Кіріспе
Этностық топ
the ethnic group
Секани немесе Це’кхене – Британдық Колумбияның Солтүстік аймағындағы Атабаска тілдері тобына жататын алғашқы халықтардың бірі. Олардың жеріне Рокки тауларының ойысындағы Финлей және Парснип өзендерінің су жинау алаптары кіреді. Секанидің көршілері: батыста – Бабине, оңтүстікте – Дакель, шығыста – Дунеза (Бобр), солтүстікте – Каска және Тальтан, бәрі де Атабаска халықтары. Сонымен қатар, соңғы ғасырларда Жазық Крилерінің батысқа қарай кеңеюіне байланысты, олардың шығысындағы көршілеріне енді Кри қауымдастықтары да кіреді. Секани халқы өз тілін немесе диалектіге байланысты «тас үстіндегі халық» деп атайды, себебі олардың тіліндегі «Дене» (халық) деген сөзімен бірге бұл сөз тіркесі осылай мағыналанады. «Секани» сөзі осы атаудың ағылшынша нұсқасы. Ескі дереккөздерде кездесетін басқа да түрлері: Секунье, Сиккани, Сикани және француз тіліндегі Секанайс.
Мәдениет
Секанилердің дәстүрлі өмір салты аң аулау мен жинауға негізделген. Балық та диетаның бір бөлігі болғанымен, Секанилер көршілері Карьер және Бабинеге қарағанда аңға көбірек тәуелді болды. Өсімдік тағамының көп бөлігі жидектерден, әсіресе көкжидектерден тұрды. Секанилер дәстүр бойынша қайтыс болғандарын өртеді. Өртеу тоқтатылғаннан кейін, Секанилер бұрын толыққанды тасталмаған, қайтыс болған адамның соңғы күндерін өткізген шатыршасымен жауып, біраз уақытқа сол жерді тастап кету әдетін қайта жаңғыртты. Әсерлі адамдар платформаға немесе ағашқа қойылған табытта жерленген. Католик дініне кеңінен көшкенге дейін полиандрияны қабылдағандары айтылады.
Қазіргі Секани алғашқы халықтары
Үш тайпа Секани деп танылады: Квадача, МакЛеод Лейк және Цай Ке Дене. Сонымен қатар, Такла көлінің алғашқы ұлты, Carrier деп белгілі, оның құрамына Секани тегінен шыққан көптеген адамдар кіреді және жақында оның көптеген мүшелері Секани тілінде сөйлеген. Квадача алғашқы ұлты (бұрын «Форт Уэр үнді тайпасы» деп аталған), Секани және Каска Дена тайпаларынан құралған. Негізгі қауым Форт Уэрде (қазір Квадача деп аталады), Британдық Колумбиядағы Принс-Джорджтан шамамен 570 км солтүстікке қарай, Рокки тауларының ойысында Түлкі, Квадача және Финли өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Резерваттар: Форт Уэр #1, Саскер Лейк #2, Вайссенер Лейк #3, шамамен 4 км², Халық саны: 425.
МакЛеод Лейк үнді тайпасы (сондай-ақ «МакЛеод Лейк Цэ’Кхене алғашқы ұлты» деп белгілі), негізгі қауым МакЛеод Лейкте, ең көп халқы бар IR МакЛеод Лейк #1-де, МакЛеод көлінің солтүстік жағында орналасқан, шамамен Принс-Джорджтан 150 км солтүстікке қарай. Резерваттар: Арктикалық көл #10, Көк көл #24, Аю көлі #32, Карп көлі #3, Дэви көлі #28, Финлей шығанағы #21, Хоминка #11, Керри көлі (шығыс) #9, Керри көлі (батыс) #8, Маккензи #19, МакИнтайр көлі #23, МакЛеод көлі #1, МакЛеод көлі #5, Пак өзені #2, Куау аралы #25, Сас Миге үнді резерваты #32, Тачеда көлі #14, Том Кук #26, Соғыс көлі #4, Видон Карп #6, Видон көлі #27, Вестон шығанағы #20, шамамен 160 км², Халық саны: 618.
Цай Ке Дене алғашқы ұлты (сондай-ақ «Цай Ке Дене тайпасы» деп белгілі, бұрын «Ингеника үнді тайпасы» деп аталған), Цай Кехтың дәстүрлі аумағы солтүстікке қарай Трейс тауына, батысқа қарай Оңтүстік Пасс шыңына, оңтүстікке қарай Ұлт өзеніне және шығысқа қарай Лориер тауына дейін созылады. Олардың кеңселері Принс-Джордж қаласында орналасқан, бірақ олардың аумақтары, қоныстары және үнді резерваттарының барлығы солтүстікке қарай, Уиллстон көлі аймағында орналасқан. Резерваттар: Ингеника қонысы, Мезилинка, Парснип #5 (Форт Грэймдегі Парснип өзенінің сол жағалауында), Полиция алаңы #2 (Финлей өзенінен 6,5 км шығысқа қарай, Форт Грэймнен 24 км солтүстік-батысқа қарай), Туту Крик #4 (Форт Грэймдегі Парснип өзенінің сол жағалауында), шамамен 2 км², Халық саны: 431.
