Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армян демократиялық-либералдық партиясы, Рамгавар партиясы (1921 жылға дейін Арменакан партиясы деп аталған), сондай-ақ армян әріптерімен немесе ағылшын әріптерімен ADL (Армян демократиялық-либералдық партиясы деген мағынаны білдіреді) – Армения диаспорасындағы, соның ішінде Таяу Шығыс, Еуропа, Америка және Австралиядағы армян саяси партиясы. Ол 1921 жылы Константинопольде 3 саяси партияның бірігуі нәтижесінде құрылды: Арменакан партиясы, реформаланған хунчакиялықтардың либералдық партиясы және құрылтайшы демократиялық партия. Арменакан партиясы 1885 жылы Мекертич Портукалянмен Осман империясының Ван қаласындағы ұлттық қозғалыстың бір бөлігі ретінде құрылған. 2003 жылғы Армения парламенті сайлауынан кейін партия халықтан 2,9% дауыс жинады, бірақ бірде-бір орын жеңе алмады. Осыдан бері партия Арменияның саяси кеңістігіндегі толық ықпалын жоғалтты және қазіргі уақытта парламенттік емес күш ретінде әрекет етеді. Алайда, партия Армения диаспорасының үш тарихи дәстүрлі партиясының бірі ретінде армян диаспорасының барлық аймақтарындағы қызметін жалғастыруда.
The Armenian Democratic Liberal Party , the Ramgavar Party, (known before 1921 as the Armenakan party) , also known by its Armenian initials or its English initials ADL (meaning Armenian Democratic Liberal) is an Armenian political party in the Armenian diaspora including the Middle East, Europe, the Americas and Australia. It was established in Constantinople in 1921 as a result of the unification of 3 political parties: the Armenakan Party, the Liberal Party of the Reformed Hunchakians, and the Constituent Democratic Party. The Armenakan Party was founded in 1885 by Mekertich Portukalian as part of the national movement in Van in the Ottoman Empire. Following the 2003 Armenian parliamentary elections, the party won 2.9% of the popular vote, failing to win any seats. Ever since, the party has lost complete influence in the political landscape of Armenia and currently acts as an extra parliamentary force. However, the party continues its activities throughout the Armenian diaspora, as one of the three historic traditional parties of the diaspora.
1885-1921: Армян партиясы
Армян партиясы 1885 жылы Ван қаласында Мекертич Портукалян, Сетрак Габудиан және Хампиг Дер Хампартсумиан тарапынан билік жүйесіне қарсы құпия ұйым ретінде құрылды. Ол өзінің платформасын, орталық органы мен ресми басылымын жасағандықтан партия ретінде танылды. Армян партиясының негізін қалаушылар Мекертич Портукалян, Сетрак Габудиан және Хампиг Дер Хампартсумиан жетекшілермен байланыста болып, "Армения" атты саяси және әлеуметтік ағарту журналын жариялады. Портукалян сондай-ақ Еуропалық Армян патриоттық қоғамын құрған адам ретінде де танылады. Мекертич Портукаляннан кейін Ван армяндары армян ұлтшылдығының саяси қағидаларын құпия түрде дамытуын жалғастырды. Партияның негізгі жаңылысы – Осман империясының жаулары 1885-1918 жылдар аралығында армян халқына көмекке келіп, оларды құтқарады деген болжам болды. Ғасырдың басында армяндар Ваннан тыс, провинцияның басқа қалаларында, сондай-ақ Трабзон мен Стамбулда ұяларын құрды. Әскери құрылым Ресейдің Кавказ арғы жағында, Парсы және АҚШ-та дамыды. Осман империясындағы әскери әрекеттерге 1889 жылғы мамыр айындағы Башкале қарсылығы, 1896 жылғы маусымдағы Ванды қорғау және 1915 жылғы 19 сәуірден 6 мамырға дейінгі Ван қамалы кірді.
