Кіріспе

Doctor Who эпизоды "The Unquiet Dead" – британдық ғылыми-фантастикалық теледидар бағдарламасы Doctor Who-ның бірінші сериясының үшінші эпизоды, алғаш рет 2005 жылдың 9 сәуірінде BBC One арнасында көрсетілді. Оны Марк Гэтисс жазды, режиссерлік жұмысын Еврос Лин жүзеге асырды. Эпизодта уақыт саяхатшысы, Тоғызыншы Доктор (Кристофер Экклстон) және оның серігі Роза Тайлер (Билли Пайпер) 1869 жылғы Рождество қарсаңында Викториялық Кардиффке саяхаттайды, онда ерекше газ тәрізді жаратылыстардың көрінуі байқалады. Доктор мен Роза Чарльз Диккенспен (Саймон Каллоу) бірлесіп, мәйітхананы басқаратын Снид мырзаны (Алан Дэвид) тергеуге кіріседі, онда мәйіттердің тірілгені сезіледі. Газ тәрізді Гельттердің (Зоя Торнның дауысы) Рифт арқылы Кардиффке енгені және мәйіттерді басып алып, аман қалуды көздегені анықталады. "The Unquiet Dead" – қайта жаңғырудың өткен шаққа арналған алғашқы эпизоды және сериалдың мүмкіндіктерін көрсету мақсатында жасалған. Алғашқы жоба мен сценарий медиумдарға баса назар аударған және ауыр тонға ие болған, бірақ ол зомбилер туралы оқиғаға айналып, көңіл көтеруге бағытталған туындыға ұласты. Диккенсті зерттеп, оны бірнеше рет сомдаған Каллоу, тарихи тұлғаның дұрыс бейнеленгеніне көз жеткізгендіктен "The Unquiet Dead" фильміндегі қонақ рөлді қабылдады. Эпизодта Кардифф Рифті де таныстырылды. Сондай-ақ, актриса Ив Майлз қонақ ретінде пайда болады; Майлз 2006 жылдан бастап Doctor Who сериалының спин-оффы – Torchwood сериалында Гвен Купер рөлін ойнайды. Doctor Who өндірісінің орналасқан жері – қазіргі Кардиффте жеткілікті мөлшерде Викториялық архитектура болмағандықтан, эпизодтың түсірілімдері 2004 жылдың қыркүйек айында Суонси мен Монмут қалаларында, ал қыркүйек және қазан айларында Пэнарт қаласында жүргізілді. Студиялық жұмыстар қыркүйек және қазан айларында Ньюпорттағы Unit Q2 қоймасында жазылды. Гельттерді бейнелеу үшін компьютерлік графика (CGI) негізгі визуалды эффект ретінде пайдаланылды. "The Unquiet Dead" эпизоды алғаш рет көрсетілген кезде Ұлыбританияда 8,86 миллион көрермен көріп қалды. Ол көбінесе оң пікірлерге ие болды, бірақ кейбір рецензенттер сюжеттік желінің кейбір тұстарын және моральдық дилемманың болмауын сынға алды. Бұл эпизодтағы "Жаман қасқыр" сериалдық аркасы Роза мен Гвинет арасындағы әңгімеде айтылады. Гвинет Роза арқылы 2005 жылды көретін кезде, ол былай дейді:
"Сен көрген нәрселер... қараңғылық... үлкен, зұлым қасқыр!"

