Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дмитрий Данилович Лелюшенко (Дми́трий Дани́лович Лелюше́нко; 2 қараша 1901 [ескі стиль бойынша 20 қазан 1901] – 20 шілде 1987) – совет әскери қолбасшысы, жоғары атағы – Армия генералы (1959). Екі рет Кеңес Одағының Батыры (1940 жылғы 7 сәуір және 1945 жылғы 5 сәуір), Чехословакияның Батыры (1970 жылғы 30 мамыр). 1924 жылдан КОКП мүшесі. Ростов облысында туған, украин ұлтынан. 1941 жылы Ұлы Отан соғысының алғашқы айларында Дмитрий Данилович Лелюшенко неміс басқындығына қарсы Мәскеуді қорғауда маңызды рөл атқарды. Оның одан кейінгі майдандық басқаруларының көпшілігі сәтті аяқталды, ал 1945 жылғы соңғы әрекеттерінде Қызыл Армияның Берлин және Прагаға шабуылында күштерді басқарды.
Dmitry Danilovich Lelyushenko (Дми́трий Дани́лович Лелюше́нко; (2 November 1901 [O. S. 20 October 1901] – 20 July 1987) was a Soviet military commander, the highest rank achieved being that of an Army General (1959). Twice the Hero of the Soviet Union (7 April 1940 and 5 April 1945), Hero of Czechoslovakia (30 May 1970). Member of the CPSU from 1924. Born in Rostov Oblast, ethnically Ukrainian. In 1941, during the first months of the Great Patriotic War, Dmitry Danilovich Lelyushenko became a strong influence during the defence of Moscow against the German invasion. His subsequent battlefield commands were largely successful and his final actions in 1945 involved directing forces during the Red Army's attacks on both Berlin and Prague.
Ерте мансап
1901 жылы туған Лелюшенко 17 жасында Ресей азамат соғысы кезінде Семен Будённыймен бірге большевик әскерлерімен шайқасты. Соғыстан кейін офицерлік қабілеттері байқалып, 1933 жылы М.В. Фрунзе атындағы әскери академияны бітірді. Одан кейін механикаландырылған бригадаға жіберіліп, майор шеніне дейін өсіп, Мәскеу әскери округіндегі танк полкіне командир болып тағайындалды.
Born in 1901, at 17 Lelyushenko rode with Semyon Budyonny in the Bolshevik forces during the Russian Civil War. Picked out as officer material post war, he completed military schooling in 1933 at the M. V. Frunze Military Academy and went to a mechanized brigade before rising through the ranks to the rank of major and command of a tank regiment in the Moscow Military District.
Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы
Лелюшенко мықты денелі және агрессивті көрінетін, әрі совет офицерінің сәнмен қырқылған шашы, оның сергектігімен және талапшылдығымен үйлесетін бейнесі болған. Ол келісімге келген командир емес еді және жауапкершілікті алыстан жүктеуге ұмтылмады, оның орнына фронтқа барып, өз пікірімен дербес шешімдер қабылдауды жөн көрді. Сол сияқты, оның басқару әдісі де тікелей бақылаумен болды, көбінесе оқу алаңдарында бағыныштыларына техниканы жеке көрсету үшін пайда болатын. Ол Ұлы Отан соғысында көптеген совет командирлері сияқты, тәулігіне 24 сағат кеңсесінде жұмыс істеп, тұрды.
Lelyushenko seems to have cut both a stocky and quite aggressive figure with the fashionably shaven head of a Soviet officer combining with a demeanour that was both energetic and demanding. He was not a consensual commander or given to delegating responsibility from afar, preferring to visit the front line and make his own decisions based on his own judgement. Likewise his managerial approach was hands on, often appearing in training areas to personally demonstrate technique to his subordinates. He was typical of many Soviet commanders in that during the Great Patriotic War he both worked and lived in his office 24 hours a day.
