Агенттік қатынастар мен шығындар: теория және практикасы

Кіріспе

Агенттік шығындар – "төп" (ұйым, адам немесе адамдар тобы) мен "агент" арасындағы қарым-қатынасқа байланысты туындайтын экономикалық ұғым. Агентке топтың атынан шешім қабылдауға өкілеттік беріледі. Дегенмен, екі тараптың мүдделері әртүрлі болуы мүмкін, ал агент көбінесе көбірек ақпаратқа ие болады. Төп өзінің агенті әрқашан оның (төптің) ең жақсы мүддесін қорғайтынына тікелей кепілдік бере алмайды. Осы мүдделердің қақтығысу мүмкіндігі агенттік шығындарын тудырады. Бұл шығындардың кең таралған мысалдары:

Фридман доктринасына сәйкес, корпоративтік басқару (агент) өзінің билігін кеңейту үшін басқа компанияларды сатып алуы немесе корпорацияның құнын арттырудың орнына пайдасыз жобаларға қаражат жұмсағанда акционерлердің (төптердің) көтеретін шығындары;

Агенттік шығынының салдары кез келген агенттік қатынаста кездеседі, бірақ бұл термин көбінесе бизнес аясында қолданылады.

Шығындардың көздері

Профессор Майкл Дженсен және Рочестер университетінің Саймон бизнес мектебінің қайтыс болған профессоры Уильям Меклинг 1976 жылы «Фирма теориясы: басқарушылық мінез-құлық, агенттік шығындар және меншік құрылымы» атты ықпалды мақала жазды. Профессор Дженсен Чикаго университетінің Юджин Фамамен бірлесе «Агенттік проблемалар және қалдық талаптар» атты маңызды мақала жазды. Бұл еңбектер агенттік шығындарды үш негізгі көзге бөледі:

Бақылау шығындары: Агентті пайдаланумен байланысты проблемаларды азайту үшін тапсырыс берушінің көтеретін шығындары. Олар агенттің не істеп жатқаны туралы толыққанды ақпарат жинауды (мысалы, қаржылық есептіліктерді дайындау немесе аудит жүргізу шығындары) немесе агенттің мүдделерін тапсырыс берушінің мүдделерімен үйлестіру механизмдерін қолдануды қамтуы мүмкін (мысалы, басшыларға акция опциялары сияқты үлестік төлемдермен сыйақы төлеу);

Кепілдік шығындары: Агенттің өз тапсырыс берушілеріне сенімділік қалыптастыру үшін жұмсайтын шығындары, мысалы, сақтандыру рәсімдеу, орындау кепілдіктерін ұсыну және қаржылық кепілдіктің басқа да түрлерімен байланысты шығындар. Кепілдік шығындары агенттің шешім қабылдау құқықтарын шарттық түрде шектеуді немесе агенттің шешімдерінің ашықтығын арттыруды қамтуы мүмкін. Іс жүзінде кепілдік шығындарын өлшеуге болады емес. Мұндай фирмаларда менеджерлер фирманың ресурстарын бақылайды, бірақ соңғы иелері емес, бұл мүдделердің үйлеспеуіне әкелуі мүмкін. Қалдық шығын проблемасын азайтудың бір жолы – менеджерлік сыйақыны фирманың көрсеткіштеріне байланыстыратын нәтижеге негізделген сыйақы жүйесін қолдану. Бұл менеджерлерге меншік иелерінің мүддесін қорғауға және фирма активтерінің құнын барынша арттыруға ынталандырады.

