Кариб теңізінің патшайым коншысы

Кіріспе

Моллюск түрлері

Aliger gigas, бастапқыда Strombus gigas немесе соңғы кезде Lobatus gigas деп белгіленген, көбінесе патшайым молюскі деп аталатын, ірі теңіз құрлы аң, нағыз құрлы молюскалар тұқымдасына жататын Strombidae теңіз құрлы молюскі. Бұл түр Кариб теңізінде және тропикалық солтүстік-батыс Атлант мұхитында, Бермуд аралдарынан Бразилияға дейін таралған ең ірі моллюскалардың бірі, қабығының ұзындығына дейін жетеді. A. gigas, Бразилияға тән Lobatus goliath, сондай-ақ Aliger gallus түрімен жақын туыс. Патшайым молюскі шөпқоректі. Ол теңіз шөптерінде өсетін өсімдіктер мен балдырларды жеп, шіріген өсімдік қалдықтарын іздейді. Бұл ірі теңіз құрлылары әдетте теңіз шөптерінде мекендейді, олар құмды жазықтар, тербеліп тұратын теңіз шөптерімен жабылған және маржан рифтерімен байланысты, бірақ осы түрдің нақты мекендеу ортасы даму жасына қарай өзгереді. Ересегінің өте үлкен, берік және ауыр қабығы болады, иығында түйме тәрізді тікендер, кеңейген, қалың сыртқы еріні және ерекше қызғылт немесе қызғылт сары тесігі (ашылуы) бар. Сырт жағы құмды түсті, оларға қоршаған ортамен үйлесуге көмектеседі. Жапырақты ерін жас жануарларда жоқ; ол құрлы өрбу жасына жеткенде дамиды. Қаптаманың жапырағы неғұрлым қалың болса, құрлы соғұрлым ересектеген. A. gigas жұмсақ дене бөліктерінің сыртқы анатомиясы Strombidae тұқымдасына жататын басқа құрлылардың анатомиясына ұқсас; оның ұзын мұрыны, жақсы дамыған көздері бар екі көз сабасы, қосымша сезімтал мүшелері, күшті аяғы және мүйізді, айқас пішіндес қақпағы бар. A. gigas қабығы мен жұмсақ дене бөліктері бірнеше түрлі симбионт жануарларға үй болады, оның ішінде шылымшақ құрлылар, фарфор қабықшалылар және кардинал балықтың ерекше түрі – Astrapogon stellatus. Оның паразитіне кокцидиялар жатады. Патшайым молюскінің табиғи жыртқыштарына ірі жыртқыш теңіз құрлылары, осьминог, теңіз жұлдыздары, қабықшалылар және омыртқалы жануарлар (балықтар, теңіз тасбақалары, медбике акулалары) жатады. Бұл әсіресе теңіз тасбақалары мен медбике акулалары сияқты ірі жыртқыштар үшін маңызды тағам көзі болып табылады. Адамның аулау және тұтынуы тарихқа дейінгі дәуірге дейін жетеді. Оның қабығы сувенир ретінде сатылады және әдемі бұйым ретінде қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, американдықтар мен Кариб теңізінің жергілікті халықтары түрлі құралдар жасау үшін қабықтың бөліктерін пайдаланған. Кариб теңізіндегі патшайым молюскінің халықаралық саудасы жойылу қаупі төніп тұрған жабайы фауна мен флора түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенция (CITES) бойынша реттеледі, онда ол Strombus gigas ретінде тізімделген. Бұл түр Кариб теңізінде толығымен жойылу қаупі жоқ, бірақ көптеген аймақтарда, негізінен, шамадан тыс балық аулаудың салдарынан коммерциялық тұрғыдан қауіпті.

