Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Солтүстік Америка жазықтарының қоныс аударушыларының психикалық күйзелісі. Прериялық мания немесе прериялық қызба – XIX ғасырда Ұлы жазықтарға көшіп келгендер мен Канада далаларын және Батыс АҚШ-ты мекендеу кезінде кездесетін жағдай. Шығыстағы қалалық немесе салыстырмалы түрде қоныстанған аймақтардан келген қоныс аударушылар, даладағы қатал өмірлік жағдайлар мен күшті оқшаулану салдарынан психикалық бұзылу қаупіне тап болды. Прериялық манияның белгілеріне депрессия, өзін-өзімен шектеу, мінез-құлық пен әдеттегі іс-әрекеттердегі өзгерістер және зорлық-зомбылық кіреді. Кейде прериялық манияға шалдыққан адамдар шығысқа қайта оралып, ал ең ауыр жағдайларда өмірлерін өздері аяқтайтын. Прериялық мания – клиникалық диагноз емес, аталған кезеңдегі көркем және ғылыми әдебиеттерде жиі кездесетін құбылысты сипаттау үшін қолданылатын кең таралған тақырып. Оны 1893 жылы Юджин Виргиль Смолли былай сипаттады: «Жаңа прерия штаттарында шаруалар мен олардың әйелдері арасында қатты ақыл-естің бұзылуы жиі кездеседі».
Mental suffering among settlers of the North American plains. Prairie madness or prairie fever was an affliction that affected settlers in the Great Plains during the migration to, and settlement of, the Canadian Prairies and the Western United States in the nineteenth century. Settlers moving from urbanized or relatively settled areas in the East faced the risk of mental breakdown caused by the harsh living conditions and the extreme levels of isolation on the prairie. Symptoms of prairie madness included depression, withdrawal, changes in character and habit, and violence. Prairie madness sometimes resulted in the afflicted person moving back East or, in extreme cases, suicide. Prairie madness is not a clinical condition; rather, it is a pervasive subject in writings of fiction and non fiction from the period to describe a fairly common phenomenon. It was described by Eugene Virgil Smalley in 1893: "an alarming amount of insanity occurs in the new Prairie States among farmers and their wives."
Себептер
Прериялық манияның себебі – прериядағы оқшаулау және қиын тұрмыс жағдайлары болды. Аймақтың топографиясы мен географиясы оқшаулану деңгейіне әсер етті. Прериялық манияға қатысты көптеген мысалдар Ұлы жазық аймағынан келген. Оқшауланудың жоғары деңгейіне 1862 жылғы "Жер телімі" заңы түсіндірме берді. Бұл заң бойынша, егер адам бес жыл ішінде берілген 160 акр жерді игеріп, өмір сүре алса, ол жер оған берілетін. "Жер телімі" заңы бойынша шаруалардың алшақтығы кем дегенде жарты мильді құрады, бірақ көбінесе одан да көп болды. Ағаштар азаз болды, ал жазық жер көз көрінесін созылып жатты. Кейбір қоныс аударушылар прерия арқылы соққан жел туралы айтты, ол бұрынғы өмірлерімен салыстырғанда қатты, күшті және жат сезім тудырды. Джеймс Миченер өзінің "Жүз жылдық" романында Колорадо жазығының қоныстануы туралы бір тарауда психикалық денсаулық мәселесін қамтыды. Прериялық мания 2002 жылғы "Жаңғыру шегінде" фильмінің тақырыбы болып табылады. 2018 жылғы "Жел" атты батыс триллері 1800 жылдары прериялық манияға шалдыққан әйелдің тағдырын көрсетеді. "Бұл бақытты алтын жылдар" кітабында, "Прериядағы шағын үй" кітаптарының бірінде, 15 жасар Лора Ингаллс тұрақсыз және үйіне сағынышпен толған миссис Брюстердің айқайлап, күйеуіне пышақпен қауіптеніп, оны Шығысқа қайтаруды талап еткенін көрді.
Prairie madness was caused by the isolation and tough living conditions on the prairie. The level of isolation depended on the topography and geography of the region. Most examples of prairie madness come from the Great Plains region. One explanation for these high levels of isolation was the Homestead Act of 1862. This act stipulated that a person would be given a tract of 160 acres if they were able to live on it and make something out of it in a five year period. The farms of the Homestead Act were at least half a mile apart, but usually much more. There were few trees, and the flat land stretched out for miles and miles. Some settlers specifically spoke of the wind that rushed through the prairie, which was loud, forceful, and alien compared to what settlers had experienced in their former lives. James Michener covers the topic of mental health in one of the chapters about the settlement of the Colorado Plains in his opus Centennial. Prairie madness is a theme in the 2002 film Edge of Madness. The 2018 supernatural Western thriller The Wind chronicles a woman getting prairie madness in the 1800s. In These Happy Golden Years, one of the Little House on the Prairie books, 15 year old Laura Ingalls witnessed the unstable and homesick Mrs. Brewster screaming and threatening her husband with a knife, demanding that he take her back East.