Агенттік шығындарын азайту

Қазіргі заманғы компания құқығының көп бөлігі агенттік шығындардың әсерін шектеу мақсатында дамыды. Ортақ құқық юрисдикцияларында компания директорлары өз компанияларына адалдық міндеттемелерін жүктейді. Маңыздысы, бұл міндеттемелер акционерлерге емес, компанияға тиесілі. Директорлардың міндеттерін бұзудың басты салдары – компанияға зиян келтіру. Адалдық міндеттемесі компания директорынан тиісті күтім мен білікпен, ниетпен, компанияның үздік мүддесі үшін және мүдделер қақтығысынсыз әрекет етуді талап етеді. Дегенмен, директордың міндеттерін орындау, таратушының қатысуынсыз қиынға соғады. Бұл, ішінара, акционерлер мен директорлар кеңесі арасындағы ақпараттың асимметриясына байланысты (жоғарыда айтылғандай). Сонымен қатар, акционерлерге әдетте директорлардың міндеттемелері жүктелмейді, сондықтан олар оларды орындауға құқылы емес (бірақ, ерекше жағдайларда, кейбір акционерлер азшылықтың құқығын қорғауға шағымдануы мүмкін). Директор мен компания арасындағы шарт бойынша міндеттемелерге қатысты да ұқсас мәселелер туындайды, бұл үшінші тараптардың құқығы туралы қағида қолданылады. Оның орнына, компаниялар көбінесе компанияның көрсеткіштеріне негізделген ынталандыру жүйелерін таңдайды. Бұл жүйелер компания жақсы жұмыс істеген кезде компания директорларына бонус төлейді. Осылайша, директорға компанияның тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге ынталандыру беріледі, осы арқылы олардың мүдделері акционерлердің мүдделерімен үйлеседі. Бонус төлеу шығындары әлі де агенттік шығындары болып табылады.

Агенттік шығындарын азайтудың тағы бір маңызды тәсілі – компаниялардың қаржылық есептемелерін аудиттен өткізуді талап ететін заңнамалық талаптар. Акциялары биржада саудаланатын компаниялар нарыққа ақпарат ашуға да міндетті. Бұл талаптар директорлар кеңесі мен акционерлер арасындағы ақпарат асимметриясын азайтуға бағытталған. Ақпарат ашу талабы бақылау шығындарын азайтады және директорлар өз кемшіліктерін жариялауға міндетті болғанда, өздерінің лауазымын теріс пайдалану мүмкіндігі шектеледі.

Шоғырланған акционерлер

Акционерлердің шоғырланған құрылымы компанияның үлестерінің маңызды бөлігін иеленетін шағын топтарға алып келуі мүмкін. Бұл акционерлер компанияны айтарлықтай бақылай алады, сондай-ақ шоғырланған және басқа акционерлер арасында мүдделер қақтығысына себеп болуы мүмкін. Мысалы, шоғырланған акционерлер өз пайдасы мен құқықтарын басқа акционерлерге қарағанда жоғары қоюы мүмкін, осылайша агенттік шығындар артады. Мысалы, шоғырланған акционерлер өздеріне тиімді шешімдер қабылдауы мүмкін, сияқты, дивидендтерді арттыру немесе қысқа мерзімді, жоғары қайтаруды қамтамасыз ететін бизнес шешімдері. Мұндай шешімдер басқа акционерлердің құқықтарына және компанияның ұзақ мерзімді дамуына кері әсер етуі мүмкін. АҚШ және Ұлыбританиядан басқа елдердегі заңнамалық жүйелерде агенттік шығындардың ерекше түрі мемлекеттік корпорацияларда үстем акционерлердің болуынан туындайды (Rojas, 2014). 2014 жылы «Yesterday’s Heroes: Compensation and Creative Risk Taking» зерттеуі «Журнал оф Финанс» журналында жарияланды. Авторлар атқарушы органдардың еңбекақысы шығармашылық тәуекелге бару деңгейін қалай арттыратынын түсіндірді, бұл компанияның көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік береді, бірақ сонымен бірге агенттік шығындарын да арттырады. Авторлар киноиндустриясының деректерін пайдаланып, бұрынғы жетістіктері бар менеджерлердің шығармашылық тәуекелге баруға және жоғары тәуекелмен жоғары пайда табуға тырысуға бейім екенін көрсетті, мысалы, сәтті болу ықтималдығы төмен жобаларға инвестиция салу, бұл агенттік шығындарын арттыруы мүмкін. Мақалада қорытындылай келе, атқарушы органдардың еңбекақысын жобалау кезінде шығармашылық тәуекелге ұмтылу және агенттік шығындар мүмкіндігін ескеру қажет. Сонымен қатар, директорлар кеңесі менеджерлердің қызметін мұқият бақылап, олардың акционерлерге ең көп пайда әкелуін қамтамасыз етуі керек. «Үлкен акционерлер және корпоративтік бақылау» мақаласы 1985 жылы «Журнал политэкономиясында» жарияланды. Мақалада ірі акционерлердің корпоративтік басқару мен бақылаудағы рөлін көрсететін теориялық негіздеме ұсынылған. Мысалы, ірі акционерлер менеджерлер мен басқа акционерлер арасындағы агенттік мәселелерді шешуде маңызды рөл атқара алады. Одан әрі, олар менеджерлерді бақылап, қажет болған жағдайда олардың мүддесін қорғау үшін араласа алады. Ірі акционерлер корпоративтік бақылауда да маңызды рөл атқара алады. Мысалы, ірі акционерлер компаниядағы маңызды үлеске ие және осылайша директорларды сайлау және маңызды корпоративтік саясатты қабылдау сияқты маңызды шешімдерге әсер ете алады. Бұл шешімдер агенттік шығындарын арттыруы мүмкін, себебі ірі акционерлер өздері үшін максималды пайда табуды көздеуі мүмкін, бұл әдетте компанияның ұзақ мерзімді дамуы үшін ең жақсы шешім емес.

