Кіріспе

1999 жылдың 7 наурызында Эстонияда парламент сайлауы өтті. Жаңадан сайланған 9-шы Рийгикогудың 101 мүшесі сайлаудан кейін он күн ішінде Таллин қаласындағы Тоомпеа сарайында жиналды. Сайлау билеуші Эстондық коалициялық партия үшін апатқа ұшырады, ол өзінің екі кіші одақтасымен бірге бар болғаны жеті орын жеңіп алды. Сайлаудан кейін Март Лаар бастаған «Отандық одақ» (Pro Patria Union), «Реформа партиясы» және «Модераттар» партияларынан коалициялық үкімет құрылды. Лаар 2001 жылдың желтоқсанында отставкаға кеткенге дейін үкіметте қалды, себебі «Реформа партиясы» Таллин қалалық әкімдігіндегі басқарушы коалициядан шығып, оппозиция жетекшісі Эдгар Сависаарды Таллин қаласының жаңа мэрі етіп тағайындады. Содан кейін «Реформа партиясы» мен «Эстон орталық партиясы» 2003 жылғы сайлауға дейін сақталған коалициялық үкімет құрды.

Vähi шкафтары

1995 жылғы парламент сайлауынан кейін Коалициялық партия мен Ел одағы (KMÜ) және Орталық партиясы құраған сайлау альянсы үкіметтік коалиция құрды. Тит Вахи басқаратын үкімет тек жеті ай ғана билікте болды, себебі KMÜ Орталық партиясымен ынтымақтастықты тоқтатуға шешім қабылдады. Бұның себебі – Орталық партияның басшысы Эдгар Сависаар премьер-министр Тит Вахи мен Реформа партиясы төрағасы Сиим Каллас арасындағы саяси консультацияларды жасырын жаздырды деген айыптама. Тит Вахи мен KMÜ Реформа партиясымен бірлесіп жаңа үкімет құрды. Алайда, Реформа партиясы осы уақыт аралығында Эстониядағы ең танымал партияға айналып, үкіметте шиеленіс тудырды. Коалициялық серіктестер арасындағы қарым-қатынас 1996 жылғы жергілікті сайлау кезінде ерекше шиеленісті болды. Жергілікті сайлаудан кейін Коалициялық партия Таллинде Орталық партиямен ынтымақтастық туралы келісімге келді, ал сайлауда бірінші орын алған Реформа партиясы Таллиндегі басты оппозиция күшіне айналды. Осының нәтижесінде Реформа партиясы үкіметтен кетуге шешім қабылдады, бұл Тит Вахиді азшылық үкіметімен жұмыс істеуге мәжбүр етті. Үкіметке қолдау көрсету деңгейін кеңейту мақсатында Вахи бірнеше тәуелсіз технократтарды министрлер етіп тағайындады, олардың ішіндегі ең маңыздысы – болашақ президент Тоомас Хендрик Ильвестің Сыртқы істер министрі болып тағайындалуы болды. Пәтерлермен байланысты дау кезінде, назарды аударту үшін Вахи 1993 жылы Солтүстік Эстония банкінің (PEP) швейцариялық Paradiso SAL компаниясына 10 миллион доллар қарыз бергенін мәлімдеді. Бірақ алғашқы төлемнен кейін мұндай компанияның бар екені анықталмады, ал компания өкілдері ақшамен бірге із-түзсіз жоғалып кетті. 10 миллион доллар PEP-ке сол кезде Сиим Каллас басқарған Эстония банкімен берілгендіктен, Вахи Калластың өзі осы ақшаны ұрлағанын айтты. Қылмыстық іс қозғалды, нәтижесінде Сиим Калласқа мемлекеттік мүлікті ірі көлемде тонауға дайындалғаны және лауазымын пайдаланғаны үшін айып тағылды. Алайда, 1999 жылғы сайлауға дейін Каллас барлық айыптамалардан ақталды.

Март Симанның кабинеті

KMÜ коалициялық партияның төрағасының орынбасары Март Симанды жаңа премьер-министр кандидаты ретінде ұсынды. Бастапқыда Симанн Реформа партиясы мен Орталық партиясымен көпшілік үкімет құруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Сондықтан жаңа үкіметке тек KMÜ ғана кірді. Үкіметке парламентте Орталық партиясы қолдау көрсетті. Реформа партиясының төрағасы Сиим Каллас ең көп дауыс жинаған партияның көшбасшысының премьер-министр болғанын қалады. Басқа саяси партиялар бастапқыда бұған қарсы болды, себебі Реформа партиясының қолдауы келісімге қол қойған басқа партияларға қарағанда әлдеқайда жоғары болды, сондай-ақ Калластың беделі 10 миллион долларлық даудан зардап шекті. Алайда, ақырында партиялар ең көп дауыс жинаған партияның төрағасы премьер-министр болады деген келісімге келді. Бұл коалиция «Үштік одақ» деп аталды.

Атауы Идеология Саяси ұстанымы Жетеушісі Үміткерлер саны 1995 жылғы нәтижесі Дауыс (%) Орын саны
1 Реформа партиясы Классикалық либерализм Орталық-оң Сиим Каллас 212 16,2%
2 Орталық партия Популизм Орталық-сол Эдгар Сависаар 242 14,2%
3 Орталық Халық партиясы Әлеуметтік либерализм Орталық-солға қарай Андрес Таран 303 6,0%
4 «Отан үшін» одағы Ұлттық консервативизм Оң қанат Март Лаар 178 7,9%
5 Ел халқы партиясы Аграризм Орталық-солға қарай Арнольд Рутель 167 32,2%
6 Ресей партиясы Ресей азшылықтарының мүдделері Синкретизм Николай Маспанов 148 5,9%
7 Шаруалар жиналысы Аграризм Орталық Элдур Пардер 363 2,2%
8 Коалициялық партия Экономикалық либерализм Орталық-оң Март Сиимман 216 32,2%
9 Христиандық халық партиясы Христиандық демократия Орталық-оң Альдо Винкель 65 –
10 Прогресс партиясы Әлеуметтік либерализм Орталық Криста Килвет 65 –
11 Біріккен халық партиясы Ресейдің ұлттық мүдделері Орталық-сол Виктор Андреев 172 5,9%
12 Көк партия Мәдени интеллект мүдделері Синкретизм Яан Лаас 62 0,4%

— Жеке үміткерлер —
18 –