Кіріспе

2016 жылдан бері Португалия президенті Марсело Нуно Дуарте Ребело де Соуза (mɐɾˈsɛlu ˈnunu ˈðwaɾtɨ ʁɨˈβelu ðɨ ˈsozɐ; 12 желтоқсан 1948 жылы туған) – португалиялық саясаткер және ғалым. 9 наурыз 2016 жылдан бастап Португалияның 20-шы және қазіргі президенті. Ол Социал-демократиялық партияның мүшесі, бірақ президенттік қызметінің барысында партия мүшелігін тоқтатты. Ребело де Соуза бұрын үкімет министрі, Португалия Республикасы Ассамблеясының депутаты, құқықтанушы, журналист, саяси талдаушы, заң профессоры және сарапшы болып қызмет еткен.

Ерте өмір

Лиссабонда туған Марсело Ребело де Соуза – Балтасар Ребело де Соузаның (1921–2001) және оның әйелі Мария дас Невес Фернандес Дуартенің (1921–2003) үлкен ұлы. Ол анасының еврей тегінен екенін айтқан. Оның аты Estado Novo режимінің соңғы премьер-министрі және әкесінің досы Марсело Каэтаноның құрметіне қойылған. Марсело Ребело де Соуза конституциялық және әкімшілік құқық саласындағы маман, профессор және публицист болды. Ол Лиссабон университетінде заң ғылымдарының докторы дәрежесін алып, сонда заң пәнін оқытты.

Партиялық саясат және академиялық мансап

Марсело Ребело де Соуза өзінің мансабын Estado Novo кезінде заңгер, кейін журналист ретінде бастады. Сол кезде ол 1976 жылы Португалия Конституциясының жобасын дайындауға көмектесті. Кейін премьер-министр Франсиско Пинто Балсемао басшылығымен Парламенттік істер министрі болды. Ол Пинто Балсемаоға тиесілі "Экспрессо" газетін құрушы, директоры және әкімшісі болды. Ол сондай-ақ Sedes ұйымын құруға қатысты. 1983-1987 жылдары "Семанарио" газетінде жұмыс істеді. Сол кездегі науқанда Тагус өзенінің суының ластанбағанын көрсету үшін өзенге секіріп түсті. Басқа жергілікті сайлауларда ол Каскаис қалалық мәжілісінің төрағасы (1979-1982) және Селорико де Басто қалалық мәжілісінің төрағасы (1997-2009) болды.

ПСД басшысы, 1996-1999 жылдар

Ребело де Соуза 1996 жылдың 31 наурызынан 1999 жылдың 1 мамырына дейін Социал-демократиялық партияның төрағасы болды. Ол 2007 жылғы аборт референдумында абортқа қарсы күресшілердің бірі болды. Ол тіпті "Assim Não" ("Осылай болмайды") деген атаумен веб-сайт құрды, ол әйгілі кіріспе видеосымен таныстырылды. Ол соншалықты танымал болды, оны әйгілі юмористтер тобы Gato Fedorento Saturday Night Live үлгісінде пародиялады.

Португалия президенті, 2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2016 жылдың 24 қаңтарында Марсело Ребело де Соуза Португалия президентігіне бірінші турда сайланды. Ол тәуелсіз кандидат ретінде үндеу жасап, орташалық көзқарас пен партиялық келісімге шақырды. Сайлау науқаны барысында ол Португалияның 2011–2014 жылдарғы қаржылық құтқару бағдарламасының қиындықтарын еңсеруге және саяси жіктерді жазуға уәде берді. Оның алдыңғы президенті Анибал Кавако Сильвадан өзгешелігі, ол бұрын ең жоғары мемлекеттік лауазымды атқармаған. 2020 жылдың наурыз айында Марсело Ребело де Соуза COVID-19 пандемиясын тоқтату үшін елізде төтенше жағдай режимін жариялауға парламенттің рұқсатын сұрады; бұл Португалияның 46 жылдық демократиялық тарихындағы алғашқы жалғарылған төтенше жағдай болды. 2020 жылдың желтоқсан айында Марсело Ребело де Соуза 2021 жылғы Португалия президенттік сайлауына қайта қатысу ниетін жариялады. Марсело 2021 жылдың қаңтар айында 60,7% дауыспен қайтадан президент болып сайланды, бұл Гвоздика революциясынан бергі Португалия президенттік сайлауындағы үшінші ең үлкен дауыс айырмасы. Ол сондай-ақ барлық муниципалитеттерде дауыс алған тұңғыш кандидат атанды, Бежа округінде 51,3%-дан Мадейрада 72,16%-ға дейін. Президенттік қызметі кезінде Ребело де Соуза Португалияның отаршылдық тарихындағы зұлсалыстарды мойындау және Атлантикалық құл саудасындағы елдің рөлін қайта жаңартуды жария түрде қолдады.