A concentrated shareholder structure can result in small groups that hold a significant proportion of the company’s shares. These shareholders can exercise significant control over the company as well as cause conflicts of interest between concentrated and other shareholders. For instance, concentrated shareholders may prioritise their profits and rights over those of other shareholders, thus increasing agency costs. For example, concentrated shareholders can make decisions that are more beneficial to themselves, such as higher dividend payouts or short term, high repayment business decisions. Such decisions may adversely affect the rights of other shareholders or the long term survival of the company. In jurisdictions outside the US and UK, a distinct form of agency costs arises from the existence of dominant shareholders within public corporations (Rojas, 2014). In 2014, the study “Yesterday’s Heroes: Compensation and Creative Risk Taking,” was published in the Journal of Finance. The authors explained how executive compensation could increase the rate of creative risk taking, which can lead to better company performance but, at the same time, increase agency costs. The authors used data from the movie industry to illustrate that managers with past successes are more likely to take creative risks and try to bring higher profit returns with higher risks, such as investing in projects with a low probability of success, which can increase agency costs. The paper summarised that the executive compensation design should consider the potential of creative risk taking and agency costs. Moreover, boards should carefully monitor the activities of managers to ensure that they are acting to achieve the best profit returns for shareholders. The article “Large shareholders and corporate control” was published in the Journal of Political Economy in 1985. The paper provides a theoretical framework that illustrates the role of large shareholders in corporate governance and control. For instance, large shareholders can be crucial in solving agency problems between managers and other shareholders. In addition, they can monitor managers and intervene when necessary in order to protect their profits. Large shareholders can also play an essential role in corporate control. For example, large shareholders hold a significant stake in the company and can therefore influence critical decisions, such as the election of directors and the adoption of significant corporate policies. These decisions could increase the agency cost because large shareholders may decide to get maximum profit for themselves, which is not usually the best decision for the company's long term survival.