The Armenakan Party was established in Van by Mekertich Portukalian, Setrak Gabudian, and Hampig Der Hampartsoumian in 1885 as an underground organization against the ruling system. It was classified as a party based on the fact that it developed a platform, a central body, and an official publication. The founders of the Armenakan party, Mekertich Portukalian, Setrak Gabudian, and Hampig Der Hampartsoumian kept in touch with the leaders, and published a journal of political and social enlightenment, "Armenia". Portukalian is also cited as the father of the Armenian Patriotic Society of Europe. After Mekertich Portukalian, the Armenians of Van continued to develop the political principles behind Armenian nationalism, in secrecy. The party's main misconception was that enemies of the Ottoman Empire would intervene and rescue the Armenian people throughout the period 1885–1918. With the turn of the century, Armenakans had cells outside Van, in other towns in the province, as well as in Trabzon and Istanbul. The military structure was developed in Russian Transcaucasia, in Persia, and in the United States. Military activities in the Ottoman Empire included Bashkaleh Resistance in May 1889, Defense of Van in June 1896 and the Siege of Van from April 19 to May 6, 1915.
1921 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Арменияның Демократиялық Либералды партиясы (АДЛ)
1921 жылы үш топ, атап айтқанда Арменакан, Социал-демократтық Хунчакиан партиясынан бөлініп, Азаттан (либералдық) партиясы ретінде танылған реформаланған фракциялар және "Сахманадир Рамкаварс" (Құрылтайшы Демократиялық партия) бірігіп, Демократиялық либералдық партияны (сондай-ақ Рамкавар партиясы деп те аталады) құрды. Арменакан партиясының көп бөлігі жаңа партияға сіңірілді.
In 1921, three groupings, namely the Armenakans, the reformed factions splitting from the Social Democrat Hunchakian Party known as Azatakan (Liberal) party, and the "Sahmanadir Ramkavars" (Constituent Democratic Party) joined forces to form together the Democratic Liberal Party (also known as or Ramkavar Party). The majority of the membership of the Armenakan Party was absorbed into the new party.
Идеология
Рамгавар партиясы либерализм мен капитализмді жақтады, бұл басқа екі классикалық армян саяси партиясынан – солшыл идеологияны сақтайтын Социал-демократтық Хунчакиан партиясы мен Армян революциялық федерациясынан өзгеше. Партияның қазіргі мүше саны Армения мен диаспорадағы басқа дәстүрлі партиялармен салыстырғанда өте аз. Осыған байланысты партияның болуы туралы пікірталас қозғалды. Партия мүшесі Унгер Гарабед Манушиан партияны реформалауға немесе таратуға шақырды: «Біз, Рамгаварлар, бүгін тарихымыздың шешуші кезеңінде тұрмыз. Арменияда біздің ешқандай ықпалымыз жоқ, ал диаспорадағы рөліміз мардымсыз. Егер алдағы 10 жылда өмір сүруді қаласақ, партияны, оның идеологиясын және қызметін реформалау процесін бастауымыз керек. Егер біз осы жолды таңдамасақ, партиямыз өмірден кетуге дайын екенін мойындауымыз керек».
The Ramgavar party advocates liberalism and capitalism, unlike the other two classical Armenian political parties, the Social Democrat Hunchakian Party and the Armenian Revolutionary Federation, which both maintain the leftist ideologies. The current numbers of the party are minimal compared to other traditional parties in the diaspora and Armenia. Subsequently, due to this situation a debate has been initiated over the existence of the party. Party member Unger Garabed Manushian has called for reform or disbandment of the party, "We, the Ramgavars, today are at a focal point of our history. We have no presence in Armenia and insignificant role in the Diaspora. We must start a process of reforming the party, its ideology, and its activities if we want to exist in the next 10 years. If we do not choose this course, then we must admit to ourselves that our party has come to an end."
Рамгавар батырлары және Осман империясына қарсылық
Партия армян геноциді кезінде және одан кейін белсенді болды, армяндар саяси тұрғыдан басқыншы Осман режимі кезінде құқықтар үшін жұмылдыра бастады. Рамгавар партиясының басты тұлғасы Диран паша Осман саяси аренасындағы қарсылыққа басшылық етті, ал Осман үкіметі Анатолия мен Солтүстік-Шығыс Түркияда (Батыс Армения) армян халқының жүйелі түрде қырылуын бастаған кезде қару қолға алды. Диран паша Зинвадз Лернермен бірге Хагардзин ауылындағы ежелгі қамалдан Осман әскерін ұстап тұрды. Қоршау Диран мен оның барлық серіктерінің қазасына әкелді. Диран пашаның қазасы көптеген адамдарды Рамгавар қатарына қосылуға шабыс тартты. Аға Панос Моғни армяндарын жер аударуға бара жатқан Осман әскерінің конвойына шабуыл жоспарлады. Кейіннен, сәтсіз шабуылдан кейін, Аға Панос Рамгаварлардың сәтсіздіктеріне көңіл тоймай, Хнчанкиандар қатарына қосылды. Сол кезде Хнчанкиандар Рамгаварлардың жастарын өз қатарына тартуға бағытталған белсенді саясат жүргізді. 1918 жылы Арменияның Бірінші Республикасы құрылғаннан кейін, Рамгавар батальондары Армения үкіметімен қарым-қатынаста конфронтациялық болуды қалаған Рамгавар саяси комитеттерімен келіспеушіліктерге байланысты таратылды.