Сюжет

Бастапқыда 1860 жылы Рождество қарсаңында Неапольге баруға ниеттенген Тоғызыншы Доктор мен Роуз 1869 жылы Рождество қарсаңында Кардиффке жетеді. Жақын маңдағы Габриэль Снид пен оның қызметшісі Гвинет басқаратын жерлеу бюросында марқұм Миссис Пейстің денесін көк бу басып кетті. Ол немересі Мистер Редпатты өлтіріп, бюродан қашып кетеді. Гвинет, көзі ашық адам, мәйіттің жақын маңдағы театрда Чарльз Диккенсті көруге бара жатқанын сезеді. Диккенстің қойылымының ортасында көк бу Миссис Пейсті тастап кетеді және көрермендерді қорқытады. Бұл дүрлік Доктор мен Розаның назарын аударады, олар тергеуге асығады. Снид пен Гвинет келіп, мәйітті және оларға қарсылық көрсеткен Роузды ұстайды. Жерлеу бюросында Роуз Миссис Пейс пен Мистер Редпаттың жаңадан тірілген денелерімен бірге оянады. Доктор мен Диккенс келіп, Розаны құтқару үшін бюроға кіреді. Доктор Гвинетті мәйіттермен байланыс орнату үшін сеанс өткізуге көндіреді. Көк булар бөлмені толтырады және олардың Гельт екенін көрсетеді – бұрын денелі болған, бірақ Уақыт Соғысынан қираған шетелдік жаратылыстар. Олар Доктордан моргтағы жарықты ашып, "бірнеше" Гельттің өтуіне рұқсат беруді өтінеді. Доктор Гельттерге жаңа денелер құратын жерге тасымалдағанша, мәйіттерін уақытша пайдалануға ұсыныс жасайды. Гвинет арканың ортасында тұрып, жарықты ашады, Гельттердің өтуіне мүмкіндік береді. Гельттер олардың саны туралы жалған ақпарат береді, және олардың нағыз ниеті ашылады: олар тірілерді өлтіріп, планетаны басып алу үшін өзіне көптеген иелер табуды жоспарлап отыр. Снидті өлтіріп, оның денесі Гельттерге ие болады. Гельттердің газдан әсер алатынын түсінген Диккенс газ шамдарын сөндіріп, газды толық қуатпен қосады, Гельттерді денелерден шығарып жібереді. Гельттерді кері қайтара алмағандықтан, Гвинет оттықтар қорабын алып шығарып, газды тұтандыруға және жарылыс арқылы Гельттерді бір орында ұстап тұруға ниеттенді. Доктор Гвинеттің бұрыннан өлгенін анықтайды, және жарықты ашу арқылы ол өзін-өзі құртқан екенін түсінеді. Доктор, Роза және Диккенс бюро жарылып, өртенбес бұрын қашады, Гельттерді тұтқындап, жарықты жабады.