Қазіргі үлгілер

Enron, АҚШ-тың энергетикалық алып компаниясы ондаған жылдар бойы үлкен және жоғары сұранысқа ие тауарлармен сауда жасады. Алайда, 2001 жылы компанияның құлдырауы нашар басқару және терең тамырланған басшы-сенімді (принципал-агент) мәселесінің салдарынан болды. Әдетте, басшылар мен менеджментке үлкен жалақы төленеді, бұл оларды жоғары тәуекелді бизнеске қатысудан тоқтатуға бағытталған. Бірақ Enron компаниясының директорлар кеңесі өз менеджерлеріне акциялар мен опциондар түрінде төлемақы беруді шешті. Бұл қарапайым тұрғыдан алғанда, менеджменттің сыйақысы акциялардың көрсеткіштеріне байланысты болды және олардың қабылдаған әрбір шешімі өздерінің (агенттердің) және акционерлердің (принципалдардың) мүддесіне қызмет етуі керек еді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл концепция дұрыс болғанымен, ол Enron менеджментіне өздерінің қаржылық пайдасы үшін нарықты алдауға мүмкіндік берді, және олар солай істеді. Жоғары менеджмент үлкен қарыздар мен тәуекелді операцияларды жүзеге асыруға шешім қабылдады, осы операцияларды есептен тыс қалдырып, нәтижесінде Enron ақпаратты жалған көрсетті. Enron пайданы 1,2 миллиард долларға арттырып көрсетіп, әрі қарай құлдырауға ұшырады. Enron құлағанда, оның есептік фирмасы Arthur Andersen де құлады, олар Enron-ның есептерін таза деп куәландырды, бірақ олар мүлдем басқаша болды. Arthur Andersen жағдайында басшы-сенімді мәселесінің күші тағы да көрсетілді, онда есептік фирма (принципал) Enron сияқты ірі компанияның бизнесінен үлкен пайда көретін басшылардың (агенттердің) бұйрықтарына сенеді және орындайды. Екі алыптың құлдырауы Уолл-стритті және бүкіл әлемдегі қаржы жүйесін дүр сілкіндірді, нәтижесінде Enron компаниясының бас директоры Джеффри Скиллингке түрлі айыптамалар бойынша, алаяқтық және ішкі сауда жасағаны үшін 24 жылға бас бостандығынан айырылды. Күні бүгінге дейін Enron скандалы басшы-сенімді мәселесін зерттеудің маңызды мысалы болып табылады. Агенттік шығындар мәселесінің тағы бір мысалы (сонымен қатар корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік туралы сұрақтарды тудырады) Джеймс Харди скандалымен байланысты болды, онда James Hardie Industries асбестпен байланысты аурулардан зардап шеккен бұрынғы қызметкерлерге төлемақы төлеуден жалтарды. Ақырында, акционерлер құрбандарға өтемақы төлеу схемасын бірауыздан мақұлдады. Акционерлердің мүддесі директорлардың қалауынан гөрі өтемақы схемасын қаржыландыруды жақтауы мүмкін. Мүдделердің осы айырмашылығы, тіпті ол тек ақшалай емес, сонымен қатар корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік мәселесін қарастырған жағдайда да, агенттік шығынның мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, бір акционердің мүддесі екіншісімен қайшы келетін жағдайларда да қиындықтар туындауы мүмкін. Dodge v Ford Motor Co. сот дауында Генри Форд Ford Motors компаниясын азшылық акционері, Мистер Доджға ұнамайтын бағытқа бұруға тырысты. Фордтың агрессивті кеңейту саясаты (бағаларды төмендету және қызметкерлердің жалақысын арттыру мақсатын қоса алғанда) Фордтың ұзақ мерзімді пайдасына деп есептелді, бірақ ол қысқа мерзімде дивидендтер төлеуге кедергі келтірді. Бұл Форд мырза сияқты ұзақ мерзімді акционерлерге пайдалы болды, бірақ Мистер Додж өзінің үлесін пайда көруге жеткілікті ұзақ уақыт сақтамаған болуы мүмкін. Осы себепті, ол Ford Motor Co. компаниясын дивидендтерді төлеуге мәжбүрлеу үшін азшылық акционерлерді қанау туралы сотқа шағымдануға мәжбүр болды. Мистер Доджтың сотқа жүгінбей дивиденд ала алмауы агенттік шығынның тағы бір мысалы болып табылады.

