Кіріспе

Дентил (лат. dens, тіс) – карниздің төсек бөлігінде қайталама әшекей ретінде қолданылатын кішкентай блок. Дентилдер ежелгі грек және рим архитектурасында, сондай-ақ неоклассикалық, федералды, грузин стиліндегі жаңғыру, грек стиліндегі жаңғыру, Ренессанс стиліндегі жаңғыру, Екінші Империя және Beaux-Arts архитектурасында кездеседі. Дентил қатарын қолдану – дентиляция деп аталады.

Шығу тегі

Римдік сәулетші Витрувий (IV. 2) дентилдің арқалықтың (ассердің) соңын бейнелейтінін мәлімдейді. Ол Кіші Азияның иондық ғибадатханаларында, Ликия қабірлерінде, Персияның галереялары мен қабірлерінде ең айқын түрінде кездеседі, онда ол ағаш құрылыстың тасқа түсірілген көшірмесін нақты көрсетеді. Ең ерте мысалы б.з.д. 500 жыл шамасында Дарийдің қабірінің тасына қашалған, оның сарайының галереясын бейнелейді. Афинада дентилдің алғаш рет қолданылуы Эрехтейдің кариатид галереясының карнизінде (б.з.д. 480 ж.) байқалады. Кейіннен Лисикраттың хорагикалық монументінің карнизіне енгізілгенде оның өлшемдері айтарлықтай кішірейді. Ионияның кейінгі ғибадатханаларында, Приена ғибадатханасындағыдай, дентилдің ірі масштабы сақталған күйінде қалады.

Кейінгі пайдалану

Дентил – римдіктер мен итальяндық Ренессанс архитектурасында қолданылған негізгі элемент. Әдетте, дентилдің проекциясы оның енімен тең болып, шаршы тәрізді көрінеді, ал аралықтар осы өлшемнің жартысына тең. Кейде, мысалы, Римдегі Пантеонда, дентилдерді бөлу үшін шығып тұрған жолаққа тілік салынбаған, мұндай жағдайда ол дентилдік жолақ деп аталады. Константинопольдегі Студион соборының кіреберісінде дентил мен аралық ені бірдей, ал аралық жоғарыдан төменге қарай кеңейеді; бұл Венеция дентилі деп аталатын формасы, ол Константинопольдегі Санта-Софиядағы Византия дентилінен алынған. Бірақ, ол енді төсек қалыптың бөлігі болған жоқ: Санта-Софияда оның қолданылуы – қабыршақталған мәрмәрлерді қоршаған шығып тұрған қалыпты безендіру үшін болды, ал дентилдер қалыптың екі жағында да кезектесіп кесілген. Венеция дентилі сонымен қатар аркалардың үстіне және қабырға бойындағы безендіру жолағы ретінде де қолданылды.