Кіріспе
Бірінші көмек пен алдыңғы шептегі жарақаттарға көмек көрсететін әскери қызметкерлер.
Жауынгерлік дәрігер соғыс немесе оқу кезінде жарақат алған жерде шұғыл медициналық көмек көрсетуге, сондай-ақ алғашқы медициналық көмек беруге, денсаулықты сақтауға және жарақат немесе ауру ошағынан эвакуациялауға жауапты. Бұдан өзге, дәрігерлер дәрігер немесе жоғары білікті маманмен ақылдасып немесе олардың қатысуы болмаған жағдайда ұзақ мерзімді науқас күтімі жоспарларын жасауға, бақылауға және іске асыруға жауапты болуы мүмкін. Жауынгерлік дәрігерлер ауруханалар мен емханаларда жұмыс істей алады, онда олар медициналық және зертханалық жабдықтарды пайдалану, процедураларды орындау және көмектесу сияқты қосымша міндеттерді атқару мүмкіндігіне ие.
Оқыту
Барлық Регламенттік күштердің медициналық техниктері Канаданың Сент-Жан-сюр-Ришелиеу қаласындағы Қарулы күштердің жетекшілік және рекрут мектебінде оқуды бастайды. Содан кейін олар Онтариодағы Бордендегі Канада Қарулы күштерінің денсаулық сақтау оқу орталығында кәсіби оқудан өтеді, онда медициналық құралдар мен жабдықтарды қалай күту, науқастарды тексеру, емдеу жоспарларын іске асыру, медициналық жағдайларды емдеу, диагностикалық процедураларды жүргізу, дәрі-дәрмектер беру және үздіксіз инфузиялар жасауды үйренеді. Олар сондай-ақ тыныс жолдарын басқаруды, шағын хирургиялық операцияларға көмектесуді, далалық медициналық мекемелерді құруды және операциялық және CBRNE жағдайында зардап шеккендерге көмек көрсетуді 47-48 апта ішінде үйренеді. Олар сонымен қатар 1-ші деңгейдегі жедел жәрдем технігінің сертификатын алады. Қосымша оқуға профилактикалық медицина, биомедициналық электроника және авиациялық физиология сияқты пәндер кіруі мүмкін.
screen patients, implement patient care plans, treat medical conditions, administer diagnostic procedures, medications, and continuous infusions. They also learn how to
manage airways and assist with minor surgical procedures setting up deployed medical facilities and treating casualties in an operational and CBRNE environment over the course of 47 48 weeks. They also earn the Primary Care Paramedic Level 1 certification. Advanced training can include, Preventive Medicine, Biomedical electronics, and Aviation Physiology, among others.
Тапсырмалар
Медициналық техниктер кез келген канадалық кемеге немесе базаға базалық төтенше жағдайға жауап беру тобының құрамында немесе клиниканың немесе аурухананың бөлігі ретінде тағайындалуы мүмкін. Олар сондай-ақ жаяу әскер взводының медициналық бөлімі ретінде, MEDEVAC тікұшақ тобының құрамында немесе теңіз кемесінде де жұмыс істей алады. Әскерлер өз взводының фельдшерына "Док" деп атауды қалыпты жағдай деп санайды, бұл АҚШ-тағы дәстүрге ұқсас.
