Кіріспе

BMW негізін қалаушы Франц Йозеф Попп (14 қаңтар 1886 жылы Венада дүниеге келген, 29 шілде 1954 жылы Штутгартта қайтыс болған) BMW AG компаниясын құруға жауапты үш адамның бірі және 1922 жылдан 1942 жылға дейін BMW AG-нің бірінші бас директоры болды. BMW AG-нің "құрылтайшылары" деп аталатын бірнеше адам ұсынылған. Егер Карл Рапп, Густав Отто, Макс Фриз немесе Камилло Кастильони болмағанда, бұл компания, басы артылмаған болар еді. Дегенмен, Франц Йозеф Поппті бүгінгі танымал көлік компаниясының дамуына ең басты күш салған адам деп айтуға болады. Ол компанияның негізі қаланған сәттен бастап 1942 жылы қызметінен кетуге мәжбүр болғанға дейін "бас директор" болып қызмет етті.

Алғашқы жылдар

Попп 1886 жылы Венада дүниеге келді, ал 1901 жылы оның отбасы Брноға көшіп барды, онда ол жергілікті гимназияда университетке түсу біліктілігін аяқтады. Ол жергілікті техникалық колледжде механикалық және электрлік инженерияны оқып, 1909 жылы инженерлік мамандық бойынша диплом алды. Венаға оралғаннан кейін Франц Йозеф Попп AEG Union компаниясына электрик инженер ретінде жұмысқа орналасты. Көп ұзамай ол "Электрлік пойыздар және локомотивтер" бөлімінің басшысы болды, оның міндеттерінің бірі Миттенвальд темір жолы үшін электрлік локомотивтерді әзірлеу болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Попп Адриатика теңізіндегі Пула базасында (қазіргі Хорватия) теңіз инженері ретінде Kaiserliche und Konigliche Luftfahrttruppen немесе "K. u. K. Luftfahrttruppen" (Аустро-Венгрия императорлық және корольдік авиациялық әскерлері) құрамына кірді. Ол оқу барысында бір жыл ерікті болып әскери қызметін өткерген. Алайда, үш аптадан кейін ол Венаға әуе қозғалтқыштарын өндіруге арналған құрылысты қадағалауға бұйырылды, алдымен AEG-де, содан кейін Винер-Нойштадттағы Austro Daimler зауытында. Осы қызметте Попп Германияға бірнеше рет рейхтегі ең ірі авиациялық қозғалтқыш өндірушілерге – Daimler, NAG және Benz компанияларына барды. Мақсаты – Austro Daimler зауытында лицензия бойынша неміс прототиптерін өндіру мүмкіндіктерін зерттеу болды. Өкінішке орай, бұл әрекеттер нәтижесіз аяқталды. Austro Daimler зауыты Австрия теңіз флоты үшін өзінің жаңа 12 цилиндрлі авиациялық қозғалтқышын жасады, бірақ оны өндіруге жеткілікті қуаты болмады. Әскери билік талап еткен көлемде қозғалтқышты шығаратын өндіріс орнын табу қажет болды. Пулада қызмет еткенде, Попп Мюнхендегі Rapp Motorenwerke (Rapp қозғалтқыш зауыты) туралы білді. Бұл компанияда әуе кемелерінің қозғалтқыштарын өндіру үшін қажетті білікті жұмыс күші мен өндірістік мүмкіндіктер болды, бірақ оның өнімдері бәсекеге төтеп бере алмады, өйткені оның қозғалтқыштары әуе кемелері үшін жеткілікті тиімді болған жоқ. Осы жағдайды ескере отырып, Попп Rapp қозғалтқыш зауытын 12 цилиндрлі Austro Daimler қозғалтқышын өндіруге ең қолайлы орын деп санады. Ол осы шешімді қолдауға күш салды және жауапты органдарды оның ұсынысын қабылдауға көндірді. 1916 жылы ол Мюнхенге Австрия теңіз флотының өкілі ретінде жіберілді, Rapp Motorenwerke (Rapp қозғалтқыш зауыты) зауытында лицензия бойынша өндірісті бақылау үшін. Алайда, Попп техникалық және коммерциялық менеджерлердің қанағаттандырмайтын шешімдері мен мақсаттары туралы алаңдады. Ол келісім-шарт бойынша белгіленген көлемдер орындалмауы мүмкін деп ойлады. Өндірістік мақсаттарға сәйкестікті қамтамасыз ету үшін Попп іс жүзінде зауыт директорының міндеттерін атқара бастады. Попп Daimler компаниясындағы өте талантты жас инженер Макс Фрицтің жұмысқа өтініш бергенін анықтады және Rapp компаниясына жұмысқа алуға ықпал етті (Фриц пен Рапп бұрын Austro Daimler компаниясында бірге жұмыс істеген). Попп Rapp Motorenwerke компаниясына жаңа идеялары бар бас инженердің қажет екенін түсінді.