Aliger gigas, originally known as Strombus gigas or more recently as Lobatus gigas, commonly known as the queen conch, is a species of large sea snail, a marine gastropod mollusc in the family of true conches, the Strombidae. This species is one of the largest molluscs native to the Caribbean Sea, and tropical northwestern Atlantic, from Bermuda to Brazil, reaching up to in shell length. A. gigas is closely related to the goliath conch, Lobatus goliath, a species endemic to Brazil, as well as the rooster conch, Aliger gallus. The queen conch is herbivorous. It feeds by browsing for plant and algal material growing in the seagrass beds, and scavenging for decaying plant matter. These large sea snails typically reside in seagrass beds, which are sandy plains covered in swaying sea grass and associated with coral reefs, although the exact habitat of this species varies according to developmental age. The adult animal has a very large, solid and heavy shell, with knob like spines on the shoulder, a flared, thick outer lip, and a characteristic pink or orange aperture (opening). The outside of the queen conch is sandy colored, helping them blend in with their surroundings. The flared lip is absent in juveniles; it develops once the snail reaches reproductive age. The thicker the shell's flared lip is, the older the conch is. The external anatomy of the soft parts of A. gigas is similar to that of other snails in the family Strombidae; it has a long snout, two eyestalks with well developed eyes, additional sensory tentacles, a strong foot and a corneous, sickle shaped operculum. The shell and soft parts of living A. gigas serve as a home to several different kinds of commensal animals, including slipper snails, porcelain crabs and a specialized species of cardinalfish known as the conchfish Astrapogon stellatus. Its parasites include coccidians. The queen conch's natural predators include several species of large predatory sea snails, octopus, starfish, crustaceans and vertebrates (fish, sea turtles, nurse sharks). It is an especially important food source for large predators like sea turtles and nurse sharks. Human capture and consumption date back into prehistory. Its shell is sold as a souvenir and used as a decorative object. Historically, Native Americans and indigenous Caribbean peoples used parts of the shell to create various tools. International trade in the Caribbean queen conch is regulated under the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES) agreement, in which it is listed as Strombus gigas. This species is not endangered in the Caribbean as a whole, but is commercially threatened in numerous areas, largely due to extreme overfishing.

Тарих

Королева-конконька алғаш рет 1758 жылы швед натуралисі және таксономисі Карл Линней қабығы арқылы сипаттаған, ол биномиалдық номенклатура жүйесін жасаған. Түрлік атауы көне грек тілінен алынған "гигас" (γίγας) сөзі, ол " алып" дегенді білдіреді және бұл ұлудың басқа гастропод ұлулармен салыстырғандағы үлкен өлшеміне сілтеме жасайды. Көп уақыттан кейін синоним деп саналған Strombus lucifer да Линнейдің "Systema Naturae" еңбегінде сипатталған. Strombidae-дің таксономиясы 2000 жылдары жан-жақты қайта қарастырылды және бірнеше субжанрлар, соның ішінде Eustrombus, кейбір авторлар тарапынан тұқым деңгейіне көтерілді. Петух және Робертс бұл түрді Eustrombus gigas деп қайта жіктеді, ал Ландау және әріптестері (2008) оны Lobatus gigas деп қайта жіктеді. 2020 жылы Максвелл және әріптестері оны Aliger gigas деп қайта жіктеді, бұл теңіз түрлерінің әлемдік тізіліміне сәйкес қазіргі қолданыстағы жарамды атау болып табылады.