Польша және Қысқы соғыс
Кеңес-неміс ынтымақтастығының бір бөлігі ретінде Польшаға басып кіруде (Молотов-Риббентроп келісіміне қараңыз), қазір подполковник Лелюшенко өзінің 39-шы жеке жеңіл танк бригадасын, құрамында негізінен Т-26 жеңіл танктерімен, сол кездегі Шығыс Польшаға (Рутения, Вильнюс және Батыс Беларусь) кіргізді. Лелюшенконың өзінің тәжірибесі бойынша, советтердің Польша деп аталатын аумақты басып алуы қан төгілмей өтті. Бірақ көп ұзамай, 1939 жылдың желтоқсанында бригада солтүстікке қарай Финляндияға қарсы Қызыл Армия операцияларына қатысу үшін жылжыды. Қазір полковник болған Лелюшенко 1940 жылдың ақпан-наурыз айларында Финляндияның Маннергейм қорғаныс желісіне қарсы танк шабуылдарын басқарды. Бұл оған үлкен тәжірибе берді, сондай-ақ ол жеке батылдығы үшін «Кеңес Одағының Батыры» атағымен марапатталды. Оның бригадасы да Ленин орденімен марапатталды.
As part of the Soviet German collaboration in invasion of Poland (see Molotov–Ribbentrop Pact), Lelyushenko, now a lieutenant colonel, took his command, the 39th Separate Light Tank Brigade, with mainly T 26 light tanks on strength, into what was then eastern Poland (Ruthenia, Vilnius and Western Belarus). The Soviet occupation of so called Polish territory was bloodless from Lelyushenko's own experience. However shortly afterwards, in December 1939, the Brigade moved north to participate in Red Army operations against the Finns. Now a colonel, Lelyushenko directed tank attacks against Finland's Mannerheim line in the period February – March 1940. This was a learning experience and in addition he received the award ‘Hero of the Soviet Union’ for personal bravery. His brigade meanwhile won the Order of Lenin.
Неміс басқыншылығы
Лелюшенко мансабының осы кезеңінде жылдам өрлеуге қол жеткізді. Мұндай жетістіктің бір бөлігі, әрине, бұрынғы кеңес әскерін тазартулардың нәтижесінде туған мүмкіндіктер атмосферасына, сондай-ақ Финляндияда жаяу әскермен табысты ынтымақтастық тактикасын дамытқандығы үшін алған беделіне байланысты болды. Себебі қандай болса да, 1941 жылдың көктемінде Лелюшенко генерал-майор шеніне ие болды және Мәскеу әскери округінде орналасқан 21-ші механикаландырылған корпустың командирі болып тағайындалды, ол аймаққа оның жақсы таныс екені белгілі. Бұл соғыстың басындағы совет құрамында 2 танк дивизиясы және 1 мотоатқыштар дивизиясы болды. Қолдағы танктердің барлығы BT7 және T26 үлгілерінен тұрды; кейін неміс әскеріне көп қиындық туғызған T34 және KV1 жаңа үлгілері әлі жеткілікті мөлшерде қолжетімді болған жоқ. 1941 жылдың 23 маусымында, Германия Барбаросса операциясын бастағаннан кейін бір күн өткен соң, Лелюшенко неміс басқынының ерекше қауіптерін тойтару үшін өз құрамасын қайта ұйымдастыруға кірісті. Неміс авиациясының шабуылдарынан оның әскерлері шығын көре бастады. Лелюшенко 28 маусымда Даугавпилс қаласындағы шабуылмен соғысын бастады, онда оның корпусы 56-шы танктік корпусына қарсы күшті шабуыл жасады. Бұл туралы генерал фон Манштейн өзінің «Жоғалған жеңістер» кітабында айтқан, онда ол неміс позициясының бірнеше рет «өте қиын» жағдайға түскенін сипаттаған. Дегенмен, жалпы алғанда, совет әскерлері күресіп жатты. Лелюшенконың мықты мінезі осы жағдайда өте пайдалы болды, ол майданның үнемі өзгеретін жағдайында өзін сақтап, сергек болуына септігін тигізді. Солтүстік-Батыс майданына қосылған Лелюшенко совет әскері 18 күнде 450 км артқа шегінгеніне қарамастан, ерлікпен қорғаны үшін Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды. Тамыз айында Лелюшенко Сталиннің шақыруымен 22 танк бригадасын құруға кірісті – бұл жаңа типтегі құрама, олар T34 және KV1 танктерімен жарақтандырылуы тиіс еді. Осы қызметінде ол көптеген болашақ совет «жетекші» броньды күштердің командирлерін, мысалы Ротмистров, Катуков, Соломатин, барлығы да Лелюшенконың басшылығымен бригада командирлері болды.