Жазу

"Қайғылы өлгендер" атты туындының идеясын атқарушы өндіруші және бас жазушы Рассел Т. Дэвис ойлап тапты. Жаңартылған сериалдың үшінші бөлімі ретінде, ол заманауи "Роза" және алыс болашақтағы "Әлемнің соңынан" кейін өткенді зерттеу арқылы бағдарламаның көлемін көрсетуді жалғастыру үшін жоспарланған. Эпизод сонымен қатар ТАРДИС-тің Докторды қате орындарға апаруын қайтадан көрсетеді, бұл жаңартылған сериалда бұрын болмаған жағдай. Дегенмен, Гвинет өндіріс тобында көбірек танымал болды және орташа рөлдің көп бөлігін өзіне алды. Бұл оқиғаның жұмыс атаулары "Криппингвелл қорқынышы" және "Криппингвелл періштелері" болды. Алғашқы нұсқада Гвинеттің кіші інісінің қайтысы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер болған, бірақ кейінгі нұсқаларда оқиға көбірек "қарбалас" сипатқа ие болды. Каллоу Диккенстің рөлін ойнауға келісу үшін сценарийдің жеткілікті деңгейде сапалы болуы керектігін айтты. Ол автордың "Доктор Ху"-да болатынын естігенде, оның жүрегі "құлап кетті", себебі ол көркем әдебиеттің авторды "барлық мақсаттағы викториялық әдеби кейіпкер ретінде бейнелейтініне және оның өмірі немесе кітаптары туралы ештеңе білмейтініне" сенді. Каллоу сондай-ақ эпизод Диккенсті өмірінің соңына қарай көрсеткеніне қуанды: күшті емес, ауру және қайғылы. Гвинет рөлін сомдаған Ив Майлс бастапқыда эпизодты түсірмеуі керек еді, себебі ол театрға басқа рөлге шақырылған. Алайда, оның агенті Майлске рөл туралы хабарлаған, ал Майлс сериалдың беделіне және Экклстонның "барлық уақыттағы сүйікті актерлерімнің бірі" болғанына байланысты сынақтан өтуге ынта білдірді. Рассел Т. Дэвис оның өнерін қатты бағалады, актрисаның "Уэльстің ең жақсы сақталған құпияларының бірі" екенін растады және кейіннен оған "Доктор Ху" сериалының спин-оффы "Торчвуд"-та басты рөлді жазды. Майлстің "Торчвуд" кейіпкері Гвен Купер "Сапардың соңында" Гвинетпен туыс екені айтылады, Доктор Гвеннен оның отбасы тарихы туралы сұрағаннан кейін. Алан Дэвид Мистер Снид рөліне шақырылды; Гатисс актерлік құрамға риза болды, себебі ол Дэвидті өсіп келе жатып таныған. 20 қыркүйекте театрдың сыртқы көрінісі, сондай-ақ Диккенстің кету сахнасы Суонси маринасындағы Кембриан Плейсте түсірілді. Жерлеу бюросының сыртқы көрінісі 21 қыркүйекте Монмуттағы Бофорт қару сотында түсірілді. 22 қыркүйекте Кардифф алаңындағы көріністер Монмут қаласындағы Черч-стрит және Сент-Мэри-стрит көшелерінде түсірілді. Қар ретінде шашылған қағаздың ұсақ-түйек бөлшектері жылқыларды қорқытып, қиындық туғызды. Снидтің кабинетінің ішкі көріністері 27 қыркүйектен 2 қазанға дейін Пэнарттағы бұрынғы балалар үйі Хедлендс мектебінде түсірілді. Викториялық моргтарды зерттеу негізінде өндіріс тобы қызыл және сепия түстерін басты түс схемасы ретінде таңдады. 22 қазанда Q2 бөлімшесіндегі тағы да көп көріністер түсірілді, олар түсірілген материалдарды жинау және Зои Торн Гелт рөліндегі көріністерін жазуды қамтыды. Торн Гельт басы ретінде жеке түсірілді және анимация үшін үлгі ретінде пайдаланылды. АҚШ-та эпизод 2006 жылдың 24 наурызында Sci Fi арнасында көрсетілді. Ақырғы рейтингтер есептелгенде, көрсеткіш 8,86 миллионға жетті. Эпизодтың көрермендердің бағасы 80 баллды құрады. "Қайғылы өлгендер" кейбір ата-аналардан сынға ұшырады, олар оның жас балалар үшін "өте қорқынышты" екенін айтты; Би-би-си бұл шағымдарды жоққа шығарды, оның ең кішкентай балаларға арналмағанын мәлімдеді. "Доктор Ху" романының авторы және Faction Paradox авторы Лоренс Майлз эпизодтың эфирден кейін бір сағат ішінде интернетке сынды жариялады, саяси мәтінге назар аудара отырып, пана іздеушілердің (Gelth) барлығы зұлымдыққа толы және либералды жомарттықты (Доктор) пайдалануға тырысады деп айтты. Ол сценарийді ксенофобияны насихаттағаны және "барлық шетелдіктер басқыншылар" деп мәлімдегені үшін сынға алды, әсіресе жаңалықтардағы басты тақырыптар Ұлыбританияға иммиграция туралы болғандықтан. Майлз сынды өшіріп, қайта қарастырды, бірақ түпнұсқасы оның басқа веб-сайтында әлі де қол жетімді. Кейін ол оны "қорқынышты оқиға" және "тамаша туынды" деп сипаттады. The Guardian газетінен Чарли Брукер эпизодты "ББС тарихындағы отбасылық ойын-сауық бағдарламасының ең жақсы бөлігі болуы мүмкін" деп жазды, "ақылды, күлкілі, қызықты, қозғаушы, [ ] керемет көрінеді және кейбір жерлерде шын мәнінде қорқынышты" екенін атап өтті. Брукер сондай-ақ Найджел Книлдің стиліне ұқсас екенін айтты. Now Playing журналының рецензенті Арнольд Т. Блумбург "Қайғылы өлгендер" эпизодына A− бағасын берді, оны "керемет" деп сипаттады, бірақ Гельттерді олардың адам иелерінен шығаруға себеп болатын "әлсіз және ыңғайлы сюжеттік тұсқа" назар салды. Ол сондай-ақ Экклстонды Докторды "әсерсіз ақымақ" етіп көрсеткені үшін сынға алды және оның шешімге ешқандай қатысы болмағанын атап өтті. 2013 жылы Radio Times газетінен Марк Брэкстон эпизодты "қысқы керемет әлем сияқты тартымды және шақырулы жарқын сценарий" деп сипаттады, эпизодтың сиқырлы атмосферасын және Диккенстің бейнеленуін мақтады. Алайда, ол "спектральды айналымдардың бәрі "Жоғалған табыттардың іздеушілері" сияқты" екенін айтты. "Доктор кім?" нұсқаулығында Грэм Берк "Қайғылы өлгендер" алғашқы көруде "өте, өте көңіл көншітпейтін" болғанын айтты, себебі Роза мен Доктордың мінездемелері сюжетті жеңілдетпеді және оқиға қауіпсіздікке басып, "әдеттегідей" болды, себебі ол жай ғана шетелдіктерді зұлымдыққа толы етіп көрсетті, олардың моральдық жағын талқыламады. Берктің әріптесі Роберт Смит оқиғаны "толыққанды дауыл" деп атады. Ол Гатисс классикалық сериалды қайта жасауға тырысқанын, бірақ оның жартылайжанды көрінгенін айтты.