Тарихи суреттер

Index Testarum Conchyliorum (1742 жылы итальяндық дәрігер және малаколог Николо Гуальтери жариялаған) әртүрлі бұрыштардан қарастырылған ересек қабықшалардың үш суретін қамтиды. Бұл суреттерде көзге түсетін ерекшелік – соңғы айналымнан сыртқа қарай кеңейетін, қанат тәрізді контуры бар, түймелі мұнара және кең жапырақша. Қабықшалар жапырақшаның жиегінде және/немесе төбесінде теңгерілгендей бейнеленген; мұның себебі әдемілік үшін жасалған болуы мүмкін, себебі бұл қабықшалар мұндай тепе-теңдікті сақтай алмайды. 19 ғасырдағы ең құнды қабықша жариялымдарының бірі – француз натуралисі Жан Шарль Шенудың 1842-1853 жылдары жариялаған «Illustrations conchyliologiques ou description et figures de toutes les coquilles connues, vivantes et fossiles» атты кітаптар сериясы, ересек және жас A. gigas қабықшаларының суреттерін және ағзаның жұмсақ тіндерінің бірнеше суреттерін қамтиды. Шамамен қырық жылдан кейін, америкалық малаколог Джордж Вашингтон Трайонның 1885 жылы жариялаған «Конхология нұсқаулығынан» алынған түрлі-түсті сурет кішкентай жас қабықшаның жоғарғы көрінісін, оның әдеттегі қоңыр және ақ түсті өрнегін көрсетеді. 2005 жылы Р. Л. Симон егжей-тегжейлі анатомиялық сипаттама берді. A. gigas ұзын, созылатын мұрынға және оның табанынан шығатын екі көз сабасына (сонымен қатар омматофорлар деп те аталады) ие. Әр көз сабасының ұшында үлкен, жақсы жетілген линзалы көз, қара қарындас және сары ирис, сондай-ақ кішкентай, сәл артқа қарай бағытталған сезімтал мүшешік бар. Ағзаның аузында таениоглоссан типіндегі радула (микроскопиялық тістердің қатарымен жабылған берік лента) орналасқан. Ағза алдымен аяғының артқы бөлігін бекітіп, олқа тәрізді қақпақтың ұшын субстратқа енгізеді, содан кейін аяғын алға қарай созып, қабықшаны көтеріп, алға лақтырады. Бұл қозғалыс түрліше секіруге ұқсас, сондықтан A. gigas тік бетон беттерге де жақсы өрмелей алады. Бұл секіру арқылы қозғалу жыртқыштардың құрлыстың химиялық іздерін ұстап қалуына кедергі келтіруі мүмкін, әйтпесе олар субстратта үздіксіз із қалдырар еді.

Index Testarum Conchyliorum (published in 1742 by the Italian physician and malacologist Niccolò Gualtieri) contains three illustrations of adult shells from different perspectives. The knobbed spire and the flaring outer lip, with its somewhat wing like contour expanding out from the last whorl, is a striking feature of these images. The shells are shown as if balancing on the edge of the lip and/or the apex; this was presumably done for artistic reasons as these shells cannot balance like this. One of the most prized shell publications of the 19th century, a series of books titled Illustrations conchyliologiques ou description et figures de toutes les coquilles connues, vivantes et fossiles (published by the French naturalist Jean Charles Chenu from 1842 to 1853), contains illustrations of both adult and juvenile A. gigas shells and one uncoloured drawing depicting some of the animal's soft parts. Almost forty years later, a colored illustration from the Manual of Conchology (published in 1885 by the American malacologist George Washington Tryon) shows a dorsal view of a small juvenile shell with its typical brown and white patterning. In 2005, R. L. Simone gave a detailed anatomical description. A. gigas has a long extensible snout with two eyestalks (also known as ommatophores) that originate from its base. The tip of each eyestalk contains a large, well developed lensed eye, with a black pupil and a yellow iris and a small, slightly posterior sensory tentacle. Inside the mouth of the animal is a radula (a tough ribbon covered in rows of microscopic teeth) of the taenioglossan type. The animal first fixes the posterior end of the foot by thrusting the point of the sickle shaped operculum into the substrate, then it extends the foot in a forward direction, lifting and throwing the shell forward in a so called leaping motion. This way of moving is considered to resemble that of pole vaulting, making A. gigas a good climber even of vertical concrete surfaces. This leaping locomotion may help prevent predators from following the snail's chemical traces, which would otherwise leave a continuous trail on the substrate.