Lelyushenko enjoyed rapid promotion in this phase of his career. Such advancement was certainly partly due to the previous Soviet army purges, which had created a climate of opportunity, but also to the reputation he gained in Finland, where he had developed successful infantry cooperation tactics. Whatever the reason, by spring 1941 Lelyushenko held the rank of major general and was designated commander of 21st Mechanized Corps, based within the Moscow military district with which he was obviously familiar. This early war Soviet formation consisted, at the time, of 2 tank divisions and 1 motorized rifle division. Tanks on strength were all BT7 and T26 models; the new T34 and KV 1 models which were later to cause German forces so much trouble were not yet available in quantity. On 23 June 1941, the day after Germany launched Operation Barbarossa, Lelyushenko set about reorganising his command to combat the specific threats of the German invasion. Casualties began to mount as German aircraft raided his dispersal areas. Lelyushenko began his war with an offensive at Daugavpils on 28 June, when his Corps put in a strong attack on the 56 Panzer Corps. This was noted by General von Manstein, in his book ‘Lost Victories’, where he describes the resulting German position as repeatedly becoming “quite critical” before they were able to regain control. Overall, however, the Soviet armies were struggling. It would seem that Lelyushenko's strong character was an asset in this environment, responsible for his retaining poise and energy as the battlefield position altered constantly. Attached to the Northwestern Front Lelyushenko earned himself the Order of the Red Star for his stubborn defence as Soviet forces nonetheless fell back 450 km in 18 days. In August Lelyushenko was summoned by Stalin and charged with forming 22 tank brigades – a new type of formation – which were to be armed with T34 and KV1 tanks. In this capacity he had command over numerous future Soviet ‘leading lights’ of the armoured forces, such as Rotmistrov, Katukov, Solomatin, all of whom were brigade commanders under Lelyushenko.
Мәскеу
Қыркүйек айының соңына қарай жағдай қиынға айналды және жауапкершіліктегі айқын өзгеріске байланысты Лелюшенкоға Ставка Мәскеуге жақын, Орелден басты тас жолды қорғау үшін жаңа 1-ші гвардиялық арнайы атқыштар корпусын құруды тапсырды. Оның жеке бағалауынша, 36-мотоцикл полкі және Тула артиллерия мектебі сияқты тыл күштері неміс әскерінің шабуылына қарсы жылжу үшін және кері шегінетін күштерді жинау үшін тиімдірек болар еді. Бұл стратегия бекітілді және Орелдің түсуінен кейін, Зуша өзеніндегі Мценск шегінуге болмайтын «қызыл сызыққа» айналды. Жаңа құрылған корпус 1941 жылдың 4 қазанында шабуыл қарсаңында осы жерге түсті. Лелюшенконың бұғаттау күштері жаңа ұйымдық құрылым ғана емес, сонымен қатар жаңадан құрылған бөлімдерден тұрды, олардың кейбіреулері жақсы жабдықталған. Мысалы, Катуковтың 4-ші танк бригадасы сол кездегі ең жақсы саналатын жаңа Т-34 танктерімен толықтай жарақталды. 11 қазанға дейінгі шайқастарда Лелюшенко өте маңызды міндетті орындады. Жаудың алдында корпус құрып, ол Гудерианның Панцер тобын Мәскеудің оңтүстік жағында жеңді. Ол осы ісі үшін жеке Сталиннің алғысын алды, бұл Кеңес астанасын сақтап қалды және жалпы шапқышудың шегіне жеткенін көрсетеді. Гудерианның естеліктерінде осы кезде немістер үшін «жеңіс үміті сарқылып бара жатқаны» айтылған. 16 қазанда Лелюшенко Мәскеу тас жолы бойындағы тарихи Бородино ауданын қорғады. Онда неміс шабуылына қарсы резервтік танк бригадасымен жеке шайқас кезінде жараланды. Жазылғаннан кейін, қарашаның ортасында Лелюшенко 30-армияға басшылық етті, ол әлі де Мәскеудің алдында тұрды. Немістер одан әрі қиын шайқастарда тоқтатылды, бірақ 1 желтоқсанға қарай кеңес әскері күшті қысқы қарсы шабуылды жоспарлай алды. Лелюшенко осы операцияның бір бөлігін басқарды, ол 5 желтоқсанда қараңғыда басталды және әдеттегідей, шайқасқа жақын алдыңғы қатарда 371-ші атқыштар дивизиясын, өз әскерін алға жылжытты. 1941 жылы ол Мәскеуді үш бағыттан қорғауға көмектесті және барлық жағдайда сәтті аяқтады. Жау үшін Кеңес астанасын басып алу енді мүмкін емес болды, ал келесі жылы оның негізгі шабуылдары оңтүстікке, содан кейін Сталинградқа бағытталды.
