Кіріспе

1982 жылы Карл Райнердің түсірген фильмі "Өлі еркектер плащ кимейді" – 1982 жылы түсірілген американдық нео-нуар жұмбақ комедиясы. Фильмнің режиссері, сценарийін жазған және басты рөлдердің бірін сомдаған Карл Райнер, ал сценарийге бірлесіп жазған және басты рөлде ойнаған Стив Мартин. Рейчел Уордтың қатысуымен түсірілген бұл фильм 1940 жылдардағы фильм-нуар және детективтік фильмдерге жасалған пароди және оларға деген құрмет. Фильмнің атауы фильмнен алынып тасталған бір сахнадағы, плащ киюге құмар әйел туралы Мартиннің кейіпкері айтқан әңгімеге сілтеме жасайды. Бад Молин монтаждаған "Өлі еркектер плащ кимейді" жартылай коллаж фильмі болып табылады, онда 19 классикалық фильмнен алынған фрагменттер бар. Бұл фрагменттер Мартиннің және басқа актерлердің қара-ақ түсті жаңа түсірілімдерімен біріктіріледі, нәтижесінде классикалық фильмдердің түпнұсқа диалогтары мен актерлік шеберлігі мүлдем жаңа оқиғаның бір бөлігіне айналады. Классикалық фильмдерден кейіннен пайда болған актерлердің арасында Ингрид Бергман, Хамфри Богарт, Джеймс Кагни, Джоан Кроуфорд, Бетт Дэвис, Брайан Донлеви, Кирк Дуглас, Ава Гарднер, Кэри Грант, Алан Лэдд, Вероника Лейк, Берт Ланкастер, Чарльз Лоттон, Фред МакМюррей, Рей Милланд, Эдмонд О'Брайен, Винсент Прайс, Барбара Стэнвик және Лана Тернер бар. Бұл костюм дизайнымен айналысқан Эдит Хед пен композитор Миклош Розаның соңғы фильмі болды.

Сюжет

Джульет Форрест, ғалым және ірімшік жасаушы Джон Форресттің қызы, жеке тергеуші Ригби Рирдоннан әкесінің өлімін тергеп беруді сұрайды. Доктор Форресттің зертханасын қарап шығу кезінде Ригби екі тізімді табады: «Карлоттаның достары» (FOC) және «Карлоттаның жаулары» (EOC), сондай-ақ әнші Китти Коллинстің қол қойылған суреті, оның аты тізімдердің бірінде кездеседі. Бір ер адам Ригбиді қолға атып, тізімдерді алып қашады. Ригби Джульеттің үйіне жетеді, ол оқты сорып алады. Джульет сонымен қатар, қайын інісі Сэм Хейстингстің әкесіне жазған хатын көрсетеді, онда доктор Форрест Сэмге «сақтау үшін» бір доллар бергені айтылады. Джульет үй шаруашылығын жүргізетін әйел туралы айтқанда, Ригби ашуға буырады, өйткені оның әкесі үй шаруашылығын жүргізетін әйелмен қашып кеткен, ал анасы қайғыдан көз жұмған. Ригби Сэмді тауып, доктор Форресттің долларын алады, онда FOC-қа жататын есімдер жазылған, соның ішінде Китти және оның жігіті Свед Андерсон. Ригби Киттиді іздеп, ол Карлоттаның досы ма деп сұрайды, ол оны қашып кетеді. Ол оны бір мейрамханаға дейін жетелеп апарып, ол брошьін сорпаға тастап кетеді. Ригби брошьті табады, онда EOC тізімі бар, онда Свед Андерсонның атынан басқа барлық есімдер сызылған. Ригби Сведке барады, бірақ ол өлтіріледі. Ригби қайтадан сол қолға оқ тиеді, бұл Джульетті тағы бір оқты сорып алуға мәжбүр етеді. Ригби кеңесшісі Филип Марлоуға көмек сұрап қоңырау шалады. Джульет доктор Форресттің үстелінен кілтті және 1936 жылғы теміржол станциясындағы шкафтың кілтін береді. Марлоу EOC тізімін алып, шешілмеген қылмыстарды тексеруге кіріседі. Ригби теміржол станциясындағы шкафқа барады, онда тағы да тізімдер бар. Ол Ф.Х.Хуберманды табады, оның аты тізімдердің бірінде болған, ол кеш өткізіп жатыр. Ол Ригбиге қызығушылық танытады, содан кейін оның ішімдігіне есірткі салып, шкафтың кілтін ұрлайды. Джульет Ригбиді тауып, Сэм вискиге жете алмағандықтан терезеден құлап кеткенін айтады. Оның қолында «Нью-Йорк Таймс» газетінің «Иммер Эссен» атты круиздік кеме туралы мақаласы бар, Сэм Хейстингс сол кеменің жолаушысы болған. Марлоу қоңырау шалып, Ригби оны кеме иесі Уолтер Нефф туралы сұрайды және Неффтің сары шашты әйелдерді іздеп супермаркеттерді аралап жүретінін біледі. Ригби өзін сары шашты қыз ретінде көрсетіп, Неффпен кездеседі. Ригби оны есірткімен улайды және «Иммер Эссен» кемесінің жолаушылар тізімін табады, ол EOC тізімімен бірдей, сондай-ақ кеме капитаны Коди Джарретт туралы мақалалар, ол анасынан басқа ешкіммен сөйлесуден бас тартады. Ригби Джарретке бару үшін оның анасы болып киінеді. Ол Джарретттің сенімін жеңуге тырысады, оған FOC оны аңдып отырғанын түсіндіреді. Бұл сәтсіз аяқталады, содан кейін Ригби түрмелік ретінде киінеді. Джаррет FOC екенін көрсетеді және Ригбиді атып жаралайды. Үшінші оқты сорып алғаннан кейін Джульет дәріханаға кетеді. Марлоу Ригбиге Карлоттаның Перу жағалауындағы арал екенін хабарлайды. Ригби кафеде Киттиді табады. Полиция қызметкері Карлос Ригбиге жергілікті тұрғындар туралы, соның ішінде Киттидің жаңа жігіті Райс туралы ескертеді. Келесі күні жергілікті тұрғындардың бірі Ригбиге жақындап, оны аралдан кетуге пара беруге тырысады. Китти Ригбидің бөлмесіне келіп қалады. Карлос оған Райс неміс топпен қалада екенін айтады, телефон желісі үзілген кезде. Китти Ригбидің ішімдігіне есірткі салады, ол оянғанда Райс өзін тұншықтыруға тырысып жатқанын көреді. Қуғыннан кейін Ригби Райсты атып, мәйіттің қалтасын тексеріп, оны жасырынған жерге апарады, онда ол Джульетті, оның әкесі әлі де тірі және оның уәзірін, фельдмаршал Вильфрид фон Клюкты табады. Доктор Форрест нацистерге, гуманитарлық ұйым ретінде сырдың құпия қалыптарын ашқан. Олардың Американы стратегиялық түрде орналастырылған ірімшік бомбаларымен жою үшін сырдың коррозиялық қасиеттерін пайдалану ниеттерін анықтағаннан кейін, ол нацистік агенттердің тізімін жасады, FOC. ФБР-ге аттарын айтпай тұрып, оны ұрлап алып, полиция тергеуін болдырмау үшін өлімін жасамалап қойды. «Иммер Эссен» кемесі өткенде, барлық жолаушыларды EOC-қа айналдырған. Ригби тұтқындалады, бірақ Джульет Вильфридке «үй тазалаушы әйел» деген сөзді айтуға көмектеседі, бұл Ригбиді ашуға, шынжырларын сындырып, нацистерді жеңуге мәжбүр етеді. Джульет Родригесті алса, Вильфрид бір түймешікті тартып, Индиана штатындағы Терре-Хаутты жояды, содан кейін Ригби оны өлтіреді. Родригес басқа нацистерді жинап алады, ал Ригби Джульеттамен сүйіседі.