Бас директор

BMW IIIa авиамоторының табысынан кейін, Карл Раппенің келісімшарты Рапп Моторнверке компаниясының басқарушы кеңесі тарапынан тоқтатылуы туралы шешім қабылданды. Попп компанияның басқарушы директоры болып тағайындалды, сонымен бірге компанияның атауы Rapp Motorenwerke GmbH-дан Bayerische Motoren Werke GmbH-ға өзгертілді. Бұл сыртқы әлемге жаңа бағыт туралы хабар беру мақсатында жасалды. Акционерлік қоғамға айналғаннан кейін, Попп Bayerische Motoren Werke компаниясын бас директор лауазымындағы Басқару кеңесінің төрағасы ретінде басқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Попп жас компанияны авиациялық қозғалтқыштар өндірісінен бейбіт уақыттағы өндіріске көшіруге жауапты болды. Осы мақсатта ол Knorr Bremse AG компаниясымен байланыс орнатуға ұмтылды, және 1919 жылдан бастап зауыт Бавария темір жолы үшін Knorr тежегіштерін шығара бастады. 1922 жылы Попп қозғалтқыштар өндірісіне қатысты ең маңызды патенттерді, жабдықтарды және мамандарды Bayerische Flugzeugwerke AG (бұрынғы Otto Flugmaschinenfabrik) компаниясының құрамына, сонымен бірге Bayerische Motoren Werke AG компаниясының атауын беруге жауапты болды. Бұл жобада оған австриялық қаржыгер Камилло Кастильони көмектесті. Осылайша ол Knorr Bremse AG-дан тәуелсіздік алып, қозғалтқыштарды қайта жасауды бастады.

Жаңа бизнес бағыттары

BMW-нің Бавария және Германияның ірі өнеркәсіптік компанияларының біріне айналуы 1922 жылы Попптың басшылығымен басталды. BMW AG өнімдерінің ассортименті кеңейтілді және көп ұзамай әуе көлігі өнеркәсібіне арналған қозғалтқыштардан өзге, мотоциклдер де енгізілді, себебі халықтың басым бөлігі моторы бар көліктерге қол жеткізе бастады. Бұл сала Попптың ерекше назарында болды. Оның төрағалығымен BMW AG 1928 жылы Fahrzeugfabrik Eisenach (FFE) көлік құралын жасау зауытын сатып алып, өнімдерін және білімін одан әрі кеңейтті. Осылайша, BMW маркалы автомобильдер алғаш рет жолға шықты. 1928 жылы Попп американдық Pratt & Whitney компаниясымен лицензиялық келісімшартқа қол қойды, бұл BMW-ге екі ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқыш өндіруге мүмкіндік берді. Бұл BMW-ге болашағы зор авиациялық қозғалтқыштар құрылысы саласындағы маңызды білімге қол жеткізуді қамтамасыз етті. Лицензия бойынша өндіріс нәтижесінде алынған тәжірибе, BMW-ге 1930 жылдары өз күшімен ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқыштарды әзірлеуге жол берді. 1935 жылы Аллахта BMW авиациялық қозғалтқыштар зауытының салынуы, 1937 жылы Эйзенахтағы өндіріс қуатының кеңейтілуі және Берлин Шпандаудағы Бранденбург мотор зауытын (Bramo) сатып алу Попптың басшылығымен BMW-ге авиациялық қозғалтқыштар өндірісін ұлғайтуға мүмкіндік берді. 1939 жылы Bramo-ны сатып алғаннан кейін BMW Германияда ауамен салқындатылатын авиациялық қозғалтқыштар өндірісінде монополияға ие болды. Бұл BMW-ні үшінші рейх қаруланып жатқан кезде Германияның авиация өнеркәсібі үшін стратегиялық маңызды компанияға айналдырды. Алайда, Попп компанияның Германияны соғысқа дайындау мақсатымен тез кеңеюіне және қайта бағытталуына күмәмен қарады.