Enron, a U. S. energy giant operated for decades trading large and highly demanded commodities. However, 2001 saw the fall of the giant as a result of poor management, and a deeply rooted principal agent problem. Typically speaking, chiefs and management are paid large salaries in the hope that these salaries deter from participation in high risk business. Yet Enron's board of directors decided to pay its managers in the form of stocks and options. In a very simplistic sense, this meant that managements compensation was pegged to stock performance and would mean any decision they made would be to the benefit of themselves (agents) and principals (shareholders). Whilst in theory the concept was sound, it meant that Enron's management could now deceive the markets for their own monetary gain, and they did just that. Higher management decided to take on high debt and risky activities, leaving these transactions 'off the books' and essentially meaning Enron was falsifying information. Enron had reached the point where it was overstating profits by $1.2 billion and eventually lead to its collapse. In Enron's collapse it also took down its accounting counterpart firm, Arthur Andersen, who were certifying Enron's books to be clean, when they very obviously weren't. In the case of Arthur Andersen again reiterating the power of the principal agent problem, where the accounting firm (principal) trusts and follows orders from the chiefs (agents), who benefit greatly from the business of a large company like Enron. The collapse of the two giants shook Wall street, and finance around the globe, leading to Enron's CEO Jeffrey Skilling being sentenced to serve 24 years in prison, as a result of various counts of conspiracy, fraud and insider trading. To this day, the Enron Scandal still remains as one of the key studies of the principal agent problem. Another potential example of the agency cost problem (which also gives rise to questions of corporate social responsibility) arose with respect to the James Hardie Scandal, where James Hardie Industires sought to avoid payment of settlements to those former employees suffering from by asbestos related illnesses. Ultimately, the shareholders were almost unanimous in voting in favor of a compensation scheme for the victims. The interests of the shareholders may have favored funding the compensation scheme earlier than the directors were willing to. This divergence in interest, even where it address an issue of corporate social responsibility rather than strictly monetary concerns, could be considered an example of agency cost. Further difficulties may arise where the interests of one shareholder conflicts with that of another. In the legal dispute Dodge v Ford Motor Co, Henry Ford sought to take Ford Motors in a direction that was disagreeable to one of the minority shareholders, Mr Dodge. Mr Ford's aggressive expansion policies (including his goals of reducing prices and increasing employee wages) were perceived by Mr Ford to be for the long term benefit of the company, but they prevented dividends being paid in the short term. This was beneficial to long term shareholders, such as Mr Ford, but Mr Dodge may not have held his shares for long enough to reap the benefit. As such, he brought a successful action in minority oppression in order to force the payment of dividends by the Ford Motor Co. Mr Dodge's inability to receive a dividend without litigation is another example of agency cost.

Облигация иелері

Облигация иелері әдетте тәуекелден сақтану стратегиясын бағалайды, себебі олар жоғары пайдадан үлес алмайды. Акционерлердің керісінше, көбірек тәуекелге баруға мүддесі бар. Егер тәуекелді жоба сәтті аяқтаса, акционерлер барлық пайданы өздеріне алады, ал жоба сәтсіз болса, тәуекел облигация иелерімен бөлісуі мүмкін (эмитент банкрот болған жағдайда облигация иелері акционерлерге қарағанда төлемдерді алуда басымдыққа ие болғанымен). Облигация иелері мұны білгендіктен, басқаруға тыйым салатын және өте тәуекелді жобаларды алдын алуға бағытталған қымбат және кең ауқымды алдын ала шарттар жасасады, немесе компания үшін капитал құнын арттыратын талап етілетін пайыздық ставканы көтереді.