The party was active during and after the Armenian genocide when the Armenians began mobilising politically for rights under the oppressing Ottoman regime. A main figure in the Ramgavar party, Diran Pasha, led the resistance within the Ottoman political arena and subsequently picked up arms when the Ottoman government began the systematic annihilation of the Armenian population in Anatolia and Northeastern Turkey (Western Armenia). With his band of brothers, Zinvadz Lerner, Diran Pasha held out the Ottoman forces from the ancient castle at Haghardzin village. The siege concluded with the death of Diran and all his men. Diran Pasha's death inspired more people to join the ranks of the Ramgavars. Agha Panos planned an attack an on Ottoman military convoy on their way to deport the Armenians of Mooghni. Later on, after the unsuccessful attack, Agha Panos, later on, was disillusioned by the Ramgavars failures and joined the ranks of the Hnchankians. During that time, the Hnchankians had an active policy against the ranks of the Ramgavars with the aim of recruiting young Ramgavars towards the ranks of the Hnchanks. With the establishment of the First Republic of Armenia in 1918, the Ramgavar battalions disbanded over their disagreements with the Ramgavar political committees who wanted to have a more confrontational manner vis a vis the government in Armenia.
Арменияға қарай кеңейту
Кеңес үкіметі тұсында 1921-1990 жылдары Армения Кеңес Социалистік Республикасында коммунистік партия ғана заңды саяси партия ретінде рұқсат етілгендіктен, Армения демократиялық либералдық партиясының, армян диаспорасындағы Совет Армениясының жетістіктерін көбінесе қолдаушы болған дәстүрлі рөліне қарамастан, барлық басқа саяси партияларға тыйым салынды. 1990 жылы тәуелсіз Армения құрылғаннан кейін Армения демократиялық либералдық партиясы жаңа Республикада көптеген үміткерлер, жақтастар мен тараптастар жинаған партиялық ұйымдар құрды. Диаспоралық армяндардың келуі партияның таралуына көмектесті, ал оның оңшыл идеологиясы жаңа Республикадағы белсенділерді қызықтырды. Армения либерал-демократтарының ресми органы болып табылатын, өте беделді және танымал "Азг" күнделікті газетінің құрылуы да маңызды рөл атқарды. Партия жаңа Республикада құрылған түрлі саяси партиялар мен қозғалыстармен одақ құруға тырысты.
During the Soviet reign 1921 1990 when the Communist Party was the only legal political party allowed in the Armenian Soviet Socialist Republic, all other political parties were banned, including the Armenian Democratic Liberal Party, despite the party's traditional role as, more or less, a supporter of Soviet Armenia achievements in the Armenian diaspora. With the establishment of the independent Armenia in 1990, the Armenian Democratic Liberal Party soon established party affiliates in the new Republic commanding a good number of applicants, adherents and sympathisers. The influx of Diasporan Armenians also encouraged the propagation of the party and its right of centre ideology attracted elements in the new republic. Of immense importance was also the establishment of the highly respected and popular Azg daily, an official organ of the Armenian Liberal Democrats. The party also tried to form alliances with various political parties and movements established in the new republic.
Арменияның Демократиялық Либералды партиясының құрылуы
Армян Демократиялық Либералды партиясының диаспора ұйымы мәртебесіне байланысты, және партия жаңа республикада оған жақын кадрларды құрғанмен, заңды саяси ұйым ретінде тіркелуіне және Армения Парламенті сайлауына қатысуына заңдық шектеулер қойылды. Осы мақсатта, Армениядағы партияның қолдаушылары 1991 жылдың шілдесінде Арменияның Демократиялық Либералды партиясы (арм. Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն (ՀՌԱԿ)) деп аталатын, номиналды түрде тәуелсіз жаңа партия құрды. Екі ұйым арасындағы тығыз ынтымақтастық сақталды, бірақ саяси рөл басымдықпен жаңа ұйымға берілді. Бұл ретте, дәстүрлі Армения Демократиялық Либералды партиясы (арм. Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն (ՌԱԿ)) номиналды түрде өміршеңдігін сақтап қалды.
