекеттік қаржыландыру үлесі 1974 жылы 78% болса, 2000 жылы 43% төмендеді. Штаттар әдетте штаттан тыс студенттерден жоғары оқу ақысын алады, себебі штаттың студенттері немесе олардың ата-аналары бұрын штат салықтарын төлеу арқылы университеттің қаржыландырылуына үлес қосып отырған. АҚШ-тағы ең көне мемлекеттік университеттер – 1785 жылы құрылған Джорджия университеті және 1789 жылы құрылған Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университеті. 1693 жылы құрылған Уильям және Мэри колледжі мен 1766 жылы құрылған Ратгерс университеті – тоғыз колониялық колледждің екеуі. Екеуі де 20-ғасырға дейін жеке университеттер болды, Уильям және Мэри 1908 жылы, ал Ратгерс 1945 жылы мемлекеттік университеттерге айналды. Әр штаттың кем дегенде бір мемлекеттік университеті бар, ал ірі штаттарда отыздан астам университет бар. Бұл 1862 жылғы Морриллдің жер беру туралы заңының нәтижесі, ол ауыл шаруашылығы және қолөнерді зерттеуге баса назар аударатын мемлекеттік университеттерді қаржыландыру үшін сатуға құқылы федералды жерлерді штаттарға берді. Висконсин университеті, Айова штаты университеті және Миссури университеті – ертедегі жер беру колледждері. 1890 жылғы Ауыл шаруашылығы колледжі заңы Оңтүстік штаттарға бағытталған, егер олар штаттың қолданыстағы жер беру институттарынан шығарылса, афроамерикандықтар үшін жер беру университеттерін құруды талап етті. Көптеген АҚШ мемлекеттік университеттері мұғалімдерді даярлау мекемелері ретінде басталып, көбінесе нормалды мектептер немесе мұғалімдер колледждері деп аталды, соңынан олар жан-жақты университеттерге дейін кеңейді. Мысалдарға Калифорния университеті, Лос-Анджелес; Аризона штаты университеті; Висконсин университеті – Милуоки; және Миссури штаты университеті жатады. Сондай-ақ, жергілікті американдықтар басқаратын мемлекеттік тайпалық колледждер мен университеттер бар, сондай-ақ кейбір колледждерде муниципалдық үкімет меншік иесі немесе басқарудың бір бөлігі болып табылады, мысалы Нью-Йорк қалалық университеті және Куинси колледжі. Федералды түрде бекітілген мемлекеттік университеттер – АҚШ Қорғаныс министрлігі және Үндістер істері бюросы басқаратын АҚШ Әскери академиялары және Хаскелл Үнді Ұлттары университеті. Колумбия округінің университеті – Колумбия округінің үкіметі Конгресстен берілген өкілеттіктер бойынша бақылайтын Вашингтондағы мемлекеттік университет. Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-тағы ең беделді университеттердің көпшілігі жеке меншік, ең танымалдары – Айви Лигасы. Дегенмен, кейбір мемлекеттік университеттер өте беделді және үнемі таңдаулы болып келеді; олар қазір Public Ivy деп аталады. Мысалы, Калифорния университеті, Беркли әлемдегі ең үздік он университеттің бірі және АҚШ-тағы ең үздік мемлекеттік университет ретінде жиі саналады. Көптеген мемлекеттік либералды өнер колледждері бар, соның ішінде Қоғамдық либералды өнер колледждері кеңесінің мүшелері бар. АҚШ-тағы қоғамдық колледждер, әдетте, мемлекеттік колледждер болып табылады. Олар әдетте орта білімнен кейінгі екі оқу жылында мамандық бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады. Ал университеттерден алынатын бакалавр дәрежесі орта білімнен кейінгі төрт оқу жылын білдіреді. 21-ғасырда кейбір қоғамдық колледждер, әсіресе мансапқа бағытталған пәндерде бакалавриат бағдарламаларын қосты.