By late September the situation was critical and in an apparent change of responsibility Lelyushenko was now charged by the Stavka with forming a new 1st Guards Special Rifle Corps near the front line to defend the Moscow approaches and specifically the main highway from Orel. His own assessment was that rear area forces such as 36th Motorcycle Rgt and the Tula Artillery School would be best employed to move towards the German advance, collecting retreating forces as they went. This strategy was approved and following the loss of Orel itself, Mtsensk, on the Zusha river, became the ‘red line’ beyond which retreat could not occur. The newly formed Corps detrained here on 4 October 1941 in the face of the advance. Whilst Lelyushenko's blocking force was not only a new organisational structure but one composed partly of newly raised formations, some of these were notably well equipped. For example, Katukov's 4th Tank Brigade was fully armed with the new T34, which was at the time arguably the best battle tank in existence. In the following battles until 11 October, Lelyushenko succeeded in a quite vital task. Forming a corps in the face of the enemy, he eventually fought off Guderian’s Panzer Group in the southern Moscow approaches. He was personally thanked by Stalin for this action which arguably saved the Soviet capital and began to suggest a high water mark of the overall invasion. Guderian’s memoir notes that at this stage for the Germans “the prospect of rapid victories was fading”. 16 October saw Lelyushenko now defending the historic Borodino area along the Moscow highway. Here, he was wounded when forced into personal combat with the reserve tank brigade against a German incursion. Once recovered, during mid November Lelyushenko was placed in charge of the 30th Army, still in front of Moscow. The Germans were held at bay during further extremely difficult fighting but by 1 December the Soviets were in a position to plan a strong winter counteroffensive. Lelyushenko commanded part of this operation, launched during full darkness on 5 December and drove his men, specifically the 371st Rifle Division, forward, as usual from an advanced position near the fighting. By the 1941 he had helped defend Moscow from three separate directions, successfully on all occasions. The capture of the Soviet capital had arguably ceased to be a practical proposition for the enemy, whose main offensives during the following year would be directed to the south and, eventually, Stalingrad.
Сталинград маңындағы іс-шаралар
1942 жылдың қарашасында, бір жыл бойы Мәскеуге жақын жерлерді бұрынғыдан гөрі әлдеқайда оңай қорғағаннан кейін, Лелюшенко оңтүстікке қарай жол тартты және 1-ші гвардиялық армияға қолбасшылық етті. Мансабының осы кезеңінде ол Ленин орденімен марапатталды және генерал-лейтенант шеніне ие болды. Алғашқы міндеті – Сталинградтағы Паулюстың 6-армиясын қоршауға бағытталған "Уран" операциясының бір бөлігі ретінде армияның шабуылы болды. 23 қарашаға дейін бұл аяқталды, Лелюшенко батысқа қарай 55 шақырымға жылды. Осы кезеңде ол, жеке басқару үшін майданға баруға тікелей талап еткендігі үшін, штабтан жиі кетуіне байланысты ресми сөгіс алды. 1942 жылдың 16 желтоқсанында "Кіші Сатурн" кодолық атымен келесі шабуылдық операция басталды және Лелюшенконың армиясы, енді 3-ші гвардиялық армия деп аталды, 1-ші гвардиялық механикаландырылған корпуспен бірге жаудың тылдарына 100 шақырымға енді.
In November 1942, after a year continuing to defend the Moscow approaches with much less difficulty than previously, Lelyushenko also went south, to take command of the 1st Guards Army. At this stage of his career he received the Order of Lenin and held the rank of lieutenant general. The first assignment was the Army's attack as part of Operation Uranus, the encirclement operation against Paulus’s 6th Army at Stalingrad. By 23 November this was complete, Lelyushenko advancing 55 km to the west. During this period he was officially reprimanded for his habitual absence from his rear area command post, due to his insistence on attending the front in person. The following offensive codenamed Operation Little Saturn commenced on 16 December 1942 and Lelyushenko's Army, now designated 3rd Guards Army, again drove forward with 1st Guards Mechanised Corps making 100 km of ground into the enemy rear areas.
