Кіріспе

Вианден (немесе (жергілікті) Вейнен) – 2023 жылғы мәліметтер бойынша 2 203 тұрғыны бар, Люксембургтің солтүстік-шығысындағы Эйслек аймағындағы қала мәртебесіне ие коммуна. Бұл сол аттас кантонның құрамына кіреді. Вианден Люксембург пен Германия шекарасына жақын, Our өзенінің жағасында орналасқан. Вианден қамалымен әйгілі.

Тарих

Вианденнің тарихы Галло-рим дәуіріне дейін барып жетеді, сол кезде қазіргі қамалдың орнында кастильум болған. Вианденнің бастапқы атауы – Viennensis. Рим дәуірінде бұл аймақ жүзімдіктерге толы болған, ал Вианден туралы алғашқы тарихи дерек 698 жылы жазылған, онда Әулие Ирмина Монте-Вьенненседегі жүзімдікті Эхтернах аббаттығына сыйлағаны айтылады. Вианденде 1308 жылы Вианден графы Филипп II берген Еуропадағы ең көне жарғылардың бірі сақталған, осы жарғы арқылы Нассау-Вианден әулеті пайда болды, және сол әулеттен Оранье Вильгельмнің тегі басталады. Орта ғасырларда Вианденнің шеберлері тері өңдеушілер, мата сатушылар, тоқымашылар, шелек жасаушылар, тас қалаушылар, құлыпшылар және зергерлер ретінде танымал болды. 1490 жылы олар өз кәсіптері бойынша цехтар құрды. Соңғы жылдары шошқа шаруашылығы мен тері өңдеу өнеркәсібінің басты саласына айналды, 19-шы ғасырдың соңында екі тері өңдеу зауыты салынды, бірақ олар 1950-ші жылдардың ортасында жабылды. Қаланың қамалы 11-14-шы ғасырлар аралығында салынды және Вианден графтарының резиденциясы болды. Ол 18-шы ғасырға дейін кеңейтіліп, жаңартылды, бірақ Люксембург графтарының Нидерландыға көшіп кетуімен, сондай-ақ өрт пен жер сілкінісі салдарынан қамал уақыт өте келе құлдырап, тозығы жетті. 1820 жылы Нидерландының Вильгельм I қамалды жергілікті саудагерге сатты, ол өз кезегінде оның ішіндегі заттар мен қабырғаларын бөліп сатты, нәтижесінде қамал қираған күйге жетті. Оны қайта жаңартуға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ меншік құқығына байланысты қиындықтар туды. Дегенмен, оның бір бөлігін құрайтын капелла 1849 жылы Нидерландының ханзадасы Генрихтің күшімен қайта жаңартылды, ал 1871 жылы қалаға келген Виктор Гюго үш ай бойы қамалда тұрды. Тек 1977 жылы Ұлы Герцог Жан қамалды мемлекетке өткізгеннен кейін, ірі масштабты жұмыстар жүргізуге мүмкіндік болды, олардың көп бөлігі қазір аяқталды. Вианден Екінші дүниежүзілік соғыстағы бірнеше шайқастардың ортасы болғандығымен де есте қалады. 1944 жылдың қараша айында Люксембург қарсыластары мен неміс әскерлері арасында қызыл қанды шайқас болды. 1945 жылдың ақпан айында американдықтар Люксембургті толық азат еткен кезде, Вианден немістерден соңғы болып азат етілді. Қаланың батысында, қамалға қарап тұрған ескерткіш осы соңғы шайқасты мәңгі есте сақтайды. Алғашқы Boeing 747 8F ұшағы, RC501, "Вианден қаласы" деп аталды және оны Cargolux Airlines компаниясы пайдаланады.

География

Вианден Люксембург қаласынан көлікпен саяхаттауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Люксембург қаласымен теміржол байланысы бар Дикирх, Эттельбрук немесе Клерво қалаларынан автобуспен де жетуге болады. Германиядағы Битбургке де автобус қатынайды. Көптеген келушілер Оңтүстіктен Our өзенінің аңғары бойымен белгіленген велосипед жолдары арқылы велосипедпен келеді.

Климат

Люксембург қаласы сияқты, Вианден (биіктігі шамамен 200 м) қоңыржай климатқа ие, жылы жазда (күндізгі орташа температура шамамен 24°C, кейде 35°C-қа дейін) және суық қыста (күндізгі орташа 5°C, бірақ кейде түнінде -15°C-қа дейін төмендейді). Жауын-шашын мөлшері орташа, айына орташа есеппен 10 күннен аз жауады. Басым жел батыс-оңтүстіктен соғады. Жазғы кештер әсіресе жағымды, көбінесе сағат 23:00-ге дейін температура шамамен 25°C болады. Сирек жағдайларда қысқа мерзімді құрғақшылықтар болады, бірақ өсімдіктер ұзаққа соқпай, көгалдылығын сақтайды. Маусым айында күн сәулесі шамамен сағат 5:00-ден 22:30-ға дейін, ал желтоқсан айында сағат 8:00-ден 16:30-ға дейін созылады. Жазда температура жоғарылайды, ал егер алдыңғы қыс жұмсақ болса, жәндіктердің саны артуы мүмкін. Осы кезеңде жеміс шыбыны мен масалардың саны күрт өсіп, тұрғындар мен туристерге ыңғайсыздық тудырады.