Өмірлік цикл

Aliger gigas - гонохористикалық, яғни әрбір жеке шаян нақтырақ айтқанда еркек немесе әйел болып келеді. Жұмыртқа тобындағы жұмыртқа саны, тағамның жеткілікті болуы және температура сияқты қоршаған орта жағдайларына қарай үлкен өзгерістерге ұшырайды. Әрқайсысы 180 000–460 000 жұмыртқадан тұрады, және олар бірнеше күн бойы планктон ішінде дамып, негізінен фитопланктонмен қоректенеді. Метаморфоз жұмыртқадан шамамен 16–40 күн өткен соң жүзеге асады. Қабығы қалың болғандықтан, ересек шаяндардың өлім көрсеткіші төмендеу болуы мүмкін деп саналады, бірақ жас шаяндарда ол әлдеқайда жоғары болуы ықтимал. Зерттеулер көрсеткендей, шаяндың өлшемі ұлғайған сайын өлім көрсеткіші төмендейді, сондай-ақ оның мекендеу ортасына, маусымға және басқа да факторларға байланысты да өзгеріп отыруы мүмкін.

Тарату

Aliger gigas Солтүстік және Орталық Американың тропикалық Батыс Атлантика жағалауында, Үлкен Кариб теңізінің тропикалық аймағында табиғи түрде өседі. Аруба, (Нидерланд Антильдері); Барбадос; Багам аралдары; Белиз; Бермуд аралдары; Бразилияның солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтары (бірақ бұл мәселе даулы); Оның тереңдік диапазоны теңіз шөптері мен балдырлардың таралуымен шектеледі. Қолданылу деңгейі жоғары аймақтарда, құмшекерлер көбінесе ең терең жерлерде кездеседі, әдетте тасбақа шөптерімен (Thalassia тұқымдасының түрлері, әсіресе Thalassia testudinum және Syringodium sp.) бірге. Жас жеке тұлғалар үшін маңызды өсіп-даму орындары, толқын айналымы және макробалдырлардың өндірісі сияқты бірқатар ерекшеліктермен сипатталады, олардың бірлескен әрекеті жоғары деңгейде жаңадан келгендердің бекінуіне және тірі қалуына мүмкіндік береді. A. gigas көбінесе бірнеше мың жеке тұлғадан тұратын жеке топтарда кездеседі.

Диета

19 ғасырда бірнеше авторлар стромбидтік гастроподтарды етқоректілер ретінде кеңінен қабылдады, бұл ұғым 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін сақталды. Бұл қате пікір Жан Батист Ламарктың жазбаларынан бастау алды, ол стромбидтерді басқа ет жейтін шаяндармен жіктеді. Бұл идеяны кейіннен басқа авторлар қайталады, бірақ байқаулармен расталмаған. Кейінгі зерттеулер бұл тұжырымдаманы жоққа шығарып, стромбидтік гастроподтардың шөпқоректі жануарлар екенін дәлелдеді. Басқа Strombidae сияқты, Aliger gigas – арнайы өсімдік жейтін, теңіз шөптері. Батофора оерстедидің жасыл макробалдырлары оның сүйікті тағамдарының бірі болып табылады. Паразиттер – споралар құрайтын, бір жасушалы микроорганизмдер, олар бастапқыда қожайынның ас қорыту безінің ірі вакуоляцияланған жасушаларына орналасады, онда олар еркін көбейеді. Сонымен қатар, шаяндардың арасында көк рақа Callinectes sapidus, қорап рақасы Calappa gallus, алып кеудегер рақасы Petrochirus diogenes, тікенді лобстер Panulirus argus және басқалар да стромбидтердің жауы болып табылады. Сондай-ақ, диодон гистрикс, теңіз торналары (Caretta caretta) және адамдар да патшайымды жейді. 1993-1998 жылдар аралығында A. gigas-тың жыл сайынғы жалпы ет жинауы 6,519,711 кг-нан 7,369,314 кг-ға дейін болды, кейін өндіріс 2001 жылы 3,131,599 кг-ға дейін төмендеді. Құрлықтық құмшекерді америкалықтар мен карибтықтар әр түрлі жолмен қолданған. Оңтүстік Флориданың тайпалары (мысалы, Текеста), Кариб, Аравак және Таино шұңқырдың қабықтарын құралдар (мысалы, пышақтар, балта бастары және кескіштер), зергерлік бұйымдар, ыдыс-аяқ жасау үшін және оларды мүйіздің мүйіздері ретінде қолданды. Мезоамерикалық тарихында ацтектер қабықты екі баслы жылан сияқты зергерлік мозаиканың бөлігі ретінде қолданған. Ацтектер сондай-ақ, құзғындардан жасалған кернейлердің дыбысы құдайлардың көріністерін білдіреді деп сенген, және оларды діни рәсімдерде қолданған. Мексиканың орталық бөлігінде, Тлалокқа арналған жаңбыр рәсімдері кезінде майялар шайқас кезінде қол қорғаушы ретінде (бокс қолғаптарына ұқсас) жағажай қабықтарын қолданған. Барлаушылар алып келген құмшекер қабықшалары тез арада Еуропаның алғашқы кезеңінде танымал болды. XVII ғасырдың аяғында олар шатырлардың шатырлары мен ағылшын бақшаларының үстінде сәндеу ретінде кеңінен қолданылды және дәстүрлі түрде теңізшілердің отбасылары есікті тоқтату немесе безендіру ретінде пайдаланады. Қазіргі мәдениетте құмшекер қабықтары көбінесе монеталар мен таңбалар сияқты күнделікті заттарда бейнеленеді. Бұл інжу-маржандар қабықтың ішкі түсіне сәйкес келетін түстер қатарында кездесетін болса да, қызғылт түсті үлгілер ең құнды болып табылады. Бұл інжу-маржандар жартылай қымбат деп саналады.