Өндіріс

1980 жылдың ортасында комедиялық актер Стив Мартин режиссер Карл Райнермен және сценарист Джордж Гипемен бірге түскі ас ішті. Олар Мартин жазған сценарийді талқылап жатқанда, ол ескі фильмнен үзінді қолдануды ұсынды. Осы ұсыныстан фильмнің толық ұзындығында түрлі фильмдерден алынған үзінділерді пайдалану идеясы туды. Үшеуі де түскі ас дастарханынан осы ескі үзінділерді қалай бір оқиғаға енгізуге болатыны туралы оймен кетті. Рейнер Мартиннің ескі кадрларға иықтан түсірілген кадрлар арқылы кіріктірілуін жоспарлады, соның арқасында комедианттың осы көне актерлермен сөйлесіп тұрғандай көрінетін әсер туды. Бұл стратегия фильмде бірнеше рет тиімді қолданылды. Бір көріністе, арнайы түсіру тәсілі Мартиннің Кэри Грантпен бірге (иықтан емес) "Күдік" фильмінен алынған кадрда түскендей көрінуін қамтамасыз етеді. Рейнер мен Гип классикалық фильмдерді нақты кадрларды іздеу үшін және "мәні бар, бірақ түсініксіз болатын" сөздерді табу үшін көптеген сағаттар бойы қарады. Фильмнің соңындағы титрлерден бұрын оған құрмет білдіретін арнау көрсетіледі.

Пайдаланылған фильмдер

Келесі фильмдер "Dead Men Don't Wear Plaid" фильмінде пайдаланылды. Бес фильм Universal-дың меншігінде болды, ал қалғандары басқа студиялардан лицензияланды. Universal-дың меншігінде болған бес фильмнің төртеуі бастапқыда Paramount-қа тиесілі болған. Фильмдердің алғашқы көрсетілімінен бері кейбір фильм лицензияларының иелері өзгергенін ескеріңіз.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes фильмге 26 сыншының пікірлеріне сүйене отырып, 77% баға берді: "Dead Men Don't Wear Plaid" – бұл көңілді комедияға қарағанда әрі күрделі пастиш, бірақ Голливуд нуарының еңбектей мазақ етуі және Стив Мартиннің ақымақ детектив рөліндегі өнерінің арқасында фарс сәтті аяқталады". Фильм Metacritic-те 64 бағасын алды. Newsweek журналына Дэвид Ансен жазған шолуында: "Бір ғана әзілге негіделген фильм пе? Шынымен де, бірақ бұл әзіл соншалықты тартымды, ескі фильмдерді жақсы көретін әркім оған қарсы тұра алмайды. Ал Стив Мартиннің жанкүйерлері оның "Ақымақ" комедиясы мен "Жаннаттан түскен тиын" фильмінің жоғары мәдениетті Брехт тәсілдері арасындағы епті өнеріне тәнті болады". The New York Times журналына Винсент Канби Мартиннің өнерін мақтап: "Фильмде Американың ең жақсы эскиз суретшілерінің бірі, керемет уақытты сезіну қабілетіне ие, сонымен қатар материалдың ең қиын талаптарына мойынсұнуға дайын актер бар" деп жазды. Time журналының Ричард Корлисі: "Бұл әзіл біраз уақытқа дейін жұмыс істейді, өйткені Мартин өзінің сюжеттік желісін 18 ескі фильмге тоқиды, бірақ көп ұзамай ол бұрынғы жақсы қарым-қатынас пен шаршаңқылыққа тәуелді болады" деп жазды.