Оқыту және сертификаттау
АҚШ-тағы барлық әскери медициналық оқыту Сан-Антонио базасында, Форт-Сэм-Хьюстон, Техас штатында жүзеге асырылады. Мұнда, басқа медициналық мамандықтардың қатарында, Армияның жауынгерлік медициналық қызметкерлері, Әуе күштерінің медициналық техниктері және Әскери-теңіз күштерінің ауруханалық корпус қызметкерлері тиісті медициналық оқу бағдарламаларын аяқтайды. Оқыту мен дағдылар бойынша ұқсастықтар болғанымен, әрбір әскер түрі өздерінің қажеттіліктері мен міндеттеріне қатысты арнайы оқытуды да қамтиды. Жауынгерлік медициналық қызметкерлер бітіргеннен кейін шұғыл медициналық техника деңгейінде сертификатталғанмен, олардың тәжірибелік құзыреті көбінесе парамедиктің құзыретімен тең болады және кейде одан да асып түседі. Олардың құзыреті бөлімге бекітілген медициналық қызметкерлермен кеңейтіледі, олар тағайындалған медициналық персоналдың хаттамаларын және оқытуын қадағалайды. Армияның медициналық қызметкерлері мансаптық өсу сатысынан өтеді, онда маман/қарсы сержант (E4) дәрежесінен жоғары әрбір шенге қосымша білім, дағдылар мен құзыреттер талап етіледі. Медициналық қызметкерлер өте әмбебап және тіпті дәрігерлердің көмекшілері, медбикелер және дәрігерлер әдетте орындайтын ауруларды диагностикалау және процедураларды орындау мүмкіндігіне ие. Жауынгерлік парамедик курсы, Арнайы операциялар жауынгерлік медициналық қызметкер курсы, Ұзақ мерзімді далалық көмек курсы, Ұшқыш-медик/Жапсалы күтім курсы және мәйіттерді зерттеу зертханалары сияқты кеңейтілген Тактикалық жауынгерлік жарақат көмегі (ТЖЖК) – бұл медициналық қызметкерлерге білім алуға мүмкіндік беретін оқу мүмкіндіктері, олардың ішінде адам физиологиясына ұқсас болғандықтан ешкілерді оқу құралы ретінде пайдалану да бар. Оқытудың көп бөлігі азаматтық сертификаттарға/лицензияларға ауыстырылғанымен, медициналық қызметкерлер көбінесе өз әріптестерінің құзыретінен тыс дағдылар мен дәрі-дәрмектерді оқып, тәжірибеден өтеді. Көптеген бағдарламалар әскери медициналық қызметкерлерге арналған және парамедик, тіркелген медбике (RN) және дәрігердің көмекшісі (PA) біліміне көшуге дайындыққа басымдық береді.
Ауруханалар мен емханалар
Медицина қызметкерлері сондай-ақ, жауынгерлік қолдау аурухана бөлімшелеріне, жылдам әрекет ететін хирургиялық топтарға және әскери емдеу орталықтары мен клиникаларына бекітілуі мүмкін, онда олар әкімшілік жұмыстардан бастап зертханалық және медициналық құрал-жабдықтарды қолдануға дейін кез келген қызметті атқара алады.
Далалық бірліктер
Медициналық взводтың қызметкерлері, жаяу әскер, бронетанкілік әскер, артиллерия, жауынгерлік инженерлер және әскери полиция сияқты медициналық емес далалық бөлімшелерге тағайындалған кезде, штабтың және штаб ротасының/бөлімшесінің штаттық құрамына кіреді. Взвод әдетте үш бөлімнен тұрады: Жедел жәрдем/эвакуация бөлімі, Жауынгерлік фельдшер/Желілік фельдшер бөлімі және BAS/емдеу бөлімі. Әр бөлімді топ жетекшісі басқарады, ал тәжірибе аясы барлық медициналық қызметкерлердің қарауында болады. Жедел жәрдем/эвакуация фельдшерлері азаматтық жедел жәрдем қызметі сияқты жұмыс істейді. Олар жарақат алған жерден науқастарды медициналық мекемелерге және олардың арасында тасымалдауға жауапты. Батальондық медициналық пункт (BAS)/емдеу фельдшерлері, көлемі мен ресурстарына қарай, жедел жәрдем/шағын шұғыл медициналық көмек бөліміне ұқсас жұмыс істейді. Медициналық қызметкер мен топ жетекшілерінің/сержанттардың басшылығымен олар пациенттерді қабылдап, сұрыптап, тұрақтандырады немесе жоғары деңгейге жіберу үшін емдейді. Батальондық медициналық пункттер жауынгерлік қолдау ауруханаларынан мобильдірек, бірақ ресурстары аз. Олар бөлім алға жылжыған сайын қозғалады, ал жауынгерлік қолдау ауруханасы ұзақ мерзімді бекітілген позицияда болады. Желілік фельдшерлер – үштіктің ең тәуелсіз мүшелері. Олар штабқа қарасты болғанымен, ротаның басқа взводтарына қосылып, оларға бекітілген 30-60 сарбаздың медициналық қамтамасыз етілуін қадағалайды. Олар тағайындалған топтың бір бөлігіне айналады және бірнеше міндеттерді қоспағанда, тағайындалған сарбаздардың барлық міндеттерін орындайды – оқудан миссияларға дейін. Олар жарақат алған адамға бірінші болып көмек көрсетеді және дереу медициналық көмек ұйымдастырады, сондай-ақ өз сарбаздарының бірінде бірдеңе дұрыс емес екенін бірінші болып байқайды, себебі олармен көп уақыт өткізеді. Олар миссиялар үшін медициналық жоспарлау бойынша жетекшілерге кеңес беретін сарапшылар да болуы мүмкін. Олардың тағайындалған әскерлермен бірге орналасуы денсаулықты үнемі бақылауға мүмкіндік береді. Желілік фельдшерлер қарапайым сарбаздың барлық жабдылануын, сонымен қатар медициналық сөмкесін және басқа да медициналық құралдарын алып жүреді. Бұл фельдшерлердің жоғары физикалық дайындыққа ие болуы және жоғары стрестік тактикалық жағдайларда жақсы жұмыс істей алуы керек. Олар өте тәуелсіз болуы және қызметкердің кеңейтілген бөлігі ретінде өздігінен жұмыс істеуі күтіледі. Олар далалық диагноз қойып, жағдайды тиісінше басқарады, қажет болған жағдайда қызметкерге жүгінеді. АҚШ қарулы күштерінде желілік бөлімшелердегі әскери қызметшілер өздеріне тағайындалған жауынгерлік фельдшерді немесе госпитальдық фельдшерді "доктор" деп атайды.
