М.П. Мёллер: Дания-Америкалық орган жасаушы және оның компаниясы

Кіріспе

Даниялық-американдық құбырлы орган жасаушы (1854–1937)

Матиас Питер Мёльлер, көбінесе М. П. Мёльлер немесе Мёльлер деп танылатын (29 қыркүйек 1854 – 13 сәуір 1937), өнімді құбырлы орган жасаушы және кәсіпкер болған. Данияның Борнхольм аралында туған ол 1872 жылы АҚШ-қа эмиграциялап, 1875 жылы Пенсильвания штатының Гринкастл қаласында М. П. Мёллер құбырлы орган компаниясын құрды. Мэриленд штатының Хагерстаун қаласы Мёльлердің ерте табыстарына назар аударып, оны 1881 жылы бизнесін сол жерге көшіруге ынталандырды, осылайша Батыс Мэрилендтің дамыған бизнес орталығына айналуына көмектесуді мақсат етті. Компания 1992 жылға дейін Хагерстаунда жұмыс істеді, ең жақсы кезеңінде жүздеген қызметкері болды және өмірі бойында 12 000-нан астам аспап жасады.

Тарих

Мёльердің алғашқы аспаптары келісімшарт бойынша өнеркәсіптік жабдықтау фирмалары арқылы жасалды, олар орган консолі мен құбырлы бөлімдерін механикалық байланыс арқылы қосу үшін трекер жүйесін пайдаланды. 1902 жылға қарай құбырлы пневматикалық жүйе қолданыла бастады, ал 1919 жылға дейін компания өзінің питман жүйесі деп аталатын электропневматикалық жүйенің өзіндік нұсқасын әзірледі. Мёльер әркімнің құбырлы органға ие болуы керек деп ойлады. Сондықтан компания көптеген "Portable" (3 құбырлы қатар) және "Artiste" аспаптарын (3-ден 9 құбырлы қатарға дейін) жасады, бұл стандартты сипаттамалары бар, азырақ құбыр жиынтығын қамтитын шағын, көптеп өндірілген органдар болды. Мёльер органдарын шіркеулерде, синагогаларда, концерт залдарында, білім беру мекемелерінде, жаназалар бюроларында, ауруханалардағы шағын ғибадатханаларда, кинотеатрларда, қалалық залдарда, мейрамханаларда, жеке үйлерде және әлеуметтік қызмет көрсету ұйымдарында кездестіруге болады. Мёльердің АҚШ әскери академиясымен жасасқан алғашқы маңызды келісімшарты Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласындағы АҚШ әскери академиясының кадеттер шіркеуі үшін жасалған аспапқа қатысты. Бұл Мёльердің Opus 1200-і болды, ол 1911 жылы пайдалануға берілді. Жобаға педаль тақтасы бар үш мануалды органның бекітілген дизайны қоса берілді. Жеңімпаз конкурсқа қатысушыға келісімшартқа қол қойғаннан кейін бұл дизайнға өзгерістер енгізуге рұқсат берілді. Нәтижесінде Мёльер, органның жасаушысы ретінде, Кадеттер шіркеуінің органындағы өзінің ең жақсы тәжірибелерін көрсетуге мүмкіндік алды. Мёльер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қосымшалардың негізгі жеткізушісі болып қала берді. Бүгінде бұл, көбінесе Мёльер органы, діни құрылыстағы ең үлкен құбырлы орган болып табылады, бірақ Калифорния штатының Лос-Анджелестегі Бірінші қауымдық шіркеуі өзінің екі құбырлы органымен соған ұқсас талап қояды. Мёльер 1940 жылы Әскери-теңіз академиясының шіркеуінің органына қайта құру және кеңейту жұмыстарын жүргізді, ал 1963 жылы Әскери-әуе академиясының шіркеуі үшін орган жасады. 1944 жылы М. П. Мёльер компаниясы Луисвиллдегі Генри Пилчер ұлдары компаниясының қызметкерлері мен активтерін сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Мёльер төмен бағалы жеткізуші болып келген. Соғыс аяқталғаннан кейін Мёльер Эолиан Скиннермен жоғары сапалы құбырлы органдар үшін бәсекелесе бастады, соның ішінде 1948 жылы Манхэттендегі Сент-Томас шіркеуіндегі Скиннер органына жасалған өзгерістер, бірақ Мёльердің бұл саладағы жетістіктерінің бір бөлігі тоналдық артықшылыққа емес, жылдам жеткізілімге байланысты болды. Мёльер өнімдерінің бір мысалы – 1965 жылы Вашингтондағы Пәксіз Тұжырымның Ұлттық қасиетті жері базиликасында орнатылған аспаптар жұбы. Трансептте үш мануалды, ал артқы галереяда төрт мануалды орган орнатылды. Сол жылы Мёльер Нью-Йорктегі Сент-Пол апостолы шіркеуінде үлкен төрт мануалды орган орнатты. Бұл аспап шіркеудің әйгілі дыбыс беруші акустикасымен ұрпақтар бойына аталып өтілді. Вирджил Фокс 1965 жылы Сент-Пол апостолындағы Мёльерде Рождестволық альбомды жазды. 1966 жылы Нью-Йорктегі Буффалодағы Орталық пресвитериан шіркеуінде тағы бір үлкен орган аяқталды. Ең үлкен Мёльер шіркеу органы, бір жаңа аспап ретінде салынған, Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласындағы Кальвари шіркеуінде орнатылған, Opus 11739, ол 1990 жылы аяқталды. Мёльер сонымен қатар көптеген театр органдарын жасады, олар көбінесе "Möller Deluxe" органдары деп аталды. Компанияның ең үлкен театр аспабы әлі күнге дейін Атлантадағы Фокс театрында орналасқан, ол 1929 жылдан бері "Mighty Mo" деп аталады. Мёльер 1980 жылдары, көптеген басқа бәсекелестерден кейін консоль компоненттері үшін қатты күйдегі электрониканы және басқа да жаңалықтарды енгізді. Бұл, жылдар бойы жұмысшылардың проблемаларымен, зауыттағы инвестициялардың артта қалуымен және өндіріс шығындарының өсуімен бірге компанияның құлдырауына себеп болды. 1992 жылы соңғы Мёльер органы Флорида штатының Форт-Майерс жағалауындағы Шіркеуде орнатылды. Бірнеше инвестор компанияны қайта жаңғыртуға және оны қазіргі Хагерстаун тарихи ауданындағы Проспект көшесіндегі көне зауытынан көшіруге тырысты, бірақ нәтижесіз болды. 1993 жылы Мёльердің активтері аукционға шығарылды, оның ішінде аяқталған және аяқталмай қалған консольдер, дыбыс құбырлары, қатты ағаштар, арнайы құралдар және фабрика ғимараты. Оншама шіркеулер өздерінің ақылы төлемдерін жоғалтып алды және жаңа құбырлы органдарын ешқашан алмады. Мёльер атауы, клиенттер тізімі және мұрағаттар 1993 жылдың ақпан айында Пол Д. Стактан банкрот сотынан сатып алынды. Жаңа компания өзін "Möller Organ Company, A Division of King of Instruments, Incorporated" деп таныстырды. Әлемдегі ең ірі орган құрастыру компаниясы болған Мёльер сол жылы тек төрт орган жобасын жүзеге асырды, олардың үшеуі ескі органдарды жөндеуге арналған. Содан кейін ол жабылды, Мёльер компаниясының ұзақ тарихына нүкте қойды.