Саяси араласу

Бұл шектеулер саяси мақсатта болған жоқ. Попп 1933 жылғы 1 мамырда Бавария әкімшілік округінің басшысы Гаулейтер Вагнердің қысымымен нацистік партияға қосылғанын мойындады, бірақ партиядан қашықтық сақтады. Кейін ол ұлттық социалистер билікті басып алғаннан кейін партияға кіргенінің себебі, BMW бас директоры лауазымынан алынбау үшін болғанын айтты. 1936 жылдың ақпан айында Ұлттық социалистік партиясының жергілікті ұйым жетекшісі Поппты партиядан шығару ісін бастады. Бұл, ескертулер берілгеніне қарамастан, Попптың еврей дәрігері бар отбасын емдеуге рұқсат бергені туралы айыптауларға негізделген. Мюнхен партия сотының ресми "ескертуінен" кейін Попп мәселені шешуге кірісті, себебі ол мәселенің ушығуына және BMW AG Басқарма төрағасы лауазымына қауіп тудырмауға тырысты. Попптың BMW өндірісін авиациялық қозғалтқыштарға ауыстыруға қарсы пікірі, бұл компанияның қызметін қару-жарақ дайындауға шоғырландырып, бір жақты бағыт беруіне әкеледі деп ойлағандықтан туды. Бұл сала қаржылық тұрғыдан тиімді болғанымен, компанияның ұлттық социалистік режимнің шешімдеріне тәуелді болуын білдіретін еді. 1940 жылдың маусым айында ол қадағалау кеңесінің төрағасы Эмиль Георг фон Штауссқа хат жазып, әуе қозғалтқыштары өндірісінде кез келген қиындық туса, жағдай "BMW AG-нің өмір сүруіне қауіп төндіруі мүмкін" екенін түсіндірді. BMW-нің әуе қаруландыруындағы стратегиялық маңыздылығы, техникалық талаптардың көбеюіне және саяси және әскери органдардың араласуына әкелетін еді, бұл кәсіпкерлік тәуелсіздікті шектейтін еді. Бұл компания басшылығының беделін әлсірететін еді. Сонымен қатар, бұл Франц Йозеф Попптың позициясын да құлдыратуы мүмкін еді, өйткені ол осы уақытқа дейін компанияны дербес және автократиялық түрде басқарып келген.

Ауа райының шиеленісі

Соғыс барысында жұмыс күші мен шикізаттың өте жетіспеуі, Рейх Әуе министрлігінің түсініксіз сатып алу саясатымен қосылып, BMW-нің сұраныс бойынша өндіріс көлемін орындаудан қалып қоюына себеп болды. Бұл, Попп пен Әуе министрлігіндегі жауапты Бас авиация қадағалаушысы Эрхард Милх арасындағы бұрыннан шиеленіскен жағдайды одан да ушықтырып, қысымды күшейтті. Попптың Милхтің талаптарына қарсы ықпалды шенеуніктерден қолдау іздеу және өндіріс көлемі бойынша нақты талаптар қою әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бас авиация қадағалаушысы Попптың іс-әрекеттеріне наразылық білдіріп, оны міндетін орындаудан жалтарғандық және саботаж жасағандықпен айыптады. Попптың басқару стилі BMW басқармасында министрлікпен туындаған даулардан бұрын-ақ маңызды шиеленістерге әкелгендіктен, қадағалау кеңесі 1942 жылғы қаңтарда Поппқа демалыс беру арқылы дауды шешуге тырысты. Басқару құрамындағы өзгерістер туралы қалың жұрттың әңгімелеуін болдырмау мақсатында Попп қадағалау кеңесіне тағайындалды, бірақ ол бұл лауазымнан компанияның күнделікті жұмысына ықпал ете алмады.

Жетіспеген қайта оралу

Соғыс аяқталғаннан кейін 59 жасында Попп 1945 жылғы мамыр айында Бақылау кеңесімен қайтадан Басқару кеңесіне тағайындалды. Бір ай өткен соң одақтастар оны соғыс барысында алған Әскери экономикалық жетекші атағы үшін тұтқындады. Денацификация процесінде ол "нацистік партияның формалды мүшесі" деп белгіленді, бірақ шағымданудан кейін "таза" деп жарияланды. Франц Йозеф Попп кейін Bayerische Motoren Werke компаниясының Басқару кеңесіне қайта қосылуға тырысты. Дегенмен, оның тырашалары толығымен сәтсіз аяқталды және Штутгартқа көшуі осы жоспарларының соңына сызық тарды. Попп 1954 жылғы 29 шілдеде онда қайтыс болды.