Еңбек

Еңбек агенттігінің шығындары – жұмыс берушілер мен қызметкерлер арасындағы мүдделердің қақтығысы туындағанда болатын шығындар. Мұндай қақтығыстар қызметкерлердің өз мүдделерін барынша арттыруға тырысуынан туындауы мүмкін, бұл жұмыс беруші үшін құндылықтың жоғалуына әкеледі. Егер қызметкерлердің біліктілігі жұмыс талаптарына сай келмесе, агенттік шығындары артуы мүмкін, бұл өнімділікті төмендетіп, жұмыс берушілер үшін шығындарды арттырады. Осы себепті көптеген жұмыс берушілер осы агенттік шығындарын азайту үшін әртүрлі адам ресурстарын басқару стратегияларын қолданады. Мысалы, олар әділ және ашық еңбекақы мен ынталандыру жүйелерін құрастырады, оқыту мен мансаптық даму мүмкіндіктерін ұсынады және қызметкерлер мен басшы арасында тікелей байланыс арналарын орнатады. Басты мақсат – жұмыскерлердің ынталануын және белсенділігін арттыру арқылы еңбек агенттігінің ықтимал шығындарын азайту. Еңбек нарығы кейде акционерлермен, кейде басшылармен сәйкес келеді. Олар да тәуекелден қашық болатын стратегияны ұстанады, себебі қызметкерлер өз еңбек күштерін диверсификациялай алмайды, ал акционерлер өз үлестерін диверсификациялай алады. Тәуекелге бейім емес жобалар банкроттыққа ұшырау қаупін азайтады, нәтижесінде жұмыс орындарын жоғалту ықтималдығы төмендейді. Алайда, бас директортың жұмысы жеткіліксіз болса, компанияға жаулап алу қаупі туындайды, бұл кейде жұмыс орындарының жоғалуымен байланысты. Сондықтан басшылар бас директорға тәуекелге бейім емес жобаларды қабылдауда кең мүмкіндік береді, бірақ менеджердің жұмысы нашар болса, олар бұл туралы акционерлерге хабардар етеді. 1995 жылы «Экономикалық әдебиеттер журналында» «Фирмаларға ынталандыру беру» атты мақала жарияланды, онда фирмаларға ынталандыру беру туралы зерттеулер жан-жақты қарастырылды. Авторлар ынталандырулардың қызметкерлердің мотивациясын арттыру және фирманың өнімділігін жақсарту үшін маңызды екенін атап өтті. Сонымен қатар, ынталандырулар түрлі формада болуы мүмкін, мысалы, нәтижеге негізделген еңбекақы, жоғарылау және мансаптық даму мүмкіндіктері. Мақалада сондай-ақ ынталандырулардың тиімділігіне әсер ететін факторлар анықталды, оларға ынталандыру бағдарламалары, бағдарламаларға қатысатын жұмысшылардың ерекшеліктері және еңбек нарығындағы бәсекелестік деңгейі жатады. Авторлар ынталандырулар фирманың өнімділігін тиімді жақсарта алатыны туралы қорытынды жасады. Дегенмен, әр ынталандыру бағдарламасының дизайны оның табысқа жетуі үшін маңызды. Мысалы, ынталандыру бағдарламалары қызметкерлердің және басшылардың мүдделерін қанағаттандыру үшін мұқият жоспарлануы керек. 2015 жылы «Бизнес зерттеулер журналында» жарияланған «Адам ресурстарын басқару әдістерінің еңбек агенттігінің шығындарына әсері» атты мақала адам ресурстарын басқару (АҚБ) әдістері мен еңбек агенттігінің шығындары арасындағы байланысты зерттейді. Авторлар HR жүйелері қызметкерлердің де, басшылардың да мүдделерін қамтамасыз ету арқылы еңбек агенттігінің шығындарын азайтуға көмектеседі деп мәлімдейді. Сонымен қатар, әрбір компанияның секторы компанияның табысын арттыру арқылы өзінің мүддесін арттырады. Бұған қоса, қарым-қатынасты күшейту, қызметкерлердің ынталануын арттыру және оқыту арқылы қызметкерлер мен басшылар арасындағы сенімді арттыруға болады, бұл қызметкерлердің белсенділігін арттырып, жұмыстан кету деңгейін төмендетеді. Қорытындылай келе, еңбек агенттігінің шығындарын азайту үшін қолданылатын АҚБ әдістері тиімді болуы мүмкін екені айтылды. Алайда, бұл стратегиялар мен қызметкерлердің ерекшеліктері сияқты әртүрлі факторларға байланысты болады.