Экономика

Вианденнің табиғаты мен жергілікті көрікті жерлері оны Люксембургтегі танымал туристік орынға айналдырды, жыл сайын ондаған мыңдаған келушілер болады, әсіресе Нидерланды, Бельгия және Германиядан. Мұнда 14 қонақ үй, төрт кемпинг және жастар үйі бар. Сонымен қатар, Вианден көптеген күндізгі туристерді тартады, олар оның мейрамханаларына, кафелеріне, сувенирлік дүкендеріне және спорттық жабық кешендеріне барады. Дегенмен, экономикада да мәселелер бар. Су электрлік сорғы станциясы жергілікті тұрғындарды тікелей және жанама түрде жұмыспен қамтамасыз етуді жалғастырып келеді, бірақ бірнеше жыл бұрын Electrolux зауытының жабылуы жұмыс орындарының айтарлықтай қысқаруына әкелді. Қазіргі уақытта коммуна аймақта шеберлік кәсіпорындарын құруға қолдау көрсетуді жоспарлап отыр, осы мақсатта жерді дамытуға беруге дайын.

Көрікті жерлер

Вианден – Люксембургтің маңызды туристік орталықтарының бірі, онда жыл бойы көптеген демалыс шегушілер мен жергілікті тұрғындар келеді. Әсіресе, қаланың үстіндегі жартастарға орналасқан, жақында қайта жаңартылған қамал, тарихын және Еуропаның патшалық отбасыларымен байланысын орта ғасырларға дейін көрсететін мұражайға айналды. Сондай-ақ, 1862 және 1865 жылдары Люксембургке сапар шеккен, ал 1871 жылы Вианденде ұзақ уақыт болған Виктор Гюгомен байланыстары бар. Оның суреттері мен хаттарын Our өзені үстіндегі көпірдің жанындағы үйінде орналасқан мұражайда көруге болады. Бұдан өзге, халықтық өнер және қолөнер мұражайы (Musée d'Art rustique) мен қуыршақ және ойыншық мұражайы (Musée de la Poupée et du Jouet) да бар. Бірақ көптеген адамдар Вианденге таулы, тарихи көшелерімен серуендеу үшін немесе Люксембургтің солтүстігінде жаяу жүру, кемпинг немесе велосипедпен жүруге арналған орталық ретінде келеді. Sauer және Our аңғарлары арқылы Вианденге дейін ыңғайлы велосипед жолы салынған, сондай-ақ аймақта көптеген белгіленген жаяу жолдары бар. Жаз айларында қаланың төменгі бөлігіндегі өзен жағалауынан қамалдың үстіне көтерілетін және айналасына керемет көрініс ашатын креслолифт жұмыс істейді. Вианденде жыл сайын түрлі шаралар мен мерекелер өтеді. Олардың ең танымалсы – қазан айында өткізілетін жаңғақ базары, онда жергілікті жаңғақтармен бірге жаңғақ торттары, жаңғақтан жасалған тәттілер, жаңғақ брендісі және жаңғақ ликерлері сатылады. Сонымен қатар, Вианденнің солтүстігіне қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Вианденнің сорғылы-жинақтағыш электр стансасы да қызықты тарту орталығы болып табылады. Бұл станса түнде артық электр қуатын пайдаланып, гидроэлектр энергиясын сақтау және шығару жүйесі арқылы қуаттылық сағаттарында қосымша энергиямен қамтамасыз етеді.

Тарихи ескерткіштер

Вианденде қамалдан басқа көптеген қызықты тарихи ескерткіштер бар. Қамалға жақын жартастағы Хокельштур немесе қоңырау мұнарасы (1603) бастапқыда бекіністің бір бөлігі болған. Қоршау қабырғаларының бір бөлігі қалпына келтірілген. Троица шіркеуі (1248) готика стилінде екі параллель нефпен және жанындағы монастырьмен салынған. Оны граф Генрих I, крест жорығы кезінде тұтқынға алынған әкесі граф Фредерик II-ні босатуды ұйымдастырған Троица орденіне алғыс айту үшін салдырған. 1308 жылы Филипп II-нің Вианденге қала құқығын бергенін еске түсіретін Әділет айқышы Троица шіркеуіне жақын орналасқан. Қалалық әкімдік (1579) және қазіргі дәріхана орналасқан үй (1475) сияқты, аристократия үшін салынған мұнаралы үйлер де бар. Қасиетті Николай шіркеуі (13 ғасыр) 1723 жылы өртенген, жартылай қираған және келесі жылы қайта салынған.

Елтаңба

Вианден қаласының гербі (жоғары оң жақ тіктөртбұрышты қараңыз) 1288 жылдан бері өзгерген жоқ, сол кезде Годфройд I Лувен-Первез гербін қабылдаған. Қалаға осы гербті пайдалану құқығы 14 ғасырдың бірінші жартысында берілді. Герб 1696 жылы Франция королінің бұйрығымен Францияның жалпы гербтер тізіліміне енгізілді.