Strombid gastropods were widely accepted as carnivores by several authors in the 19th century, a concept that persisted until the first half of the 20th century. This erroneous idea originated in the writings of Jean Baptiste Lamarck, who classified strombids with other supposedly carnivorous snails. This idea was subsequently repeated by other authors, but had not been supported by observation. Subsequent studies have refuted the concept, proving beyond doubt that strombid gastropods are herbivorous animals. In common with other Strombidae, Aliger gigas is a specialized herbivore, seagrass The green macroalgae Batophora oerstedii is one of its preferred foods. parasites, which are spore forming, single celled microorganisms, initially establish themselves in large vacuolated cells of the host's digestive gland, where they reproduce freely. Crustaceans are also conch predators, such as the blue crab Callinectes sapidus, the box crab Calappa gallus, the giant hermit crab Petrochirus diogenes, the spiny lobster Panulirus argus and others. and the porcupine fish Diodon hystrix), loggerhead sea turtles (Caretta caretta) and humans also eat the queen conch. The total annual harvest of meat of A. gigas ranged from 6,519,711 kg to 7,369,314 kg between 1993 and 1998, later production declined to 3,131,599 kg in 2001. Queen conch shells were used by Native Americans and Caribbean Indians in a wide variety of ways. South Florida bands (such as the Tequesta), the Carib, the Arawak and Taíno used conch shells to fabricate tools (such as knives, axe heads and chisels), jewelry, cookware and used them as blowing horns. In Mesoamerican history, Aztecs used the shell as part of jewelry mosaics such as the double headed serpent. The Aztecs also believed that the sound of trumpets made from queen conch shells represented divine manifestations, and used them in religious ceremonies. In central Mexico, during rain ceremonies dedicated to Tlaloc, the Maya used conch shells as hand protectors (in a manner similar to boxing gloves) during combat. Brought by explorers, queen conch shells quickly became a popular asset in early modern Europe. In the late 17th century they were widely used as decoration over fireplace mantels and English gardens, among other places. and traditionally as doorstops or decorations by families of seafaring men. In modern culture, queen conch shells are often represented in everyday objects such as coins and stamps. Very rarely (about 1 in 10,000 conchs), Though these pearls occur in a range of colors corresponding to the colors of the interior of the shell, pink specimens are the most valuable. These pearls are considered semi precious,

MIT-де құмшекер қабығының ерекше архитектурасын зерттеу жұмыстары қазіргі уақытта жүріп жатыр.