Because of the status of the Armenian Democratic Liberal Party as a Diaspora organisation, and although the party had established cadres allied to it in the new republic, there were legal restrictions about being itself established as a legal political entity and participation in Armenian Parliamentary election. For this purpose, Armenia based sympathisers of the party established in July 1991 a new nominally independent party called Democratic Liberal Party of Armenia (in Armenian Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն (ՀՌԱԿ)). Close cooperation continued between the two entities, although the political role was reserved predominantly to the new entity. Despite this, the traditional Armenian Democratic Liberal Party (in Armenian Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն (ՌԱԿ)) continued its nominal existence.
Партиядағы орылыс және Армян-Демократиялық Либералды партияның құрылуы
Дәстүрлі Армения Демократиялық Либералды Партиясында (АДЛ) үлкен жарылыс болды, оның көптеген мүшелері жаңадан құрылған Армения Демократиялық Либералды Партиясын қолдады. Бұл партия әдетте Армения Демократиялық Либералды Партиясының тармағы саналады, бірақ АДЛ-дың қазіргі (диаспора) басшылығы оны ресми түрде мойындамайды. Армения Демократиялық Либералды Партиясы өзінің бас кеңсесін Ереванға көшіруге шешім қабылдады, бұл да АДЛ-дың қазіргі басшылығы бекітпеген қадам болды. Сондай-ақ, АДЛ-дың дәстүрлі Армения және диаспоралық бұқаралық ақпарат құралдарының меншігі және саясаты бойынша үлкен даулар туды. Олардың кейбіреулері қазіргі дәстүрлі басшылықтың ұстанымына емес, жаңа Армения құрамына кіргендерін жариялады, ал қалған партиялық БАҚ ресми партиялық бағытты ұстанды. Майк Харабиан төрағалық ететін АДЛ-дың Орталық Атқару Комитеті және Арменияда Харутюн Аракелян төрағалық ететін Арменияның Демократиялық-либералды партиясы (АДЛА) екеуі де бұл жаңа құрылым партияны бөлуге тырысады деп айыптап, қатты қарсылық білдірді. 2008 жылы Армениядағы үш партия – Ұлттық Жаңару, Дашинк және Либералды-прогрессивті партиялар АДЛА-ға қосылды. Арменияның ресми Демократиялық Либералды Партиясының (АДЛ) соңғы съезі 2009 жылдың көктемінде Иорданияның Амман қаласында өтті. Арменияның Демократиялық Либералды Партиясының (АДЛА) өкілі Харутюн Аракелян, егер жаңа партия тіркеуге өтініш берсе, партия атауын қабылдауына қарсы шығады, себебі атаулардың ұқсастығы бар. АДЛА жаңа партияның АДЛ/АДЛА-мен шатасуды болдырмау үшін өзгеше, ерекше атау қабылдауын талап етеді.
A major rift developed in the traditional Armenian Democratic Liberal Party (ADL) with a significant number of its members favouring the newly established Armenakan Democratic Liberal Party generally considered an offshoot of the Armenian Democratic Liberal Party , but not officially recognised by the current (diaspora) leadership of the ADL. Armenakan Democratic Liberal Party also decided to move its main office to Yerevan, Armenia, another move not approved by the current leadership of the ADL. There are also great differences about the ownership and policies of the traditional Armenia and Diaspora media of the ADL, some of which have declared their affiliation with the new Armenakan entity, rather than the line of the current traditional leadership, whereas other party media stuck to the official party line. The Central Executive of ADL chaired by Mike Kharabian, and in Armenia, the Democratic Liberal Party of Armenia (ADLA) chaired by Harutiun Arakelian have both expressed clear opposition and blamed the new entity of trying to divide the party. In 2008 three parties in Armenia, the National Rebirth, Dashink, and Liberal Progressive Parties dissolved into the ADLA. The last assembly of the official Armenian Democratic Liberal Party (ADL) took place in Spring 2009 in Amman, Jordan. Harutiun Arakelian of the Democratic Liberal Party of Armenia (ADLA) has also declared that the party will challenge the adoption of the name of the new party once the latter applies for registration, due to the similarity of the names and ADLA will demand that the new party adopts a different and more distinctive name to alleviate any confusion with the ADL / ADLA.