Мемлекеттік сапарлар

Португалия президенті Марсело Ребело де Суза Ватикан, Испания, Мозамбик, Марокко, Бразилия, Швейцария, Куба, Ұлыбритания, Грекия, Америка Құрама Штаттары және Анголаға сапар жасады. Алғашқы сапары Папа Франциск және Мемлекеттік хатшы кардинал Пьетро Паролинмен кездесу үшін Ватикан қаласына болды. 2019 жылы ол президент Эммануэль Макронмен бірге Париждегі дәстүрлі Бастилия күні әскери парадына қатысты, ол сол жылы Еуропалық әскери ынтымақтастық пен Еуропалық араласу бастамасын құрметтеді.

Денсаулық

2017 жылдың желтоқсанында Марсело Ребело де Соуза ішек қуысының (көпіршік) тұқырылуына байланысты Карри Кабрал ауруханасында шұғыл операция жасалды. Бұл процедураны президенттің досы Эдуардо Баррозу орындады. Ол ауруханадан шығарылып, Португалияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін жоғары бағалады, оны португалиялық демократияның маңызды жетістігі деп санайды. 2018 жылдың маусым айында Марсело Ребело де Соуза Брагадағы Бом Иса ду Монте қасиетті орнына сапардан кейін құлап, қысқа мерзімге ауруханаға жатты; бұл жағдай кенеттен қан қысымының төмендеуімен және жедел гастроэнтеритпен байланысты болды. 2019 жылдың қазан айында Лиссабонның шетінде, Карнаксидегі Санта-Круз ауруханасында жүрек катетеризациясы жасалды, себебі оның коронарлық артерияларының бірінде кальций жинақталғаны анықталды. 2020 жылдың 8 наурызында Марсело Ребело де Соуза барлық ресми іс-шараларын тоқтатты және Кашкайстағы жеке үйіне оралды, Фелгейрастан келген студенттер тобы Белем сарайына бірнеше күн бұрын келгенін және мектебінде COVID-19 оқиғасы тіркелгеннен кейін олар да карантинге алынғандықтан, 14 күнге ерікті карантинге өтті. Марсело вирусқа жасаған тестісінің нәтижесі теріс болды және COVID-19 пандемиясы кезінде бір кезде қашықтан жұмыс істеді. 2021 жылдың 11 қаңтарында Марсело Ребело де Соуза қызметкерлерінің бірінде COVID-19 оқиғасы тіркелгеннен кейін COVID-19 тестісінің нәтижесі оң болды. Ол ешқандай симптомдарды көрсетпеді, кездесулерін тоқтатты және өзін-өзі оқшаулады. COVID-19 тестісінің тағы үш нәтижесі теріс болды. Кейбір дәрігерлер жалған оң PCR RT тестісі мүмкін екенін айтса да, оның ықтималдығы төмен деп санайды. Алайда, 13 қаңтарда Лиссабон және Тагу аймақтық денсаулық сақтау органы президенттің қауіп деңгейі төмен екенін растады және оны екі аптаға пассивті бақылауда ұстады: президентке көп адам жиналатын орындардағы іс-шараларды қоспағанда, әдеттегі жұмысын жалғастыруға рұқсат берілді. 2021 жылдың желтоқсанында Лиссабондағы Әскери ауруханада екі жамбас қуысының (көпіршік) жоюы бойынша жоспарланған операция жасалды. 2023 жылдың 5 шілдесінде Марсело Ребело де Соуза Альмададағы NOVA университетінің Ғылым және Технология мектебіне сапар барысында құлап кетті. Ол "сақтық шарасы ретінде" Санта-Круз ауруханасына жеткізілді. Оның кеңсе бастығы Фернандо Фрутуосо де Мело жағдайдың ыстыққа және президенттің "көп жұмыс жүктемесіне" байланысты болғанын мәлімдеді. Президент бірнеше медициналық тексеруден өткеннен кейін төрт сағаттан соң Холтер мониторымен босатылды және ауруханадан шығар алдында журналистерге түскі асты жіберіп алғанын, әдеттегідей, оны Fortimel медициналық тамақтану қосымшасымен ауыстырғанын және құлағанға дейін бір стакан жылы москатель ұсынғанын, бұл "әлдебір [оның] ас қорытуына әсер еткен болуы мүмкін" деді. Дәрігерлер демалысқа кеңес берді, бірақ президенттің жеке дәрігері Дэниел де Матос олардың ұсынысы, әдетте, ескерілмейтінін айтты. Оның бірнеше іс-шараларға қатысуы 9 шілдеге дейін күшін жойды, бірақ президент сол іс-шараларда көрсетілуі үшін бейнеүндемелерді жазды. Тек Белем сарайындағы жабық іс-шаралар жоспарланған күйінде қалды.