Австралия
Австралияда 43 университет бар, оның 37-сі мемлекеттік университеттер. Сегіздік топқа Австралияның ең көне мемлекеттік университеттері кіреді, соның ішінде Квинсленд университеті, Сидней университеті, Мельбурн университеті, Жаңа Оңтүстік Уэльс университеті, Аделаида университеті, Батыс Австралия университеті, Австралия ұлттық университеті және Монаш университеті. Мемлекеттік университеттердің Австралиялық технологиялық желісі бұрынғы Технологиялық институттардың негізінде құрылды және RMIT университеті, Квинсленд технологиялық университеті, Куртин университеті, Сидней технологиялық университеті және Оңтүстік Австралия университетін қамтиды. Бұл бұрынғы технологиялық институттар 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында Джон Докинстің, сол кездегі жұмыспен қамту, білім беру және оқыту министрінің реформаларының нәтижесінде университет мәртебесін алды. Инновациялық зерттеу университеттері бірнеше мемлекеттік, зерттеуге бағытталған мекемелерді білдіреді, олардың көпшілігі 1960 және 1970 жылдары құрылған. Топқа Чарльз Дарвин университеті, Джеймс Кук университеті, Гриффит университеті, Ла Троб университеті, Флиндерс университеті, Мердок университеті және Батыс Сидней университеті кіреді. Аймақтық университеттер желісіне Австралияның жеті аймақтық мемлекеттік университеті кіреді, соның ішінде Орталық Квинсленд университеті, Оңтүстік Крест университеті, Федерация университеті, Оңтүстік Квинсленд университеті, Күн жағасындағы университет, Жаңа Англия университеті (Австралия) және Чарльз Стюрт университеті. NUW Альянсы Жаңа Оңтүстік Уэльстегі үш мемлекеттік университетті біріктіреді: Ньюкасл университеті, Жаңа Оңтүстік Уэльс университеті және Вуллонгонг университеті.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландиядағы барлық сегіз университет мемлекеттік. Отаго университеті ең көнесі және 1869 жылы провинциялық жарлық арқылы құрылған. 1870 жылдан 1961 жылға дейін Жаңа Зеландия университеті, іс жүзінде, Окленд, Веллингтон, Крайстчерч және Дунедин қалаларындағы құрамына кіретін колледждермен біртұтас университет құрылымы болды. 1961 жылы Жаңа Зеландия Парламенті құрамына кіретін колледждерді таратып, төрт тәуелсіз университет құрды: Окленд университеті, Веллингтонның Виктория университеті, Кентербери университеті және Отаго университеті. Бұл өзгеріс сонымен қатар Гамильтон қаласында Уайкато университетін құруға әкелді. Екі бұрынғы ауыл шаруашылығы колледжі – Мэйси университеті мен Линкольн университеті, сәйкесінше 1963 және 1990 жылдары университет мәртебесіне ие болды. Окленд технологиялық университеті 1989 жылғы Білім беру заңына сәйкес, 2000 жылы Кеңес қаулысымен құрылды.
Аргентина
Аргентинада ұлттық университеттер, сондай-ақ мемлекеттік немесе мемлекеттік басқарылатын университеттер деп аталатындар, Ұлттық конгресс актісімен құрылған. Ерекшелік – мемлекетке дейін құрылған университеттер, мысалы Кордова ұлттық университеті мен Буэнос-Айрес университеті, олар мемлекеттік құқық бойынша заңды тұлғалар болып табылады. Аргентина үкіметі жылдық ұлттық бюджет актісі арқылы мемлекеттік университеттерге қаржыландыруды белгілейді. Ұлттық университеттер барлық провинцияларда орналасқан және елдің бакалавриат студенттерінің сексен пайызынан астамына қызмет көрсетеді. Бұл университеттерде студенттер үшін оқу ақысы тегін, сондай-ақ университет кітапханаларындағы кітаптарға қол жеткізу де тегін. Студенттер әдетте оқулықтар мен оқу материалдарын сатып алады, ал аз қамтылған студенттерге стипендиялар қолжетімді. Аргентинаның ұлттық университеттері елдің ғылыми зерттеулерінің елу пайызынан астамын қамтиды және мемлекеттік және жеке секторларға техникалық көмек көрсетеді.