Қауіптер

Королева конхының популяциясы жылдар бойы тез төмендеп келеді және Кариб теңізінің кейбір аймақтарында олардың етіне деген жоғары сұраныс пен құндылығына байланысты көбінесе құрып қалды. Конх балық шаруашылығындағы тұрақтылыққа қауіп төндіретін факторлардың бірі – үлкен жасөспірімдердегі ет мөлшері ересектердегі ет мөлшерімен шамалас, бірақ көбейтуге қабілетті тек ересек конхтар ғана, осылайша популяцияны сақтап тұрады. Көптеген жерлерде ересек конхтардың саны шамадан тыс аулаудың салдарынан азайып, олар жұптасуға үлкермес бұрын үлкен жасөспірімдер мен жартылай ересектер ауланады. АҚШ-та (Флорида штаты) королева конхты демалыс немесе коммерциялық мақсатта жинау қазіргі таңда заңсыз. Әлемнің басқа аймақтарында тек ересек конхтарды ғана аулауға рұқсат етіледі. Ережеге сәйкес, конхты мекенінен алып тастамас бұрын, оның көбейіп, тұрақты популяция құруы үшін жеткілікті уақыт берілуі керек. Алайда, көптеген балықшылар бұл ережеге бағынбайды. Көптеген аралдарда өнімнің басым бөлігін жартылай ересек конхтар құрайды. Алигер гигасының саны шамадан тыс балық аулау және браконьерлік салдарынан өсіп-даму аймағының барлық жерінде азайып барады. Әсіресе, шамадан тыс балық аулаудың салдарынан, конхтардың көптеген топтары көбейіп, өсіп-дамуы үшін қажетті деңгейден төмен түседі. 2019 жылғы зерттеу шамадан тыс балық аулаудың королева конхының он жылдың ішінде жойылуына әкелуі мүмкін екенін болжады. Сонымен қатар, конх балық шаруашылығы құлдыраса, Багам аралдарындағы 9000-нан астам балықшы жұмыссыз қалуы мүмкін. 2022 жылы АҚШ NOAA түрдің таралған аймағындағы популяцияны қарастырды; зерттеу оны келесі 30 жылда жойылу қаупі бар деп бағалады. Зерттеу сонымен қатар Кариб теңізіндегі басқару агенттіктерінен, елдерден және ұйымдардан түрдің жағдайы және оны АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер туралы заңына сәйкес қауіп төндіретін түрлер тізіміне енгізудің салдары туралы пікірлер сұрады және алды.

Қорғау

Көбінесе, королева конхын аулау әр елдің заңнамасымен реттеледі. АҚШ-та Флоридада және оған жақын федералдық суларда королева конхын аулауға толық тыйым салынған. Бүкіл Кариб аймағы үшін халықаралық аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымы құрылмаған, бірақ Пуэрто-Рико және Виргин аралдары сияқты жерлерде королева конхы Кариб теңізі балық шаруашылығын басқару кеңесінің (CFMC) басшылығымен реттеледі. Бұл түр Құрлыған жануарлар мен өсімдіктердің халықаралық саудасы жөніндегі конвенцияның (CITES) II қосымшасына енгізілген, яғни осы түрдің, оның бөліктері мен туындыларының халықаралық саудасы (импорт/экспорт) CITES рұқсат беру жүйесі арқылы реттеледі. 1995 жылы CITES «Маңызды сауданы қарау» процесі шеңберінде королева конхының биологиялық және сауда жағдайына қатысты зерттеулер бастады. Бұл зерттеулер II қосымшаға енгізілген түрлердің сауда көлеміне қатысты алаңдаушылықты жою мақсатында жүргізіледі. 2003 жылғы зерттеу нәтижесінде королева конхының еті Ямайка және Түркі және Кайкос аралдары сияқты, жақсы басқарылатын королева конхы балық шаруашылығын жүргізетін басқа Кариб елдерінен де қолжетімді болып қалуда. Багам Ұлттық қоры мұғалімдер мен студенттерге семинарлар өткізу және «Conch Gone» әнін қамтитын хабардар ету кампаниясын ұйымдастыру арқылы халықтың білуін арттыруда.