Женева конвенциясының қорғалуы
1864 жылы Еуропаның он алты мемлекеті жарақаттанған және науқас адамдардың өмірін сақтау және азаптарын жеңілдету, сондай-ақ далалық жағдайда көмек көрсететін медициналық қызметкерлерді соғыспайтын тұлғалар ретінде қорғау мақсатында алғашқы Женева конвенциясын қабылдады. Женева конвенциясының IV тарауының 25-бабында мынадай делінген: «Жаралыларды және науқастарды іздеу, жинау, тасымалдау немесе емдеу қажет болған жағдайда, ауруханалықтар, медбикелер немесе көмекші жарақатталғандарды тасушылар ретінде жұмыс істеу үшін арнайы даярланған қарулы күштердің мүшелері, егер олар осы міндеттерді орындап жатқанда жаумен байланысқа түссе немесе оның қолына түссе, құрметтеледі және қорғалады». 29-бапта былай делінген: «25-бапта аталған персоналдың жау қолына түскен мүшелері әскери тұтқындар болып есептеледі, бірақ қажет болған жағдайда медициналық міндеттерін орындауға тартылады». Женева конвенциясына сәйкес, анық белгілері бар дәрігерге қасақана оқ ату – соғыс қылмысы. Қазіргі заманда көптеген жауынгерлік медицина қызметкерлері жеке қаруды алып жүреді, оны өздерін және өз қамқорлығындағы жараланған немесе науқас адамдарды қорғау үшін пайдаланады. Бұл қарулар, әдетте, шағын қарулармен (мылтықтарды қоса) шектеледі. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропа және Жерорта теңізі аймақтарында қызмет ететін одақтас медицина қызметкерлері көбінесе M1911A1 тапаншасын, ал Тынық мұхиты аймағында қызмет ететіндер тапанша немесе M1 карабинін алып жүрген. Медициналық бөлімшелердегі неміс медицина қызметкерлеріне (Sanitätssoldaten) стандартты Kar98K берілді, ал жаяу әскер деңгейіндегі жарақатталғандарды тасушыларға (Krankenträgern) және медициналық кіші офицерлеріне (Sanitätsunteroffiziere) Luger немесе Walther тапаншалары берілді. Егер олар қаруларын шабуылдық мақсатта қолданса, онда Женева конвенциясы бойынша оларға берілген қорғау жойылады. Бүгінгі күрделі жауынгерлік ортада, кейбір әскери емес күштер Женева конвенциясын сақтамайды және тіпті олардың жабдықтары немесе белгілері арқылы анықталатын медициналық қызметкерлерді нысанаға алады. Осыған байланысты, тактикалық жағдайға қарай, кейбір армиялардағы медицина қызметкерлері тапаншаларына қоса M4 тапаншасын да алып жүреді.