Жеке өмір

1972 жылы 22 шілдеде Марсело Ребело де Соуза Эворадағы Сан-Мигель-де-Махеде приходында Ана Кристина да Гама Каэйро да Мота Веигаға үйленді. 1950 жылы 4 маусымда Лиссабонның Сантос-о-Вельхо приходында туған оның әйелі Антонио да Мота Вейга мен Мария Эмилия да Гама Кейроның қызы. Келесі жылдары Соуза мен Мота Вейганың екі баласы болды: Нуньо да Мота Вейга Ребело де Соуза (Сан-Себастьян-да-Педрейра, Лиссабон, 8 тамыз 1973 ж.) және София да Мота Вейга Ребело де Соуза (Сан-Себастьян-да-Педрейра, Лиссабон, 27 қыркүйек 1976 ж.). 1980 жылы жұбайлар ажырасып кетті, бірақ Марсело, католик дініне сүйене отырып, неке өмір бойы сақталады деп санайды. 1981 жылы ол бұрынғы студенті Рита Амарал Кабралмен қарым-қатынас жасауды бастады, ол сол кезде Лиссабон университетінің құқық факультетінде лекция оқыды. Олар әлі де жақын қарым-қатынаста, бірақ бөлек тұрады.

Даулар

Португалия президенті ретінде Марсело Ребело де Суза 2023 жылы TVI бағдарламасында қозғалған дауға қатысты, онда мемлекет басшысының бразилиялық егіздерді Zolgensma дәрісімен емдеуді жеделдетуге шақырғаны айтылды. Бұл дәрі әлемдегі ең қымбат және сирек дәрілердің бірі болып саналады, ол бір дозада қолданылады және құны екі миллион еуро тұрады. Осы оқиғаға байланысты сыбайлас жемқорлық және ықпал ету күдігі туып, бұл іске оның ұлы да қатысты, ол бразилиялық балалар отбасымен дос және жақсы байланыстары бар бразилиялықтардың досы болған. 2019 жылдың шілдесінен 2021 жылдың шілдесіне дейін Португалияның дәрі-дәрмек агенттігі Infarmed бразилиялық егіздерге берілген дәріге қатысты 17 өтінішті мақұлдады. Көп жағдайда рұқсат беру бір күннен аспады. 2024 жылдың 23 сәуірінде шетелдік журналистермен кештесуде ол қазіргі және бұрынғы премьер-министрлерді салыстырып, «Антониу Кошта баяу болды, себебі ол шығыстық» деді, ал Луис Монтенегро, Сусаның пікірінше, ауылдық адам, «шығыстық емес, бірақ ол да баяу» деді.