1943 және 1944 ж. Кеңес Одағының жеңістері
Келесі екі жыл Лелюшенконың басқаруындағы әскерлер үшін сәтті болды. Курск шайқасына тікелей қатыспағанына қарамастан, олар неміс күштерінің жеңілісін пайдалану мақсатында одан кейін жүргізілген стратегиялық шабуылдардың бір бөлігі болды. 1944 жылдың наурыз айында 4-ші танк армиясының басқаруына тағайындалған оның әскерлері мен танктері 26 наурызда стратегиялық маңызы бар Каменец-Подольский қаласын басып алды және біраз уақытқа 1-ші танк армиясын қоршап алды. 1944 жылдың жазындағы советтік Багратион операциясында Лелюшенко 4-ші танк армиясын 3-ші гвардиялық танк армиясымен бірлесіп, 1-ші украин майданының (майдан – советтік әскерлердің ең ірі операциялық топтамасы, әдетте бірнеше армиялар мен қолдау бөлімшелерінен тұрады) неміс әскерлеріне қарсы алға жылдырды. Шайқас басталғалы екі апта өткен соң, 27 шілдеде осы күштер Львовты басып алды, ал Лелюшенко армиясы тамыздың ортасына дейін Висла өзенінің көпір басына 200 шақырымға жетті. Дегенмен, қаза тапқандардың саны өте көп болды және армия 90%-дан астам бронетранспортты құралдары жойылғаннан кейін қайта жарақтандыруға мәжбүр болды. Олар келесі жылға дейін тағы да алға жылжи алмады.
The following 2 years were successful for forces under Lelyushenko's command. Despite not being directly involved at Kursk they were part of the strategic offensives that followed in order to exploit the failure of the German effort. Given command of the 4th Tank Army in March 1944, his troops and tanks seized strategically valuable Kamenets Podolsky on 26 March and trapped – for a while at least – the 1st Panzer Army. The Soviet offensive Operation Bagration in the summer of 1944 saw Lelyushenko command the 4th Tank Army in cooperation with 3rd Guards Tank Army as the 1st Ukrainian Front (Front being the Soviet term for the largest operational grouping of forces and consisting usually of multiple armies with support units) drove forward against German Army Group Northern Ukraine. 27 July, two weeks into the offensive, these forces took Lvov and Lelyushenko's Army subsequently covered 200 km into the Vistula bridgehead by mid August. However casualties were very high and the Army had to reequip after over 90% AFV casualties in killed or wounded. Not until the following year would they again advance.
Соғыстың соңғы кезеңдері
Кеңес әскерлерінің үстемдікке шығуымен, 4-ші танк армиясы 1945 жылғы 11 қаңтарда өз майданның шабуылының бір бөлігі ретінде Кельце аймағында шабуылға шықты. Неміс қорғаныс шебін бұзып өтіп, Малешов маңында 24-ші танк корпусының күшті броньдық резервімен кездесті. Лелюшенко одан кейін болған броньдық шайқасты басқарды, онда 1000-ға дейін танк қатысты, неміс контршабуылын жеңіп, резервтің көп бөлігін жойды, содан кейін күштеріне Одер өзенінен өтуді бұйырды. Осы іс-әрекеті үшін ол екінші рет Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. Соғыстың соңғы апталарында Лелюшенко өз броньдық құрамасын алдымен Берлин маңына жеткізіп, Рейх астанасына шабуыл жасауға көмектесті, кейін Прагаға жеткізіп, қалаға шабуылға қатысты. Бұл соғыста оның көрген соңғы жауынгерлік әрекеті болды.
With Soviet forces in the ascendancy, 4th Tank Army attacked in the Keltse area on 11 January 1945 as part of its Front's offensive. Driving through German defensive lines they encountered a strong armoured reserve, 24 Panzer Corps, near Maleshov. Lelyushenko managed the armoured battle that followed, in which up to 1000 tanks were committed, defeating the German counter attack and destroying much of the reserve involved, before ordering his forces across the Oder river. This action resulted in him winning his second Hero of the Soviet Union Award. During the last weeks of war, Lelyushenko took his armoured command first to the suburbs of Berlin, where they assisted in the advance into the Reich capital, and subsequently to Prague where they were also involved in a city assault. This was the last combat action he saw during the war.