Тарих
Рим армиясы жауынгерлік дәрігерлерді пайдаланды, олар алып жүретін таңулар қорапшасынан (капса) кейін Капсари деп аталды. Форттарда жобалау кезінде ауруханалар да орналастырылуы мүмкін еді. Хирург Доминик Жан Ларри Наполеонның Ұлы армиясына жылдам далалық ауруханаларды немесе амбуланс волантес ("ұшатын жедел жәрдем") құруды тапсырды. 1790 жылдарға дейін, Ларридің бастамасынан бұрын, жарақат алған сарбаздар ұрыс біткенге дейін соғыс алаңында қалдырылатын немесе олардың әріптестері оларды артқа алып кететін. Америка Азамат соғысы кезінде музыканттар жарақат алғандарды далалық ауруханаларға жеткізу және хирургтарға көмектесу сияқты екі қызметті атқарды. Дегенмен, музыканттарды медициналық көмекшілер ретінде пайдаланудың нәтижелері әртүрлі болды, кейбіреулері бұл рөлге бейімделсе, ал енді біреулері көмекке қарағанда зиян келтірді. Потомак армиясының медициналық директоры, хирург (майор) Джонатан Леттерман, арнайы көліктермен, ұйымдармен, мекемелермен және персоналмен жабдықталған біріктірілген медициналық көмек және эвакуациялау жүйесіне қажеттілік бар екенін түсінді. Леттерманның арнайы жедел жәрдем корпусы жоспары алғаш рет 1862 жылдың қыркүйегінде Мэриленд штатындағы Антиетам шайқасында іске асырылды, онда ол өзінің тиімділігін дәлелдеді. Көп ұзамай АҚШ Жедел жәрдем корпусы Одақ армиясының маңызды бөлігіне айналды. Конфедерация армиясы да жедел жәрдем корпусын құрды, бірақ ол адам және материал жетіспеушілігіне тап болды, бұл оның жұмысын қиындатты. АҚШ армиясының жауынгерлік операцияларды қолдау үшін медициналық және ғылыми мамандарға деген қажеттілігі салдарынан екі уақытша құрамдас бөлік құрылды: 1917 жылдың 23 маусымында құрылған АҚШ армиясының Жедел жәрдем қызметі және 1917 жылдың 30 маусымында құрылған Санитарлық корпус. Санитарлық корпустың офицерлері медициналық логистика, аурухана басқару, науқасқа қызмет көрсету, ресурстарды басқару, рентген, зертханалық инженерия, физикалық қалпына келтіру, газдан қорғану және жеке жыныстық ауруларды бақылау салаларында қызмет етті. Олар американдық генералдарға эпидемиялық емес, жаудың қауіп-қатерлеріне назар аударуға мүмкіндік берген медициналық команданың адал мүшелері болды. 1947 жылдың 4 тамызында Конгресс Әскери-теңіз медицина қызметі корпусын құрды. АҚШ-та Ұлттық ғылым академиясы мен Ұлттық зерттеулер кеңесі "Қазақстандық өлім мен мүгедектік: қазіргі қоғамның елеусіз қалған ауруы (1966)" атты есеп жариялады. Жедел жәрдем қызметкерлері арасында "Ақ кітап" деп белгілі болған бұл есеп Вьетнамдағы шайқаста ауыр жарақат алған сарбаздардың өмір сүру көрсеткіші Калифорния автожолдарындағы көлік апаттарынан ауыр жарақат алғандарға қарағанда жоғары екенін көрсетті. Алғашқы зерттеулер осы айырмашылықтарды жан-жақты травматикалық көмек, арнайы травматикалық орталықтарға жылдам жеткізілім және сұйықтықтарды алмастыру және тыныс жолдарын басқару сияқты маңызды медициналық процедураларды орындауға дайын жаңа типтегі медициналық фельдшерлерге байланыстырды, бұл құрбанға нақты көмек көрсетуге мүмкіндік берді.
Қызыл крест, Қызыл жарты ай және Қызыл Дәуіт жұлдызы
Швейцарияда орналасқан жеке гуманитарлық мекеме – Халықаралық Қызыл Крест комитеті медициналық қызметкерлерге алғашқы ресми белгіні ұсынды. Алғашқы Женева конвенциясы, бастапқыда "Қарулы күштердегі жараланғандар мен науқастардың жағдайын жақсарту" деп аталды, ресми түрде ақ түстегі өрістегі қызыл крестті тану белгісі ретінде қабылдады. Бұл белгінің мағынасы – жау әскерлеріне дәрігердің медициналық көмек көрсету кезінде жауынгер емес екенін білдіру болды. Ислам елдері қызыл айды пайдаланады, бұл орыс-түрік соғысынан бастау алады, онда Осман империясы қызыл кресттің орнына қызыл айды өз белгісі ретінде пайдаланатынын мәлімдеді, бірақ қарсылас Ресей империясы қолданған қызыл креске құрмет көрсетуге келісті. Бұл белгілерді ресми түрде Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай Қоғамы қолдаса да, Израильдің шұғыл көмек көрсету қызметі Маген Давид Адом ақ түстегі қызыл Давид жұлдызын – "Маген Давидті" пайдаланады. Маген Давид Адомның (МДА) Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысының толыққанды мойындалған және қатысушы мүшесі болуына мүмкіндік беру үшін ІІІ хаттама қабылданды, ол қызыл кристалды пайдалануға рұқсат береді. ІІІ хаттама бойынша, кез келген ұлттық қоғам шетелдік аумақта белгіні көрсету үшін өзінің ерекше белгісін қызыл кристалға енгізе алады. МДА ІІІ хаттамаға сәйкес, ішкі қолдану үшін қызыл Маген Давидті, ал халықаралық көмек миссияларында қызыл кристалды пайдаланады.