Бразилия
Бразилияда федералды немесе штаттық үкіметтер бірнеше жүз мемлекеттік университеттерді қаржыландырады, соның ішінде Сан-Паулу университеті, Кампинас университеті, Рио-Гранде-ду-Сул федералды университеті, Рио-де-Жанейро федералды университеті, Минас-Жерайс федералды университеті, Баия федералды университеті және Федералды институттар. Бразилия Федералды Конституциясы мемлекеттік университеттерде оқу ақысы мен түсу ақысысыз оқуға құқық береді. Мемлекеттік университеттерге жыл сайын мыңдаған үміткерлер түсуге тырысады, сондықтан емтиханды тек үздік студенттер ғана тапсыра алады. Емтихан вестибулярлық (әрбір университет үшін ерекше) немесе бүкіл ел бойынша өткізілетін ENEM болып табылады. 2005 жылдан бері Бразилия үкіметі кедей студенттердің жеке университеттерде оқуына мүмкіндік беру үшін бірқатар оқу гранттарын ұсынады. Көптеген мемлекеттік университеттерде орта (жоғары мектеп) білімін толыққанды мемлекеттік қаржыландырылатын мектепте алған студенттер үшін шамамен елу пайыздық квота белгіленген. Мемлекеттік университеттерде нәсілдік квоталар да бар, әдетте олар мемлекеттік жоғары мектептердің студенттеріне ғана қолданылады. Кейбір университеттер квоталық жүйеден гөрі қабылдау емтихандарында қосымша ұпайлар береді. Мысалы, Минас-Жерайс федералды университетінде мемлекеттік жоғары мектептің түлектері емтихан нәтижесіне 10% бонус алады, ал өзін қара немесе пардо (аралас нәсіл) деп жариялаған мемлекеттік мектептің түлектері 15% бонус алады. Мемлекеттік университеттер Бразилиядағы жоғары білімнің барлық деңгейлеріндегі дипломдарды беруге жауапты, соның ішінде докторлық (doutorado) және магистрлік (mestrado) дәрежелерін. Мемлекеттік университеттердің профессорлары мемлекеттік қызметкерлер болып табылады, олар тұрақты жұмысқа орналасады және мемлекеттік конкурс арқылы жұмысқа алынады, халықаралық ғылыми жарияланымдар маңызды критерий болып табылады. Мемлекеттік университет профессорының оқу жүктемесі көбінесе шамалы болады және зерттеу жұмысына уақыт қалдырады. Осының нәтижесінде мемлекеттік университеттердің аспирантура бағдарламалары Бразилиядағы академиялық зерттеулердің басты көзі болып табылады. Керісінше, көптеген жекеменшік оқу орындары пайда табуға бағытталған кәсіпорындар болып табылады, олар оқытушыларды сағаттық төлеммен жұмысқа алады және салыстырмалы түрде аз зерттеу жұмыстарын жүргізеді; алайда, діни ұйымдармен байланысты болғанмен, коммерциялық емес бірнеше жеке университеттер бар, мысалы, Сан-Паулудағы Маккензи пресвитериан университеті және Рио-де-Жанейродағы Рим папасының католик университеті.
Чили
Чилиде мемлекеттік университеттер жекеменшік университеттерге қарағанда арзан, бірақ оқу ақысы тегін емес. Чили білімге ЖІӨ-нің 4 пайызын ғана жұмсайды, ал Біріккен Ұлттар Ұйымы дамыған елдер үшін 7 пайыз жұмсауды ұсынады. Осының салдарынан студенттер мен олардың отбасылары мемлекеттік және жекеменшік университеттерде оқу үшін оқу ақысының 75 пайызын өтеуге міндетті. Ең беделді университеттер – мемлекеттік басқарылатын Чили университеті және мемлекеттік қаржыландыру алатын жекеменшік Чилидің Католикалық понтификалық университеті, Консепсьон университеті және Федерико Санта-Мария техникалық университеті. Чили университеті – елдің жетекші ғылыми-зерттеу мекемесі.
Перу
Тарихи тұрғыдан алғанда, Перудегі көптеген беделді университеттер мемлекеттік болған, соның ішінде Сан-Маркос ұлттық университеті де бар. 1551 жылдың мамыр айында құрылған ол Перудегі ең үздік университет және Америкадағы ең көне университет. Ұлттық мемлекеттік университеттердің біріне қабылдану үшін студенттер қабылдау емтиханында жоғары ұпал жинауы керек. 2002 жылы ең беделді мемлекеттік университеттер бірігіп, Перу университеттерінің стратегиялық альянсын құрды, оған Сан-Маркос ұлттық университеті, Ла-Молина ұлттық аграрлық университеті, Ұлттық инженерлік университеті, Федерико Вильярреал университеті және Кальяо ұлттық университеті кірді. Басқа мемлекеттік және жекеменшік университеттер серіктес немесе кеңесші мүшелер ретінде қосылды.