Möller's earliest instruments were built by industry supply houses under contract, using tracker action to link the organ console to the pipe chests by mechanical means. By 1902 tubular pneumatic action was used, until by 1919 the company developed its own version of electro pneumatic action, referred to as pitman action. Möller thought that anybody who wanted a pipe organ should be able to get one. So, the company built many "Portable" (3 ranks of pipes) and "Artiste" instruments (3 to 9 ranks), smaller mass produced organs which incorporated standard specifications with fewer sets of pipes. Möller organs can be found in churches, synagogues, concert halls, educational institutions, funeral homes, hospital chapels, movie theaters, municipal auditoriums, restaurants, private residences, and social service organizations. The first major contract that Möller obtained with the United States service academies was for the instrument in the Cadet Chapel of the United States Military Academy at West Point, New York. This was Möller Opus 1200, dedicated in 1911. The project bid package included an approved organ design of three manuals with pedalboard. The winning bidder was allowed to suggest and implement changes to this design following the contract award. As a result, Möller, as the builder of the organ, got to demonstrate his best practices in the Cadet Chapel organ. Möller remained the primary supplier of additions until after World War II. Today this mostly Möller organ is the world's largest all pipe organ in a religious structure, although the First Congregational Church of Los Angeles, California makes a similar claim with its two pipe organs. Möller rebuilt and expanded the Naval Academy Chapel Organ in 1940, and built the organ for the Air Force Academy Chapel in 1963. In 1944, M. P. Möller Inc. purchased and acquired the staff and assets of Louisville based organ company Henry Pilcher's Sons, Inc. Prior to World War II, Möller had been a low cost supplier. With the end of the war, Möller began to compete somewhat with Aeolian Skinner for higher end pipe organs, including the revision of the Skinner organ at Saint Thomas Church (Manhattan) in 1948, although some of Möller's success in this area was due to quicker delivery rather than tonal superiority. One example of Möller's product is the pair of instruments dedicated in 1965 at the Basilica of the National Shrine of the Immaculate Conception in Washington, D. C. A three manual organ was installed in the transept and a four manual in the rear gallery. In the same year, Möller installed the large four manual organ at St. Paul the Apostle Church in New York City. This instrument, in the church's famously reverberant acoustic, has been celebrated by generations of organists. Virgil Fox recorded The Christmas Album on the Möller at St. Paul the Apostle in 1965. 1966 saw the completion of another large organ in Buffalo, New York's Central Presbyterian Church. The largest Möller church organ, built as a single new instrument, is installed in Calvary Church, Charlotte, North Carolina, Opus 11739, completed in 1990. Möller also built a large number of theatre organs, often known as the "Möller Deluxe" organ. The company's largest theatre instrument still resides in Atlanta's Fox Theatre, affectionately known as the "Mighty Mo" since 1929. Möller introduced solid state electronics for console components and other innovations in the 1980s, later than many other competitors. This, coupled with serious labor problems over the years, lagging investments in the plant, and escalation in the cost of fabrication, contributed to the end of the company. In 1992, the last Möller organ was constructed for and installed in the Chapel by the Sea of Fort Myers Beach, Florida. Several investors attempted to revive the company and move it from its ancient factory on Prospect Street in what is now the Hagerstown Historic District, but to no avail. Möller's assets were auctioned off in 1993, including completed and almost completed consoles, voiced pipes, hardwoods, specialized tools, and the factory building itself. Dozens of churches lost their down payments and never received their new pipe organs. The Möller name, customer list and archives were purchased from the bankruptcy court in February 1993, by Paul D. Stuck. The new company identified itself as "Möller Organ Company, A Division of King of Instruments, Incorporated." Once the world's largest organbuilding company, Möller had just four organ projects that year, three of which were to refurbish existing organs. Then it finally closed, bringing the long history of the Möller company to an end.