Қазіргі заман
Батыс елдерінің медициналық қызметкерлері өздерін және пациенттерін қорғау үшін қару-жарақ алып жүреді, бірақ қызыл крест, жарты ай немесе кристалды таңбаны киіп, соғыспайтын тұлғалар болып саналады. АҚШ Қарулы күштерінде MEDEVAC көліктері ақ түстегі үлкен Қызыл крест белгісін көрсетеді. Дегенмен, жердегі күштер бұл белгіні көрсетпейді, себебі көтерілісшілер медициналық қызметкерлерді нысанаға алады. Дәстүр бойынша, АҚШ-тың көптеген медициналық қызметкерлері Женева конвенциясы бойынша соғыспайтын тұлға ретінде қорғалуын көрсету үшін ерекше қызыл крест тағуға құқылы болған. Бұл практика Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды. Алайда, соңғы қақтығыстарда кәсіби армиялар кездесетін жаулар көбінесе Женева конвенциясын мойындамайтын немесе оған бағынуды қаламаған көтерілісшілер болып табылады, сондықтан олар барлық адамдарды, соғыспайтын мәртебесіне қарамастан, нысанаға алады. Олардың соғыспайтын мәртебесіне құрмет көрсетілмейтіндіктен, көптеген американдық дәрігерлер енді соғыспайтын тұлға белгілерін тағуды тоқтатты. Бұл дәрігерлерді медициналық білімі бар жауынгерлер ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, олар тек өзін-өзі қорғау үшін емес, соғысқа белсенді қатысады. АҚШ Армиясының және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің госпитальдық фельдшерлері, олармен бірге жүретін қосымша медициналық жабдықтан басқа, қалыпты жауынгерлік әскерлерден ешқандай айырмашылығы жоқ. Қазіргі АҚШ Армиясының доктринасы дәрігерлердің бір негізгі қаруды және, мүмкін болса, қосымша қаруды алып жүруін талап етеді. Сондай-ақ, американдық жауынгерлік дәрігерлердің қызыл немесе ақ крест тағуын тоқтатуы жиі кездеседі, себебі дәрігер қару ұстап, нақты соғысқа қатыса алатын жағдайда мұны этикалық емес деп санайды. АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі медициналық қызметкерлер дәрігерлер емес, госпитальдық фельдшерлер деп аталады. Госпитальдық фельдшерлер мен Армия дәрігерлерін жүйсіз "доктор" деп атау қалыпты. Армия және АҚШ Теңіз жаяу әскерлері бұл терминді құрмет белгісі ретінде қолданады. АҚШ Әскери-теңіз күштері ФМФ госпитальдық фельдшерлерін АҚШ Теңіз жаяу әскерлері бөлімшелеріне Флоттық теңіз күштерінің құрамында жібереді. АҚШ Теңіз жаяу әскерлері Әскери-теңіз министрлігінің құрамында болғандықтан, медициналық көмек үшін Әскери-теңіз күштерінің госпитальдық фельдшерлеріне және басқа да медициналық қызметкерлеріне сенеді. АҚШ Әуе күштерінің аэроғарыш медициналық қызметтерінің техниктері соңғы қақтығыстарда АҚШ Армиясының бөлімшелеріне жиі қосылған. Барлық жауынгерлік медициналық қызметкерлерге жалпыға бірдей "дәрігер" деп аталғанмен, АҚШ әскерилерінің әр түрлі түрлерінде дәрігерлердің біліктілік деңгейі, дайындық сапасы және атқаратын жұмысының көлемі түрліше болады. 2005 жылғы BRAC нәтижесінде АҚШ Қорғаныс министрлігі қарулы күштердің барлық түрлері үшін медициналық оқытудың көп бөлігін Сан-Антониодағы бірлескен базаның Форт Сэм Хьюстонға көшірді. Жаңа медициналық білім беру және оқыту кампусы салынды және Әуе күштерінің 937-ші оқу тобы мен Әскери-теңіз госпитальдық корпусының мектебі Форт Сэм Хьюстонға көшірілді, ол Армияның қолданыстағы Армиялық медициналық бөлімі орталығы мен мектебіне қосылды. Әр түрлі қызметтер өздеріне тән оқу бағдарламаларын жүргізсе де, курстық материалдардың және оқытудың басым бөлігі әр түрлі қызметтердегі медициналық қызметкерлермен бөліседі.