Labour agency costs refer to the costs arising when there is a conflict of interest between employers and employees. These conflicts can be caused by employees who may act to maximise their own interests rather than those of their employers, thus causing a loss of value for the employer. The agency cost could increase if the employees' abilities do not match their job requirements, which reduces productivity and increases costs for their employers. As a result, many employers are implementing various human resource management strategies to reduce these agency costs. For example, they design fair and transparent compensation and incentive schemes, provide training and career development opportunities, and establish clear communication channels between employees and management. The ultimate goal is to create a more engaged and motivated workforce to reduce potential labour agency costs. Labour is sometimes aligned with stockholders and sometimes with management. They too share the same risk averse strategy, since they cannot diversify their labour whereas the stockholders can diversify their stake in the equity. Risk averse projects reduce the risk of bankruptcy and in turn reduce the chances of job loss. On the other hand, if the CEO is clearly underperforming then the company is in threat of a hostile takeover which is sometimes associated with job loss. They are therefore likely to give the CEO considerable leeway in taking risk averse projects, but if the manager is clearly underperforming, they will likely signal that to the stockholders. In 1995, the paper “The Provision of Incentives to Firms” was published in the Journal of Economic Literature and comprehensively reviewed the literature on providing incentives to firms. The authors pointed out that incentives are crucial for employee motivation and improving firm performance. Moreover, incentives can take many forms, including performance based compensation, promotions, and career development opportunities. The paper also identifies factors that can influence the effectiveness of incentives in firms, such as incentive programmes, the characteristics of the workers subject to the programmes, and the level of competition in the labour market. In the end, the authors concluded that incentives could effectively improve firm performance. However, the design of each incentive programme is critical to its success. For instance, incentive programmes must be carefully structured to meet the interests of employees and managers. Published in the Journal of Business Research in 2015, the paper “The Impact of HR Practises on Labour Agency Costs” examines the relationship between human resource management (HRM) practises and labour agency costs. The authors claim that, by providing for the interests of both employees and managers, HR systems can help reduce labour agency costs. Moreover, every company sector increases its interest by increasing company profit. Furthermore, by emphasising communication, employee engagement, and training can help build trust between employees and managers, which can lead to higher employee engagement and lower employee turnover. In conclusion, the paper stated that HR practises for reducing labour agency costs could work significantly. However, this will depend on various factors, such as strategies and employee characteristics.

Басқа мүдделі тараптар

Басқа мүдделі тараптар, мысалы, үкімет, жеткізушілер және тұтынушылардың әрқайсысының қорғауға тиіс нақты мүдделері бар, бұл қосымша шығындарға алып келуі мүмкін. Үкіметтегі агенттік шығындарына, мысалы, үкіметтің салық төлеушілердің ақшасын өз мүддесі үшін ысыраптап жұмсауы кіруі мүмкін, бұл денсаулық сақтау және білім беру сияқты басқа да маңызды салаларға бағытталуын қалайтын жалпы салық төлеушілердің пікірімен қақтығысуы мүмкін. Дегенмен, әдебиет көбінесе агенттік шығындарының жоғарыда аталған түрлеріне назар аударады.

Ауыл шаруашылығы келісімшарттарында

Толық келісімшарт теориясы ауыл шаруашылығы келісімшарттарының шарттарын түсіндіруде пайдалы болғанымен, олардың формаларын түсіндіру үшін агенттік шығындар көбінесе қажет. Мысалы, еңбек сапасы оңай байқалатын жұмыстарда, мысалы, отырғызуға дайын, өткірленген қант қамысының сабақтарында, бөлшек төлемдер жиі қолданылады. Егер еңбек ету сапасын бақылау қиын болса, мысалы, себілген тұқымның немесе тыңайтқыштың біркелкілігін бақылау қиын болса, жалақы төлемдері көбірек таралған. Аллен мен Люек (2004) шаруашылық ұйымдастыруының моральдық тәуекелдің әртүрлі формаларына байланысты күшті ықпал ететінін анықтады, сондықтан егін және шаруашылық сипаттамалары шаруашылықтың мәнін, тіпті тәуекелден қашудың болмауын түсіндіреді. Roumasset (1995) негізделген интенсивтендірудің (мысалы, жер сапасына байланысты) фермадағы оңтайлы мамандануды, сондай-ақ баламалы ауыл шаруашылығы фирмаларының агенттік шығындарын бірлесіп анықтайтынын көрсеткен. Керек мамандықтар төмен болған жағдайларда, үй шаруашылығының еңбегіне сүйенетін шаруалар басым. Бірақ, гектарына жоғары құнмен егін өндірілетін ауыл шаруашылығында, тапсырма бойынша кең ауқымды көлденең мамандану және меншік иесі, бақылаушы персонал мен жұмысшылар арасындағы тік мамандану кең таралған. Шаруашылық ұйымдастыру мен ауыл шаруашылығының агенттік теориялары, еңбекті жалтартудың көптеген мүмкіндіктерін қарастырады, бұл Стиглицтің (1974, 1988, 1988) үлестік шаруашылық және ауыл шаруашылығы келісімшарттарының негізгі агенттік моделінен өзгеше, еңбекті жалтарту мен тәуекелді қабылдау арасындағы айырбасқа негізделген.