Такла көлінің алғашқы ұлты (Такла көлінің ұлты 1959 жылы Солтүстік Такла тайпасы мен Форт Коннели тайпасының бірігуінен құралған), негізгі қауым Такла Лэндингте орналасқан, ол IR #7 және #7A-да орналасқан, Принс-Джорджтан 320 км солтүстікке қарай, Британдық Колумбияда, Tatl'ah Bun (Такла көлінің) шығыс жағалауында орналасқан. Такла көлінің халқы қазіргі уақытта көбінесе канадалық ағылшын және Babine Witsuwit'en тайпасының Babine диалектісінде сөйлейді, бірақ жақында көптеген адамдар Секани тілінде де сөйлеген, ал кейбіреулері Gitxsan тілінде сөйлеген, ал кейбіреулері Carrier тілінің Стюарт көлі диалектісінде сөйлеген. Қауымның жалпы танылуы Carrier тайпасы ретінде. Резерваттар: Дрифтвуд өзені #1, Аю көлі (Жоғарғы Дрифтвуд өзені) #1A, Аю көлі (Tsaytut шығанағы) #1B, Аю көлі (Tsaytut аралы) #1C, Аю көлі (Kotsine) #2, Аю көлі (Sustut өзені) #3, Аю өзені (Форт Коннели) #4, Tsupmeet (Patch Creek) #5, Klewaduska (Cataract) #6, Солтүстік Такла көлі #7, Солтүстік Такла көлі #7A, Солтүстік Такла көлі (Батыс Лэндинг) #8, Такла көлі (Паром Лэндинг) #9, Солтүстік Такла көлі (Бейтс Крик) #10, Cheztainya көлі #11, Солтүстік Такла көлі #11A, Солтүстік Такла көлі #12, Халық саны: 703.
McLeod Lake Indian Band (also known as ‘McLeod Lake Tse'Khene First Nation’, the main community is McLeod Lake on the most populous IR McLeod Lake #1, on the north end of McLeod Lake, ca. 150 km north of Prince George, Reserves: Arctic Lake #10, Blue Lake #24, Bear Lake #32, Carp Lake #3, Davie Lake #28, Finlay Bay #21, Hominka #11, Kerry Lake East #9, Kerry Lake West #8, Mackenzie #19, McIntyre Lake #23, McLeod Lake #1, McLeod Lake #5, Pack River #2, Quaw Island #25, Sas Mighe Indian #32, Tacheeda Lake #14, Tom Cook #26, War Lake #4, Weedon Carp #6, Weedon Lake #27, Weston Bay #20, ca. 160 km2, Population: 618)
Tsay Keh Dene First Nation (also known as ‘Tsay Keh Dene Band’, formerly known as ‘Ingenika Indian Band’, Tsay Keh's traditional territory spans north to Mt. Trace, west to South Pass Peak, south to the Nation River, and east to Mount Laurier, while their offices are located in the City of Prince George, their territories, settlements, and Indian Reserves are all to the north, in the area of Lake Williston, Reserves: Ingenika Settlement, Mesilinka, Parsnip #5 (on the left bank of the Parsnip River at Fort Grahame), Police Meadow #2 (6,5 east of the Finlay River, 24 km northwest of Fort Grahame), Tutu Creek #4 (on left bank of the Parsnip River at Fort Grahame), ca. 2 km2, Population: 431)
Takla Lake First Nation (the Takla Lake Nation is an amalgamation of the North Takla Band and the Fort Connelly Band in 1959, the main community is at Takla Landing lies within IR #7 and #7A, which lies 320 km north of Prince George, B. C, situated on the eastern shore of Tatl'ah Bun (Takla Lake), The Takla Lake people currently speak predominantly Canadian English and the Babine dialect of Babine Witsuwit'en, until recently, many people also spoke Sekani, and some spoke Gitxsan, some people also speak the Stuart Lake dialect of Carrier, the overall identification of the community is as Carrier, Reserves: Driftwood River #1, Bear Lake (Upper Driftwood River) #1A, Bear Lake (Tsaytut Bay) #1B, Bear Lake (Tsaytut Island) #1C, Bear Lake (Kotsine) #2, Bear Lake (Sustut River) #3, Bear River (Fort Connelly) #4, Tsupmeet (Patcha Creek) #5, Klewaduska (Cataract) #6, North Takla Lake #7, North Takla Lake #7A, North Takla Lake (West Landing) #8, Takla Lake (Ferry Landing) #9, North Takla Lake (Bates Creek) #10, Cheztainya Lake #11, North Takla Lake #11A, North Takla Lake #12, Population: 703)